Ο σπουδαιότερος εν ζωή ηγέτης των αυτοχθόνων της Βραζιλίας, ο 88χρονος αρχηγός των Καϊαπό Ραονί Μετουκτίρε, κατηγορεί ευθέως τον πρώην πρόεδρο της χώρας, Ζαΐχ Μπολσονάρου, ότι επιδίωξε την «εξόντωση των αυτοχθόνων πληθυσμών».
Η κατηγορία διατυπώνεται μετωπικά στα «Απομνημονεύματα του Αρχηγού», τη νέα του αυτοβιογραφία που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα πορτογαλικά. Στο εξώφυλλο εμφανίζεται ο ίδιος με το χαρακτηριστικό του πιατέλο στο κάτω χείλος και την παραδοσιακή κίτρινη τιάρα από φτερά.
«Ο Μπολσονάρου ενθάρρυνε εισβολές, εξορύξεις και αποψιλώσεις, ώστε να παραδώσει τη γη μας στους κουμπέ» (όπως αποκαλούν οι Καϊαπό τους μη-ιθαγενείς), γράφει ο Μετουκτίρε.
«Ο Μπολσονάρου ήθελε πραγματικά να μας εξαλείψει».
Ο ηγέτης τονίζει όμως ότι οι ιθαγενείς σε όλη τη Βραζιλία ενώθηκαν για να αντισταθούν και διαμηνύει:
«Από εδώ και πέρα, κάθε πρόεδρος που εκλέγεται στη Βραζιλία πρέπει να σέβεται τους αυτόχθονες».
Ο Μετουκτίρε έγινε παγκοσμίως γνωστός τη δεκαετία του 1980 για τους αγώνες του ενάντια στην καταστροφή του Αμαζονίου. Το 1989 περιόδευσε σε 13 χώρες μαζί με τον Στινγκ, συγκεντρώνοντας χρήματα για την αναγνώριση και την προστασία των εδαφών των ιθαγενών.
Ο ίδιος θυμάται έντονα τη στιγμή που έμαθε για τη δολοφονία του οικολογικού ακτιβιστή Τσίκου Μέντες, από λαθρεμπόρους γης που είχαν καταλάβει προστατευόμενες περιοχές:
«Ήμασταν στο σπίτι του Στινγκ όταν το είδαμε στις ειδήσεις. Μετά το φαγητό, με πλησίασε και μου είπε: “Ραονί, ανησυχώ για σένα. Σκότωσαν τον Τσίκου επειδή αγωνιζόταν για το δάσος. Βρες ανθρώπους της εμπιστοσύνης σου για να διαχειριστούν τα χρήματα. Και πρόσεχε τον εαυτό σου σε αυτόν τον αγώνα”.»
Το βιβλίο βασίζεται σε περισσότερες από 80 ώρες συνεντεύξεων που έδωσε ο Ραονί σε νεότερα μέλη της κοινότητάς του, τα οποία αποκαλεί «εγγόνια», είτε είναι βιολογικοί απόγονοι είτε όχι. Οι αφηγήσεις του καταγράφηκαν αρχικά στη γλώσσα Μεμπενγκόκρε και στη συνέχεια μεταφράστηκαν στα πορτογαλικά, με τη βοήθεια του ανθρωπολόγου Φερνάντο Νίεμαγερ.
Η αφήγηση δεν ακολουθεί χρονολογική σειρά, αλλά συνδυάζει προσωπικές μνήμες, μύθους, όνειρα και τραγούδια, ώστε, όπως εξηγεί ο Νίεμαγερ, να διατηρηθεί η κοσμοαντίληψη του αρχηγού Μετουκτίρε.
Ο Μετουκτίρε αποκαλύπτει ότι προς το τέλος της θητείας του Μπολσονάρου, ο πρώην πρόεδρος άρχισε να εμφανίζεται στα όνειρά του. «Του είπα: “Περίμενε. Θα φύγεις από την προεδρία. Θα σε διώξω εγώ”».
Προειδοποίηση προς τον Λούλα και προτροπή στους διαδόχους του
Ο Μετουκτίρε βρέθηκε στο πλευρό του Λούλα ντα Σίλβα κατά την ορκωμοσία του, τον Ιανουάριο του 2023. Δεν δίστασε όμως να τον προειδοποιήσει: να μην επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος.
Ένα από αυτά, όπως υποστηρίζει, ήταν η κατασκευή του φράγματος Μπέλου Μόντε στον ποταμό Σίνγκου, επί προηγούμενης διακυβέρνησης Λούλα, μια απόφαση που, σύμφωνα με τον Μετουκτίρε, πρόδωσε την εμπιστοσύνη των ιθαγενών και υπονόμευσε τις κοινότητές τους.
Παρά τις επιφυλάξεις, εκφράζει συγκρατημένη εμπιστοσύνη στη σημερινή κυβέρνηση. «Αισθάνομαι ακόμα δυνατός να συνεχίσω τον αγώνα», γράφει, «αλλά τα εγγόνια μου πρέπει να πάρουν τη σκυτάλη».
Ο Μετουκτίρε αναμένεται να ανακοινώσει τον διάδοχό του μέσα στον επόμενο μήνα.
Με πληροφορίες από Guardian
