Ανησυχία φαίνεται ότι έχει προκαλέσει στην Κίνα η επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα. Όπως φαίνεται, μόνο λίγες ώρες αρκούσαν για τον Ντόναλντ Τραμπ ώστε να ανατρέψει μία σχέση που η Κίνα έκτιζε αρκετά χρόνια.
Πριν συλληφθεί σε μια νυχτερινή επιδρομή, ο πρόεδρος της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο είχε επαινέσει τον Κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ ως «μεγάλο αδελφό» με «ισχυρό μήνυμα ως ηγέτης στον κόσμο» κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης με ανώτερους διπλωμάτες από το Πεκίνο.
Αβεβαιότητα «πάνω» από την Κίνα
Η Κίνα έχει επενδύσει σημαντικά στην πλούσια σε πετρέλαιο Βενεζουέλα, έναν από τους στενότερους εταίρους της στη Νότια Αμερική. Και τα κρατικά μέσα ενημέρωσης της Κίνας έδειξαν το βίντεο από τη συνάντηση για να το αποδείξουν: χαμογελαστοί άνδρες με κοστούμια, που εξετάζουν μερικές από τις 600 τρέχουσες συμφωνίες μεταξύ των δύο χωρών.
Η Κίνα ένωσε τη φωνή της με πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο καταδικάζοντας την κίνηση της Ουάσιγκτον εναντίον ενός κυρίαρχου κράτους. Κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι ενεργούν ως «παγκόσμιος δικαστής» και επέμεινε ότι «η κυριαρχία και η ασφάλεια όλων των χωρών πρέπει να προστατεύονται πλήρως από το διεθνές δίκαιο».
Πέρα από αυτά τα αυστηρά λόγια, το Πεκίνο θα κάνει προσεκτικούς υπολογισμούς όχι μόνο για να εξασφαλίσει τη θέση του στη Νότια Αμερική, αλλά και για να διαχειριστεί μια ήδη δύσκολη σχέση με τον Τραμπ και να σχεδιάσει τα επόμενα βήματά του, καθώς ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων των ΗΠΑ και της Κίνας παίρνει μια νέα, εντελώς απροσδόκητη τροπή.
Πολλοί βλέπουν αυτό ως μια ευκαιρία για τους ηγέτες της Κίνας. Ωστόσο, υπάρχουν επίσης κίνδυνοι, αβεβαιότητα και απογοήτευση, καθώς το Πεκίνο προσπαθεί να καταλάβει τι να κάνει μετά την κατάργηση από τον Τραμπ των διεθνών κανόνων που προσπαθούσε να τηρήσει για δεκαετίες.
Το Πεκίνο, που προτιμά να κάνει μακροπρόθεσμα πλάνα, δεν φαίνεται να είναι οπαδός του χάους. Αυτό είναι σίγουρα κάτι που φαίνεται να αντιμετωπίζει επανειλημμένα κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ. Είχε προγραμματίσει εκ των προτέρων και είχε αντέξει τον διαρκή εμπορικό πόλεμο.
Τώρα όμως το Πεκίνο αντιμετωπίζει μια νέα πρόκληση.
Η κίνηση του Τραμπ για το πετρέλαιο της Βενεζουέλας πιθανότατα ενίσχυσε τις βαθύτερες αμφιβολίες της Κίνας σχετικά με τις προθέσεις των ΗΠΑ, δημιουργώντας το ερώτημα μέχρι πού θα φτάσουν οι ΗΠΑ για να περιορίσουν την επιρροή της Κίνας.
Μία κατάσταση που «δείχνει» Ταϊβάν;
Σε συνέντευξή του στο NBC την Κυριακή, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε: «Αυτή είναι η δυτική ημισφαίρα. Εδώ ζούμε – και δεν θα επιτρέψουμε στη δυτική ημισφαίρα να γίνει βάση επιχειρήσεων για τους εχθρούς, τους ανταγωνιστές και τους αντιπάλους των Ηνωμένων Πολιτειών».
Το όχι και τόσο κρυφό μήνυμα απευθυνόταν στο Πεκίνο.
Το Πεκίνο πιθανότατα θα περιμένει να δει τι θα συμβεί στη συνέχεια.
Την Τετάρτη, το Πεκίνο καταδίκασε έντονα μια αμερικανική έκθεση που υποδείκνυε ότι η Ουάσιγκτον θα διατάξει τον αναπληρωτή πρόεδρο της Βενεζουέλας να διακόψει τις οικονομικές σχέσεις με την Κίνα και τη Ρωσία.
Η εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μάο Νινγκ, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι αυτό ήταν «μια τυπική πράξη εκφοβισμού, μια σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου, μια σοβαρή παραβίαση της κυριαρχίας της Βενεζουέλας και θα προκαλέσει σοβαρή ζημιά στα δικαιώματα του λαού της Βενεζουέλας».
Κάποιοι αναρωτιούνται αν η Κίνα περιμένει και παρακολουθεί για να δει αν θα μπορούσε να κάνει το ίδιο στην Ταϊβάν, το αυτόνομο νησί που θεωρεί αποσχισθείσα επαρχία.
Ο Σι έχει υποσχεθεί ότι η Ταϊβάν θα «επανενωθεί» κάποια μέρα με την ηπειρωτική χώρα και δεν έχει αποκλείσει τη χρήση βίας για να επιτευχθεί αυτό. Και ορισμένοι εθνικιστές στα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης ρωτούν: αν οι ΗΠΑ μπορούν να δράσουν μονομερώς στο Καράκας, τι εμποδίζει το Πεκίνο να απαγάγει τον πρόεδρο της Ταϊβάν;
Αφενός, το Πεκίνο μπορεί να μην βλέπει αυτές τις ομοιότητες, επειδή θεωρεί την Ταϊβάν εσωτερική υπόθεση και όχι θέμα που αφορά τη διεθνή τάξη. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι, αν ο Σι αποφασίσει να εισβάλει στο νησί, δεν θα είναι επειδή οι ΗΠΑ έθεσαν ένα προηγούμενο, σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Σακς από το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων. Γράφει ότι η Κίνα δεν έχει «την αυτοπεποίθηση ότι μπορεί να πετύχει με αποδεκτό κόστος».
«Μέχρι να έρθει εκείνη η μέρα, όμως, η Κίνα θα συνεχίσει τη στρατηγική της να χρησιμοποιεί την εξαναγκαστική βία για να εξαντλήσει τον λαό της Ταϊβάν, με στόχο να αναγκάσει την Ταϊβάν να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Οι επιθέσεις των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα δεν αλλάζουν αυτή τη δυναμική».
Αντίθετα, αποτελούν μια πρόκληση που η Κίνα δεν χρειαζόταν και δεν θέλει – και θέτουν σε κίνδυνο το μακροπρόθεσμο σχέδιό της να κερδίσει τον Παγκόσμιο Νότο.
Οι σχέσεις μεταξύ Κίνας και Βενεζουέλας
Η σχέση μεταξύ Πεκίνου και Καράκας ήταν αρκετά απλή. Η Κίνα χρειαζόταν πετρέλαιο. Η Βενεζουέλα χρειαζόταν μετρητά. Από το 2000 έως το 2023, το Πεκίνο παρείχε περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια δολάρια στη Βενεζουέλα για τη χρηματοδότηση σιδηροδρόμων, σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και άλλων έργων υποδομής. Σε αντάλλαγμα, το Καράκας έδωσε στο Πεκίνο το πετρέλαιο που χρειαζόταν για να τροφοδοτήσει την ακμάζουσα οικονομία του.
Περίπου το 80% του πετρελαίου της Βενεζουέλας στάλθηκε στην Κίνα πέρυσι. Αυτό αντιστοιχεί μόνο στο 4% των εισαγωγών πετρελαίου της χώρας. Έτσι, όσον αφορά τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους της Κίνας στο Καράκας, «είναι σημαντικό να διατηρήσουμε κάποια προοπτική», λέει ο Έρικ Ολάντερ, αρχισυντάκτης του The China-Global South Project.
«Κινεζικές εταιρείες όπως η CNPC και η Sinopec είναι από τους μεγαλύτερους παίκτες εκεί και υπάρχει κίνδυνος αυτά τα περιουσιακά στοιχεία είτε να εθνικοποιηθούν από τους πολίτες της Βενεζουέλας, υπό την καθοδήγηση των ΗΠΑ, είτε να περιθωριοποιηθούν εν μέσω του χάους».
Υπάρχουν επίσης περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια εκκρεμών δανείων που η Βενεζουέλα οφείλει σε Κινέζους πιστωτές, αλλά και πάλι, ο Ολάντερ προτρέπει σε προσοχή, καθώς δεν είναι σαφές εάν οι επενδύσεις στη χώρα βρίσκονται επί του παρόντος σε κίνδυνο.
Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να αποτρέψει μελλοντικούς επενδυτές. «Οι κινεζικές επιχειρήσεις πρέπει να αξιολογήσουν πλήρως τους κινδύνους και την έκταση της πιθανής παρέμβασης των ΗΠΑ πριν επενδύσουν σε σχετικά έργα», δήλωσε ο Κούι Σουτζούν, από τη Σχολή Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Renmin, στα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Το Πεκίνο δεν θα θέλει να θέσει σε κίνδυνο την εύθραυστη εμπορική εκεχειρία που μόλις υπέγραψε με τις ΗΠΑ, αλλά δεν θα θέλει ούτε να χάσει τη θέση του στη Λατινική Αμερική. Η επίτευξη αυτής της ισορροπίας θα είναι δύσκολη, ειδικά με κάποιον τόσο απρόβλεπτο όσο ο Τραμπ.
Η ανησυχία για την Κίνα είναι ότι άλλες χώρες της Νότιας Αμερικής αρχίζουν να φοβούνται για τις σημαντικές κινεζικές επενδύσεις. «Η περιοχή αυτή αποτελεί κρίσιμη πηγή τροφίμων, ενέργειας και φυσικών πόρων για την Κίνα, με το διμερές εμπόριο να ξεπερνά πλέον το μισό τρισεκατομμύριο δολάρια», αναφέρει ο Ολάντερ.
Το Πεκίνο ίσως χρειαστεί να κερδίσει τη μάχη στην πίσω αυλή της Ουάσιγκτον με άλλους τρόπους.
Με πληροφορίες από BBC
