Τα μεγάλα πολιτικά κόμματα της Ευρώπης φαίνεται να έχουν παγιδευτεί σε ένα επικίνδυνο παιχνίδι: απαντούν στην ακροδεξιά με τους δικούς της όρους, δίνοντάς της έτσι δύναμη, επιρροή και, το κυριότερο, νομιμοποίηση. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μιας νέας γερμανικής έρευνας που φέρνει στο φως πώς, μέσα από δεκαετίες πολιτικού διαλόγου και δημοσιογραφικής κάλυψης, η ακροδεξιά κατάφερε να γίνει ο «μαέστρος» της δημόσιας συζήτησης.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Political Research, ανέλυσε πάνω από 520.000 άρθρα από έξι μεγάλες γερμανικές εφημερίδες μέσα σε είκοσι χρόνια. Το αποτέλεσμα; Μια σταδιακή μετατόπιση της πολιτικής γλώσσας – από την περιθωριοποίηση των ακροδεξιών θεμάτων στα τέλη της δεκαετίας του ’90, στην πλήρη ενσωμάτωσή τους στον δημόσιο διάλογο για τη μετανάστευση και την «ασφάλεια».
Η κοινωνιολόγος Τερέζα Φέλκερ, από το Κέντρο Κοινωνικών Επιστημών του Βερολίνου, περιγράφει το φαινόμενο ως έναν αόρατο μηχανισμό ενίσχυσης: «Όσο περισσότερο τα μεγάλα κόμματα μιλούν για ζητήματα που θέτει η ακροδεξιά, τόσο περισσότερο ενισχύουν τη νομιμότητα αυτών των ιδεών». Και το πιο ειρωνικό; Αυτό ισχύει ακόμη κι όταν την επικρίνουν.
«Ακόμα και η κριτική είναι προσοχή και η προσοχή είναι δύναμη», σημειώνει. «Σε μια εποχή που όλοι παλεύουν για λίγα δευτερόλεπτα δημοσιότητας, το ποιος καθορίζει την ατζέντα επηρεάζει άμεσα τι σκέφτονται οι πολίτες και ποιον ψηφίζουν.»
Αν και το δείγμα αφορά τη Γερμανία, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το φαινόμενο παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη. Ο Ντάνιελ Σαλντίβια Γκονζάτι, συν-συγγραφέας της μελέτης, τονίζει: «Το βλέπουμε στη Βρετανία, στη Γαλλία, παντού. Η ακροδεξιά πετά μια πρόταση και για μια εβδομάδα όλοι ασχολούνται μαζί της. Ακόμη κι αν τη διαψεύδεις, τη μεταδίδεις».
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ότι ακόμη και σοσιαλδημοκρατικοί ηγέτες φαίνεται να υιοθετούν την ίδια γλώσσα. Το 2023, ο Όλαφ Σολτς δήλωσε ότι «είναι καιρός να γίνουν μαζικές απελάσεις» όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στη Γερμανία. Μια φράση που, πριν από μερικά χρόνια, θα ακουγόταν μόνο από ακροδεξιούς ρήτορες.
Η σιωπηλή μετατόπιση του πολιτικού κέντρου
Αυτό που αποκαλύπτει η έρευνα δεν είναι μόνο η επιρροή της ακροδεξιάς, αλλά και η απώλεια ταυτότητας των παραδοσιακών κομμάτων. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η γλώσσα γύρω από τη μετανάστευση και την ενσωμάτωση έχει σκληρύνει σταδιακά — όχι μόνο από τη ρητορική της Δεξιάς, αλλά και από κόμματα του Κέντρου και της Αριστεράς.
«Αν μιλάς με τον ρυθμό της ακροδεξιάς, τότε εκείνη είναι που κρατά τη μπαγκέτα», εξηγεί ο Γκονζάτι. Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα: το πολιτικό κέντρο έχει πάψει να χαράσσει δική του πορεία, περιοριζόμενο σε αντιδράσεις, αντί να διαμορφώνει το πλαίσιο του διαλόγου.
Η έρευνα καταλήγει ότι η λύση δεν είναι να «αντιγράψει» κάποιος την ατζέντα της ακροδεξιάς, αλλά να διαμορφώσει έναν δικό του λόγο, σταθερό και ανεξάρτητο. Γιατί κάθε φορά που ένα κόμμα «χορεύει» στον ρυθμό της ακροδεξιάς, η μουσική που παίζει δυναμώνει.
Με πληροφορίες από Guardian
