«Από το βιβλίο στην οθόνη»: Όταν οι σελίδες γίνονται καρέ

Από τις 5 έως και τις 9 Μαρτίου, τo Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) και η Ταινιοθήκη της Ελλάδoς, μας προσκαλούν σε ένα μοναδικό αφιέρωμα που συνδυάζει λογοτεχνία και κινηματογράφο, με 9 ταινίες βασισμένες σε μυθιστορήματα.

Μεγάλοι δημιουργοί όπως οι Όρσον Γουέλς, Φρανσουά Τριφό, Μιχάλης Κακογιάννης, Ζιλ Ντασέν και Κώστας Γαβράς ζωντανεύουν βιβλία των Νίκου Καζαντζάκη, Φραντς Κάφκα, Κοσμά Πολίτη και άλλων σπουδαίων λογοτεχνών.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης αγαπημένες ταινίες των Ντίνου Κατσουρίδη, Γιάννη Οικονομίδη και Γιάννη Φάγκρα εμπνευσμένες από βιβλία, καθώς και μία ταινία σε σενάριο και σκηνοθεσία της Μαργκερίτ Ντιράς.

Η έναρξη του αφιερώματος θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 5 Μαρτίου στις 8 μ.μ. με την ταινία του Φρανσουά Τριφό Φαρενάιτ 451 που βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ray Bradbury. Για την προβολή της έναρξης θα διατεθεί περιορισμένος αριθμός εισιτηρίων.

Το υπόλοιπο πρόγραμμα περιλαμβάνει τις ταινίες: Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (Ζιλ Ντασέν) από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη, Μαχαιροβγάλτης (Γιάννης Οικονομίδης), Έγκλημα στα παρασκήνια (Ντίνος Κατσουρίδης) από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γιάννη Μαρή, Το τσεκούρι (Κώστας Γαβράς) από το ομότιτλο μυθιστόρημα του Donald E. Westlake,  Η δίκη (Όρσον Γουέλς) από το εμβληματικό βιβλίο του Franz Kafka, Πες στη Μορφίνη, ακόμα την ψάχνω (Γιάννης Φάγκρας) από το ομώνυμο μυθιστόρημα της Νικόλ Pούσσου, Το τραγούδι της Ινδίας (Μαργκερίτ Ντιράς) και Ερόικα (Μιχάλης Κακογιάννης) από το κλασικό έργο του Κοσμά Πολίτη.

Τις προβολές θα προλογίζουν προσωπικότητες από τον χώρο του σινεμά και της λογοτεχνίας.

Το αφιέρωμα σηματοδοτεί την αρχή της συνεργασίας μεταξύ Ταινιοθήκης και ΕΛΙΒΙΠ.

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΕΜΠΤΗ 5 ΜΑΡΤΙΟΥ

20:00 Φαρενάιτ 451 (Φρανσουά Τριφό)

(1966, Ηνωμένο Βασίλειο, 112’) 

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ray Bradbury

Προλογίζουν ο Πρόεδρος του ΕΛΙΒΙΠ Νίκος Μπακουνάκης και η Πρόεδρος της Ταινιοθήκης της Ελλάδος Μαρία Κομνηνού.

Πρεμιέρα με προσκλήσεις / Θα διατεθεί περιορισμένος αριθμός εισιτηρίων.

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ

19:00 Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (Ζιλ Ντασέν)

(1957, Γαλλία – Ιταλία, 122’) 

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη

Προλογίζει η Πρόεδρος της Ταινιοθήκης της Ελλάδος Μαρία Κομνηνού.

21:30 Μαχαιροβγάλτης (Γιάννης Οικονομίδης)

(2010, Ελλάδα – Κύπρος, 108’)

Προλογίζει ο Γιάννης Οικονομίδης, σκηνοθέτης της ταινίας.

ΣΑΒΒΑΤΟ 7 ΜΑΡΤΙΟΥ

19:30 Έγκλημα στα παρασκήνια (Ντίνος Κατσουρίδης)

(1960, Ελλάδα, 83’)

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Γιάννη Μαρή, ο οποίος υπογράφει και το σενάριο

Προλογίζει ο Ανδρέας Αποστολίδης, μεταφραστής και σκηνοθέτης.

21:30 Το τσεκούρι (Κώστας Γαβράς)

(2005, Γαλλία – Βέλγιο – Ισπανία, 122’)

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Donald E. Westlake

Προλογίζει ο Γιάννης Ζουμπουλάκης, κριτικός κινηματογράφου.

ΚΥΡΙΑΚΗ 8 ΜΑΡΤΙΟΥ

19:00 Η δίκη (Όρσον Γουέλς)

(1962, Γαλλία – Ιταλία – Δ. Γερμανία, 119’)

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Franz Kafka

Προλογίζει η Μυρτώ Ρήγου, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών.

21:30 Πες στη Μορφίνη, ακόμα την ψάχνω (Γιάννης Φάγκρας)

(2001, Ελλάδα, 119’) 

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Νικόλ Pούσσου, η οποία συνυπογράφει το σενάριο

Προλογίζει ο Γιάννης Φάγκρας, σκηνοθέτης της ταινίας.

ΔΕΥΤΕΡΑ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ

19:00 Το τραγούδι της Ινδίας (Μαργκερίτ Ντιράς)

(1975, Γαλλία, 120’) 

Προλογίζει η Κατερίνα Σχινά, μεταφράστρια και κριτικός λογοτεχνίας.

21:30 Ερόικα (Μιχάλης Κακογιάννης)

(1960, Ελλάδα, 90’)

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη.

Προλογίζει ο Θανάσης Αγάθος, επίκουρος καθηγητής νεοελληνικής φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

*Φαρενάιτ 451 / Fahrenheit 451

(1966, Ηνωμένο Βασίλειο, 112’)

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ François Truffaut

ΣΕΝΑΡΙΟ François Truffaut, Jean-Louis Richard, βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ρέι Μπράντμπερι

ΗΘΟΠΟΙΟΙ Oskar Werner, Julie Christie, Cyril Cusack, Anton Diffring, Jeremy Spenser

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Nicolas Roeg

ΜΟΝΤΑΖ Thom Noble

ΜΟΥΣΙΚΗ Bernard Herrmann

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Σ’ ένα απροσδιόριστο χωροχρονικά μέλλον, ο πυροσβέστης Μόνταγκ βάζει φωτιά αντί να τη σβήνει: καίει τα βιβλία, γιατί στην εν λόγω κοινωνία απαγορεύεται η ανάγνωση και η κατοχή τους. Κάποια μέρα, όμως, γοητευμένος απ’ αυτό που καταστρέφει, υποκύπτει και ο ίδιος στη μαγεία της ανάγνωσης. Και όταν τον ανακαλύπτουν, αναγκάζεται να καταφύγει στα δάση όπου ζουν οι παράνομοι βιβλιόφιλοι, έχοντας μάθει τα αγαπημένα τους βιβλία απ’ έξω, για να μπορέσουν να τα διασώσουν και να τα μεταδώσουν στις επόμενες γενεές... Βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Ρέι Μπράντμπερι, η πρώτη έγχρωμη ταινία του Φρανσουά Τριφό είναι ταυτόχρονα και η πρώτη του αγγλόφωνη. Το θέμα της είναι η αγάπη για τα βιβλία, η εξαφάνιση των οποίων σημαίνει τον αφανισμό της ιστορικής μνήμης, την απουσία κάθε μελλοντικού χρονικού ορίζοντα και το βάλτωμα της κοινωνίας σ’ ένα αιώνιο παρόν-κόλαση, όπου τα πάντα θα είναι ομοιόμορφα και απολύτως ελεγχόμενα, αφού κανείς δεν θα θυμάται τίποτα. Ο Τριφό αποκλείει τα περίτεχνα εφέ, αποφεύγει τις συμβάσεις του είδους και κάνει μια εντελώς ξεχωριστή ταινία «επιστημονικής φαντασίας» με πολιτική θέση.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Εικοτολογική μυθοπλασία», το Φαρενάιτ 451 –που ο τίτλος του αναφέρεται στη θερμοκρασία αυτοανάφλεξης του χαρτιού, γεγονός αναληθές επιστημονικά– εκδόθηκε το 1953. Αποσπάσματά του προδημοσιεύτηκαν στα 3 πρώτα τεύχη του Playboy. Το 1954 ο Μπράντμπερι τιμήθηκε γι’ αυτό με το Λογοτεχνικό Βραβείο της Αμερικανικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών. Από τις πολλές μεταφράσεις του έργου στα ελληνικά, αναφέρονται ενδεικτικά: μετ. Τζένης Βαγιάνου (με τίτλο Φαρενάιτ 451, κάψτε τα βιβλία), 1968· μετ. Μαρίας Χρυσοχού, 2010· μετ. Βασίλη Δουβίτσα, 2012· μετ. Αλέξη Καλοφωλιά, 2024.

*Το τσεκούρι / Le couperet

(2005, Γαλλία – Βέλγιο - Ισπανία, 122’)

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Κώστας Γαβράς

ΣΕΝΑΡΙΟ Κώστας Γαβράς, Jean-Claude Grumberg, βασισμένο στο μυθιστόρημα The ax του Ντόναλντ Γουέστλεϊκ

ΗΘΟΠΟΙΟΙ José Garcia, Karin Viard, Olivier Gourmet, Ulrich Tukur, Geordy Couturiau

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Patrick Blossier

ΜΟΝΤΑΖ Yannick Kergoat 

ΜΟΥΣΙΚΗ Armand Amar

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Άνεργος εδώ και τρία χρόνια, ο Μπρουνό Ντ., οικογενειάρχης και πρώην μάνατζερ χαρτοβιομηχανίας, αποφασίζει πάνω στην απόγνωσή του να περάσει στην επίθεση. Για να πιάσουν τόπο τα βιογραφικά που στέλνει σε εταιρείες, ξεκινά ένα σχέδιο εξόντωσης όλων των συναδέλφων του ανέργων που έχουν επίσης αιτηθεί για ανάλογες θέσεις… Το μυθιστόρημα αγωνίας The ax του Ντόναλντ Ε. Γουέστλεϊκ τροφοδοτεί εδώ μια από τις σπουδαιότερες ταινίες του Κώστα Γαβρά, ο οποίος παίρνει το θέμα της ανεργίας που είχε πραγματευτεί το 1997 με το αμερικάνικο Mad city, το μεταφέρει στη σημερινή Ευρώπη του ολοένα και πιο αναλώσιμου, μπροστά στις ντιρεκτίβες του οικονομικού διεθνικισμού, εργάτη, και το επεξεργάζεται υπό το πρίσμα της κοινωνικής σάτιρας. Ψυχρά αλλά καίρια, με ενάργεια, χιούμορ και κυνισμό. Στην πορεία προς το απογυμνωμένο από ψευδαισθήσεις φινάλε, θα προλάβει όχι μόνο να θέσει όλα τα ερωτήματα γύρω από την εργασία στο σύγχρονο οικονομικό τοπίο και τη σχέση της με τον άνθρωπο, αλλά και να καυτηριάσει χωρίς φόβο και πάθος την πολιτική και τους νόμους. Ο πρωταγωνιστής Χοσέ Γκαρσιά είναι θαυμάσιος στο ιλαροτραγικό του πέρασμα από την απόγνωση στον πλήρη παραλογισμό.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Το μυθιστόρημα The ax [Το τσεκούρι] του Νεοϋορκέζου συγγραφέα Ντόναλντ Γουέστλεϊκ (1933-2008) κυκλοφόρησε το 1997. Την επόμενη χρονιά ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Macavity (Καλύτερο Μυθιστόρημα Μυστηρίου 1998). Πηγή έμπνευσής του στάθηκαν οι συζητήσεις του συγγραφέα με φίλους του που είχαν βιώσει τη δύσκολη συνθήκη της απόλυσης, καθώς και μια σειρά άρθρα των New York Times για την αυξανόμενη τότε τάση μείωσης του προσωπικού στις αμερικάνικες εταιρείες. Το The ax, «αριστούργημα αφηγηματικής αμεσότητας […] που στέκεται επάξια δίπλα στον Ταλαντούχο κύριο Ρίπλεϊ της Χάισμιθ και τον Μίχαελ Κόλχαας του φον Κλάιστ» κατά την Washington Post, δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά.

*Η δίκη / Le procès 

(1962, Γαλλία – Ιταλία - Δ. Γερμανία, 119’)

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Orson Welles

ΣΕΝΑΡΙΟ Orson Welles, Pierre Cholot, βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα

ΗΘΟΠΟΙΟΙ Anthony Perkins, Jeanne Moreau, Romy Schneider, Akim Tamiroff, Orson Welles, Suzanne Flon, Elsa Martinelli, Michael Lonsdale

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Edmond Richard

ΜΟΝΤΑΖ Yvonne Martin, Frederick Muller

ΜΟΥΣΙΚΗ Jean Ledrut

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Ο Γιόζεφ Κ., τραπεζικός υπάλληλος, κατακεραυνώνεται από μια σειρά γεγονότων που τον αφοπλίζουν σιγά σιγά, τον ακυρώνουν και τού στερούν κάθε βεβαιότητα, από τη στιγμή που «τον πιάνουν στον ύπνο», τον συλλαμβάνουν χωρίς να του πουν ποτέ το γιατί. Ανακρίνεται επίμονα, σε διαδικασίες ονειρικά διαστρεβλωμένες, προσπαθώντας μάταια να ανακαλύψει τις αιτίες της ενοχής του… Στις αρχές της δεκαετίας του ’60, ο Όρσον Γουέλς, εν μέσω της παγκόσμιας περιπλάνησής του και με απόλυτη πλέον καλλιτεχνική ελευθερία μετά την αυτοεξορία του στην Ευρώπη, συλλαμβάνει την πιο φιλόδοξη μεταφορά στην οθόνη του δυστοπικού μυθιστορήματος του Φραντς Κάφκα, πετυχαίνοντας να το εντάξει στο δικό του ασπρόμαυρο εξπρεσιονιστικό σύμπαν. Γυρισμένη στη Γιουγκοσλαβία και στο Παρίσι, η Δίκη είναι ένα αριστουργηματικό φιλμικό δοκίμιο πάνω στη συντριβή του ατόμου από την πολυπρόσωπη εξουσία (Νόμος, Τέχνη, Εκκλησία), και αυτή που ο κορυφαίος δημιουργός του 20ού αιώνα χαρακτήριζε ως την καλύτερη ταινία της πολυτάραχης καριέρας του, ίσως επειδή αντανακλούσε και τη δική του αποτυχημένη πάλη με τα θηρία της χολιγουντιανής κινηματογραφικής βιομηχανίας στα χρόνια του 1940.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Γραμμένη το 1914-15, η Δίκη δημοσιεύεται μετά τον θάνατο του Κάφκα, το 1925, και θεωρείται έργο ημιτελές, με αμφίβολη ακόμη και τη σειρά των κεφαλαίων του. Από τις πολλές μεταφράσεις του έργου στα ελληνικά, αναφέρονται ενδεικτικά: μετ. Δημήτριου Στ. Δήμου, περιοδικό Μορφές (σε συνέχειες), τχ. 70-89, 1952-53· μετ. Δ.Π. Κωστελένου, 1970· μετ. Γιώργου Βάμβαλη, 1971· μετ. Γιάννη Βαλλούρδου, 1991· μετ. Τέας Ανεμογιάννη, 1992· μετ. Δημήτρη Δήμου, 2004· μετ. Αλέξανδρου Κοτζιά, 2004· μετ. Γιώτας Λαγουδάκου, 2015· μετ. Βασίλη Τομανά, 2017· μετ. Ιωάννας Αβραμίδου, με πρόλογο του Κ. Δεσποινιάδη, 2022· μετ. Αγγελικής Θεοδωρακοπούλου, 2025.

*Έγκλημα στα παρασκήνια

(1960, Ελλάδα, 83’) 

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Ντίνος Κατσουρίδης

ΣΕΝΑΡΙΟ Γιάννης Μαρής, βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του ιδίου

ΗΘΟΠΟΙΟΙ Αλέκος Αλεξανδράκης, Μάρω Κοντού, Χρήστος Τσαγανέας, Τίτος Βανδής, Αλίκη Γεωργούλη, Ζωρζ Σαρρή, Δήμος Σταρένιος, Σαπφώ Νοταρά

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Αριστείδης Καρύδης-Φουκς

ΜΟΝΤΑΖ Ντίνος Κατσουρίδης

ΜΟΥΣΙΚΗ Μίμης Πλέσσας

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Μια περιβόητη για τα ερωτικά της σκάνδαλα ηθοποιός, η Ρόζα Δελλή, βρίσκεται μαχαιρωμένη στο καμαρίνι της. Την υπόθεση αναλαμβάνει ο επιθεωρητής Μπέκας, που καλείται να δώσει απαντήσεις όχι μόνο στο ποιος σκότωσε τη διαβόητη καλλιτέχνιδα, αλλά και στο πώς έγινε ο φόνος, αφού η πόρτα βρέθηκε κλειδωμένη από μέσα… Ένας μαγικός κόσμος, μυστηριώδης και σαγηνευτικός, αναδύεται μέσα από τις σκιές αυτού του φιλμ νουάρ, το οποίο διασκεύασε σε σενάριο ο ίδιος ο μετρ της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας, Γιάννης Μαρής, από το ομώνυμο βιβλίο του. Η άψογα συντονισμένη δουλειά του τότε πρωτοεμφανιζόμενου στη σκηνοθεσία Ντίνου Κατσουρίδη, με τη συνδρομή και της ατμοσφαιρικής ασπρόμαυρης φωτογραφίας του Αριστείδη Καρύδη-Φουκς, συνιστά ένα από τα καλύτερα δείγματα του είδους στην ιστορία του ελληνικού σινεμά. Η φωτογραφία του Καρύδη-Φουκς και η ερμηνεία της Ζωρζ Σαρρή βραβεύτηκαν στην 1η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου στη Θεσσαλονίκη, που αργότερα θα μετονομαζόταν στο γνωστό μας Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Για πρώτη φορά σε ελληνική εφημερίδα ένα αθηναϊκό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο αγωνία, δράση και αίσθημα. Το νέο μυθιστόρημα θα σας συναρπάσει με την πλοκή του»: Το Έγκλημα στα παρασκήνια δημοσιεύεται σε καθημερινές συνέχειες στην εφημερίδα Απογευματινή αρχίζοντας από τη Δευτέρα 22 Νοεμβρίου 1954. Ο Μαρής παίζει με τη δημοφιλία του θεάτρου και του συναρπαστικότερου μυστηρίου των αστυνομικών ιστοριών – τον γρίφο του κλειστού δωματίου. Παίζει με την πλαστοπροσωπία και τους δωσίλογους της Κατοχής. Παίζει κυρίως με την «καθημερινότητα», που κερδίζει έδαφος, απομακρυνόμενη από το πρόσφατο, τότε, πολιτικά ζοφερό παρελθόν.
 

*Μαχαιροβγάλτης

(2010, Ελλάδα-Κύπρος, 108’)

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Γιάννης Οικονομίδης

ΣΕΝΑΡΙΟ Γιάννης Οικονομίδης, Δώρης Αυγερινόπουλος

ΗΘΟΠΟΙΟΙ Στάθης Σταμουλακάτος, Βαγγέλης Μουρίκης, Μαρία Καλλιμάνη, Γιάννης Βουλγαράκης, Γιάννης Αναστασάκης

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Δημήτρης Κατσαΐτης

ΜΟΝΤΑΖ Γιάννης Χαλκιαδάκης

ΜΟΥΣΙΚΗ Άκης Καπράνος

ΣΚΗΝΙΚΑ - ΚΟΣΤΟΥΜΙΑ Ιουλία Σταυρίδου

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο Νίκος, ένας 30άρης χωρίς προοπτικές, πείθεται από τον θείο του να τον ακολουθήσει στην Αθήνα. Το «θέλγητρο» είναι στέγη, τροφή, αλλά και μια παράξενη δουλειά: να φυλάει τα σκυλιά του θείου που είναι μαντρωμένα δίπλα στο σπίτι. Σύντομα, ο Νίκος θα διαπιστώσει ότι η νέα του ζωή τον «πνίγει» ακόμα περισσότερο απ’ ό,τι εκείνη στην επαρχία της Πτολεμαΐδας, ενώ το αυξανόμενο μίσος του για τον αγροίκο συγγενή θα τον σπρώξει βαθμιαία στην αγκαλιά της παραμελημένης γυναίκας του... Δανειζόμενος το βασικό μοτίβο του φημισμένου νουάρ μυθιστορήματος του Τζέιμς Μ. Κέιν Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δύο φορές, ο Γιάννης Οικονομίδης «οργανώνει» κινηματογραφικά μια οργισμένη επίθεση ενάντια στον εγκλωβισμένο στη μακαριότητά του ελληνικό μικροαστισμό, μέσα από έναν ακραίο ρεαλισμό στη ματιά, επίμονα, συχνά μακροσκελή, πλάνα που εναλλάσσονται με δραματική τονικότητα ανάμεσα στα μακρινά, τα μεσαία και τα κοντινά, και δυσβάσταχτη σκληρότητα στις σχέσεις των χαρακτήρων. Στιλ και ουσία παραμένουν έννοιες ταυτόσημες στο έξω από τα δόντια σινεμά του, ενός σινεμά σταθερά επίκαιρου, ανησυχητικού και τολμηρού, που ενοχλεί όσους δυσκολεύονται να δεχθούν την καθ’ έξιν ανθρώπινη αποκτήνωση στους κόλπους της εγχώριας αστικής «μάντρας».

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δύο φορές στο κλασικό φιλμ νουάρ του Τέι Γκάρνετ (1946) και το μεταγενέστερο ερωτικό θρίλερ του Μπομπ Ράφελσον (1981), και η σύνδεση του Μαχαιροβγάλτη με τις δύο αυτές ταινίες οδηγεί στη λογοτεχνική πηγή απ’ όπου αντλούν τον μύθο τους: στο μυθιστόρημα The Postman Always Rings Twice ‎‎(1934) του Αμερικανού Τζέιμς Μάλαχαν Κέιν. Από τις μεταφράσεις του έργου στα ελληνικά, αναφέρονται ενδεικτικά: μετ. Μάρκου Ρήγου, 1982· μετ. Γιώργου Λαζόπουλου, 1991· μετ. Ιωάννας Καρατζαφέρη, 2004. Ο Κέιν εμπνεύστηκε το μυθιστόρημά του από το νατουραλιστικό έργο του Εμίλ Ζολά Τερέζ Ρακέν (1867), που γνώρισε πολλές μεταφορές στον κινηματογράφο και στο θέατρο.

*Ο Χριστός ξανασταυρώνεται / Celui qui doit mourir

(1957, Γαλλία - Ιταλία, 122’)

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Jules Dassin

ΣΕΝΑΡΙΟ Ben Barzman, Jules Dassin, βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη

ΗΘΟΠΟΙΟΙ Pierre Vaneck, Jean Servais, Μελίνα Μερκούρη, Fernand Ledoux, Gert Fröbe, Maurice Ronet, Grégoire Aslan

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Gilbert Chain, Jacques Natteau

ΜΟΝΤΑΖ Roger Dwyre, Pierre Gillette

ΜΟΥΣΙΚΗ Georges Auric

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι κάτοικοι μιας κατεστραμμένης από τους Τούρκους κοινότητας της Κρήτης φθάνουν κυνηγημένοι, μετά από πολυήμερη πεζοπορία, σε ένα πλούσιο χωριό, όπου οι κάτοικοι ετοιμάζονται για το έθιμο της αναπαράστασης των Παθών του Χριστού. Με επικεφαλής τον ιερέα τους, οι ξεριζωμένοι πρόσφυγες μπαίνουν ταλαιπωρημένοι στην πλατεία. Κι ενώ οι κάτοικοι τούς προσφέρουν τροφή και καταφύγιο, ο τοπικός ιερέας και οι προύχοντες τούς αντιμετωπίζουν εχθρικά, καθώς θεωρούν ότι οι νεοφερμένοι παρίες είναι απειλή για τα συμφέροντα και τα κεκτημένα τους… Τούτη η γαλλική προσαρμογή στην οθόνη του φημισμένου μυθιστορήματος του Νίκου Καζαντζάκη σηματοδοτεί την αρχή της ελληνικής περιπέτειας του Ζιλ Ντασέν – την παρθενική του συνεργασία με τη Μελίνα Μερκούρη, την οποία είχε γνωρίσει στο Φεστιβάλ Κανών το 1955, όπου εκείνος συμμετείχε με το Ριφιφί κι εκείνη ως Στέλλα του Μιχάλη Κακογιάννη. Γυρισμένη στα Κριτσά της Κρήτης, με τη Μελίνα στον ρόλο της Μαγδαληνής και τον Πιερ Βανέκ ως Χριστό, η ταινία σφραγίζει ουσιαστικά το βάπτισμα του Αμερικανοεβραίου σκηνοθέτη στην κουλτούρα της ελληνικότητας, την οποία έμελλε να τιμήσει όσο λίγοι.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Ο Νίκος Καζαντζάκης (1883-1957) ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη του γραπτού λόγου, υπήρξε 9 φορές υποψήφιος για το Νόμπελ Λογοτεχνίας και το έργο του μετρά πάνω από 580 εκδόσεις σε ξένες γλώσσες. Γραμμένο το 1948, το μυθιστόρημα Ο Χριστός ξανασταυρώνεται ψηλαφεί θεμελιώδη ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης και αποδεικνύεται «προφητικό» ως προς την οικουμενικότητα και την επικαιρότητα των ζητημάτων που θίγει. Έχει μεταφραστεί σε 25 γλώσσες.

Πες στη Μορφίνη, ακόμα την ψάχνω

(2001, Ελλάδα, 119’)

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Γιάννης Φάγκρας

ΣΕΝΑΡΙΟ Γιάννης Φάγκρας, Νικόλ Pούσσου, βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα της ιδίας

ΗΘΟΠΟΙΟΙ Εκάβη Nτούμα, Παναγιώτης Καρράς, Κατερίνα Φάγκρα, Nίκος Πομώνης, Iωσήφ Πολυζωΐδης, Xριστίνα Φραγκιαδάκη

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Παναγιώτης Σαλαπάτας

ΜΟΝΤΑΖ Γιάννης Φάγκρας

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Το βίαιο όσο και λυτρωτικό τέλος της εφηβείας καταγράφεται με ρεαλισμό και αμεσότητα σε τούτο το χαμηλότατου κόστους δράμα, μέσα από τις εμπειρίες μιας 18χρονης κοπέλας που κινείται στο περιθώριο της πλήρους αδράνειας, της μικρο-παρανομίας και της χρήσης ουσιών. Μια απλή ιστορία ενηλικίωσης μέσα στο σκληρό αστικό κατεστημένο, έτσι όπως την αφηγήθηκε η Νικόλ Ρούσσου στο ομώνυμο μυθιστόρημά της, προσεγγίζεται το ίδιο απέριττα από τον πρωτοεμφανιζόμενο στη μεγάλου μήκους Γιάννη Φάγκρα, ο οποίος επί σειρά ετών συνεργάστηκε με πολλούς ανεξάρτητους Αμερικανούς δημιουργούς στη Νέα Υόρκη και οι επιρροές του από το εν λόγω κινηματογραφικό τερέν είναι κατάδηλες. Το βλέμμα του αναδύει μια ιδιαιτερότητα και μια συγκρότηση που σπάνια συναντάς σε σύγχρονο Έλληνα δημιουργό, σε ένα φιλμ που μετατρέπει τα πενιχρά του μέσα παραγωγής σε δύναμη, νεύρο και τόλμη, χάρη και στην ερμηνευτική φυσικότητα της Εκάβης Ντούμα. Τιμημένη με το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας από την Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου (ΠΕΚΚ) στο 42ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, η Μορφίνη… συμπεριλήφθηκε από το έγκριτο περιοδικό Sight and Sound στη λίστα με τα «75 κρυμμένα διαμάντια» της Ιστορίας του κινηματογράφου.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Σε λίγο πήρε να σκοτεινιάζει. Ανάψαμε τη φωτιά κι ο Σίμος άδειασε το πορτοφόλι του. Μου ’δωσε ένα μεγάλο τρίφυλλο, όλο για πάρτη μου, κι αυτός ξεκούμπωσε ένα κρυφό τσεπάκι στο σλήπινγκ-μπαγκ του κι έβγαλε τα σέα. Την παραμύθα την κράταγε στο πορτοφόλι, σ’ ένα ασημοχαρτάκι μέσα, μη μπα και του χυθεί.» Η Νικόλ Ρούσσου γεννήθηκε στη Λιβερία. Ζει και εργάζεται στον Πειραιά. Διηγήματα και άρθρα της έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά. Έργα της: Πες στη Μορφίνη, ακόμα την ψάχνω (1996), «Μπλε» στον συλλογικό τόμο Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο (1997), συμμετοχή στον συλλογικό τόμο Ο φύλακας των ψυχών (1999), Στοιχήματα με τους θεούς (2000).

*Ερόικα

(1960, Ελλάδα, 90’)

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Μιχάλης Κακογιάννης

ΣΕΝΑΡΙΟ Μιχάλης Κακογιάννης, Jane Cobb, βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη

ΗΘΟΠΟΙΟΙ Πάνος Γκούμας, Νικηφόρος Νανέρης, Jenny Russell, Αλέξανδρος Μαμάτης, Patrick O’Brian, Τασσώ Καββαδία, Marie Ney, Νίκος Πιλάβιος, Γιάννης Βόγλης, Φαίδων Γεωργίτσης

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Walter Lassally

ΜΟΝΤΑΖ Fred Burnley

ΜΟΥΣΙΚΗ Αργύρης Κουνάδης

ΣΚΗΝΙΚΑ-ΚΟΣΤΟΥΜΙΑ Γιάννης Τσαρούχης

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Κινηματογραφική προσαρμογή του ονομαστού μυθιστορήματος του Κοσμά Πολίτη με φόντο την Αίγινα των προπολεμικών χρόνων, και ήρωες μια παρέα παιδιών που περνούν από την εφηβεία στην ωριμότητα μέσα από την οδυνηρή εμπειρία του θανάτου ενός φίλου τους και κάτω από την επίδραση της παρουσίας της όμορφης κόρης του Άγγλου πρόξενου στην περιοχή. Απέραντα τρυφερή η ματιά του Μιχάλη Κακογιάννη σε τούτο το χρονικό πρόωρης ενηλικίωσης, το οποίο γύρισε σε αρχοντικό της Κηφισιάς που στέγαζε τότε το βρετανικό προξενείο στην Αθήνα, ενώ χρησιμοποίησε σε ορισμένες σκηνές και τοποθεσίες όπως την Τρούμπα, το Ναύπλιο, το Τολό, το κάστρο της Ασίνης και τον ναό της Αφαίας στην Αίγινα. Η ταινία σήμανε το ντεμπούτο στην οθόνη για τους νεαρούς τότε ηθοποιούς Νικηφόρο Νανέρη και Γιάννη Βόγλη, και, μαζί, την τελευταία κινηματογραφική δουλειά του σπουδαίου ζωγράφου και σκηνογράφου Γιάννη Τσαρούχη. Συμμετείχε στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, όπως και στη 2η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου στη Θεσσαλονίκη (το μετέπειτα Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης), όπου τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερης Σκηνοθεσίας.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Ο Κοσμάς Πολίτης έγραψε την Eroica / Ερόικα το 1938, στην Πάτρα, όπου είχε μετοικήσει για κάποιο διάστημα. Για το έργο αυτό πήρε το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 1939, εξ ημισείας με τον Μενέλαο Λουντέμη. Στην Ερόικα, αιωρούμαστε μεταξύ δύο κόσμων: από τη μία στην πραγματικότητα της ενήλικης ζωής και από την άλλη στις φαντασιώσεις των εφήβων. Παρουσιάζοντας τα πάθη των νέων που φθάνουν σε σημείο τραγικότητας, το μυθιστόρημα του Πολίτη αφήνει ευδιάκριτους υπαινιγμούς για την «ηρωική» ηλικία της εφηβείας, όπως υποδηλώνει και ο τίτλος του, δανεισμένος από την Τρίτη, «Ηρωική», συμφωνία του Μπετόβεν, ενώ τον αγώνα της ενηλικίωσης υπαινίσσονται και οι αναφορές στον πρώτο μεγάλο γνωστό πόλεμο της Ιστορίας, τον Τρωικό.

*Το τραγούδι της Ινδίας / India song

(1975, Γαλλία, 120’)

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ Marguerite Duras

ΣΕΝΑΡΙΟ Marguerite Duras

ΗΘΟΠΟΙΟΙ Delphine Seyrig, Michael Lonsdale, Mathieu Carrière, Claude Mann, Vernon Dobtcheff

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Bruno Nuytten

ΜΟΝΤΑΖ Solange Leprince

ΜΟΥΣΙΚΗ Carlos D’Alessio

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ Η Μαργκερίτ Ντιράς, η Γαλλίδα συγγραφέας και κινηματογραφίστρια που έμελλε να σημαδέψει με το έργο της τον κόσμο της παγκόσμιας διανόησης μεταπολεμικά, σκηνοθετεί εδώ ένα δικό της πρωτότυπο σενάριο, θέτοντας τη δύναμη της εικόνας στην υπηρεσία της αντιμυθιστορηματικής φόρμας, έτσι όπως αυτή διαδόθηκε από το περίφημο κίνημα του «nouveau roman» στο οποίο η ίδια πρωτοστάτησε. Η ελλειπτική αφήγηση και οι εκτός κάδρου εξομολογήσεις είναι τα κύρια χαρακτηριστικά μιας «ιστορίας» που εστιάζει στην Αν-Μαρί, σύζυγο Γάλλου διπλωμάτη στην Καλκούτα της δεκαετίας του 1930, η οποία αναζητά παρηγοριά σε διάφορους εραστές, εις γνώση του άντρα της. Κεντρικό θέμα είναι η ανία που έχει σωρευτεί από τον έγγαμο βίο, η κόπωση από τις διαρκείς μετακινήσεις από χώρα σε χώρα και η δυσφορία της απέναντι στη διαφθορά των συστημάτων εξουσίας, πράγματα που επιδεινώνονται και από το πνιγηρά υγρό κλίμα. Η Ντελφίν Σερίγκ ενσαρκώνει θαυμαστά αυτή την από χρόνια καταπιεσμένη απόγνωση, σε μια από τις πιο ιδιαίτερες ταινίες του μεταμοντέρνου γαλλικού κινηματογράφου.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Το 1984 η Μαργκερίτ Ντιράς έλαβε το βραβείο Γκονκούρ για το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημά της Ο εραστής. Εκτός από πεζογραφήματα, έγραψε θεατρικά έργα, καθώς και σενάρια για τον κινηματογράφο από τα οποία εκδόθηκαν: Une aussi longue absence / Όσα έσβησε ο άνεμος, σε συνεργασία με τον Gérard Jarlot, Gallimard, Παρίσι 1961· Hiroshima mon amour / Χιροσίμα, αγάπη μου (υποψήφιο για Όσκαρ Πρωτότυπου Σεναρίου 1961), Gallimard, Παρίσι 1960· Le Camion, Minuit, Παρίσι 1977· Nathalie Granger - La Femme du Gange, Gallimard, Παρίσι 1973· Le Navire Night - Césarée - Les Mains Négatives - Aurélia Steiner, Mercure de France, Παρίσι 1979. Ασχολήθηκε, επίσης, με την παραγωγή ταινιών.  

Οι πληροφορίες για τα βιβλία αντλήθηκαν κυρίως από τη βάση βιβλιογραφικών δεδομένων biblionet.gr του ΕΛΙΒΙΠ. Για το επικοινωνιακό υλικό του Αφιερώματος χρησιμοποιήθηκαν αποσπάσματα από βιβλία. Ευχαριστούμε τις εκδόσεις Άγρα, Αλεξάνδρεια, Διόπτρα, που μας έδωσαν την άδεια χρήσης τους.

Tαινιοθήκη της Ελλάδος

Ιερά Οδός 48 και Μεγάλου Αλεξάνδρου, μετρό Κεραμεικός, τηλ. 210 3612046