Καθώς ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν επεκτείνεται σε όλη τη Μέση Ανατολή, το ερώτημα δεν είναι πλέον ποιος θα επικρατήσει, αλλά πώς μπορεί να τερματιστεί.
Όπως σημειώνεται σε ανάλυση του Al Jazeera, κάθε νέο κύμα επιθέσεων ενισχύει έναν κύκλο κλιμάκωσης που απειλεί να οδηγήσει την περιοχή σε παρατεταμένη αστάθεια.
Παρά τη σφοδρότητα των συγκρούσεων, η ιστορία δείχνει ότι ακόμη και οι πιο σκληροί πόλεμοι καταλήγουν σε διαπραγματεύσεις. Το κρίσιμο σημείο είναι πότε οι εμπλεκόμενοι θα κρίνουν ότι το κόστος της συνέχισης των επιχειρήσεων υπερβαίνει το όφελος.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη πρόταση της Τεχεράνης για τη δημιουργία κοινής επιτροπής με κράτη του Κόλπου, με στόχο τη διερεύνηση επιθέσεων σε πολιτικές υποδομές, θεωρείται μια πιθανή διπλωματική διέξοδος. Το Ιράν επιμένει ότι η σύγκρουσή του αφορά τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και όχι τις χώρες της περιοχής, ωστόσο οι συνεχιζόμενες επιθέσεις με πυραύλους και drones έχουν ενισχύσει την καχυποψία.
Τα κράτη του Κόλπου αντιμετωπίζουν τον πόλεμο με ιδιαίτερη επιφυλακτικότητα. Δεν πρόκειται για σύγκρουση που επέλεξαν, και μέχρι στιγμής έχουν αποφύγει την άμεση εμπλοκή, περιοριζόμενα σε καταδίκες των επιθέσεων και σε ενίσχυση των αμυντικών τους δυνατοτήτων. Η στάση αυτή αντανακλά τον φόβο ότι μια άμεση αντιπαράθεση με το Ιράν θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια μακρά και καταστροφική περιφερειακή σύρραξη, ανάλογη με τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ της δεκαετίας του 1980.
Παράλληλα, σε πολλές πρωτεύουσες της περιοχής επικρατεί ανησυχία για την έλλειψη σαφούς στρατηγικού στόχου από την πλευρά της Ουάσινγκτον. Υπάρχει επίσης η εκτίμηση ότι η πορεία του πολέμου επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις επιλογές της ισραηλινής ηγεσίας υπό τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, με τον κίνδυνο οι χώρες του Κόλπου να βρεθούν εκτεθειμένες αν η σύγκρουση επεκταθεί.
Τα βήματα που μπορούν να οδηγήσουν σε σταδιακή αποκλιμάκωση
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ιδέα μιας σταδιακής αποκλιμάκωσης εμφανίζεται ως το πιο ρεαλιστικό σενάριο. Ένα πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι η διακοπή επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές και εμπορικές οδούς, καθώς και η διασφάλιση ότι το έδαφος των χωρών του Κόλπου δεν θα χρησιμοποιείται ως βάση για επιθέσεις. Η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών, ιδιαίτερα στα Στενά του Ορμούζ, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, καθώς επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Σε δεύτερη φάση, θα μπορούσε να επιδιωχθεί η παύση των άμεσων ανταλλαγών πυρών μεταξύ Ιράν και Ισραήλ. Σε αυτό το στάδιο, η διαχείριση της εικόνας θα είναι εξίσου σημαντική με τις στρατιωτικές εξελίξεις, καθώς κάθε πλευρά θα επιδιώξει να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως επιτυχία.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι πέτυχαν να πλήξουν τις πυρηνικές και στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, ενώ η Τεχεράνη θα προβάλλει την επιβίωση του καθεστώτος και την ικανότητά της να ανταποδώσει, ως απόδειξη αποτροπής.
Η εμπλοκή τρίτων δυνάμεων θεωρείται κρίσιμη για την προώθηση μιας τέτοιας διαδικασίας. Η Κίνα εμφανίζεται ως πιθανός διαμεσολαβητής, λόγω των ισχυρών οικονομικών και διπλωματικών σχέσεων που διατηρεί τόσο με το Ιράν όσο και με τις χώρες του Κόλπου και το Ισραήλ. Το Πεκίνο έχει ήδη διαδραματίσει ρόλο σε περιφερειακές συμφωνίες, όπως η επαναπροσέγγιση Σαουδικής Αραβίας–Ιράν το 2023.
Παράλληλα, χώρες όπως το Ομάν και το Κατάρ μπορούν να λειτουργήσουν ως δίαυλοι επικοινωνίας στο παρασκήνιο, ενώ ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μπορούσαν να στηρίξουν μια συμφωνία μέσω οικονομικών κινήτρων ή άρσης κυρώσεων.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει η γεφύρωση των βαθιών διαφορών σε ζητήματα ασφάλειας. Το Ιράν επιδιώκει ένα περιφερειακό σύστημα χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις, ενώ το Ισραήλ και οι σύμμαχοί του ζητούν εγγυήσεις ότι οι ιρανικές στρατιωτικές δυνατότητες δεν θα αποτελούν απειλή.
Σε κάθε περίπτωση, το πιθανότερο σενάριο δεν είναι μια καθαρή στρατιωτική νίκη, αλλά μια συμφωνία που θα επιτρέπει σε όλες τις πλευρές να ισχυριστούν ότι πέτυχαν τους βασικούς τους στόχους. Όπως επισημαίνει η ανάλυση, οι περισσότεροι πόλεμοι τελειώνουν όχι με ξεκάθαρους νικητές, αλλά με έναν συμβιβασμό που καθιστά εφικτή την αποχώρηση από την κλιμάκωση.
Με πληροφορίες από Al Jazeera
