Σε τροχιά διαλόγου με στόχο μια ενδεχόμενη συμφωνία ασφαλείας μεταξύ Ισραήλ και Συρίας κινούνται οι Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios που επικαλείται Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους. Όπως αναφέρεται, πρόκειται για «προκαταρκτικές συνομιλίες» χωρίς ακόμη σαφές διπλωματικό πλαίσιο, αλλά με στόχο τη σταδιακή οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια ιδιαίτερη συγκυρία: μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 και την ανάληψη της εξουσίας από τον Άχμεντ αλ Σάρα, οι ΗΠΑ έχουν χαλαρώσει τις κυρώσεις και αναζητούν διπλωματικά ανοίγματα με τη νέα κυβέρνηση της Δαμασκού.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε συναντηθεί με τον νέο πρόεδρο της Συρίας στη Σαουδική Αραβία, δηλώνοντας ότι θέλει να προσφέρει στη χώρα «μια ευκαιρία στο μεγαλείο». Η Ουάσιγκτον φαίνεται να υιοθετεί πολιτική σταδιακής προσέγγισης, προκρίνοντας αποκλιμάκωση στα σύνορα με το Ισραήλ και ενίσχυση της περιφερειακής σταθερότητας.
Τελ Αβίβ: Πίεση για σταθερή ειρηνευτική προοπτική
Ανώτεροι Ισραηλινοί αξιωματούχοι φέρονται να πιέζουν για εγγυήσεις πως η διαδικασία δεν θα μείνει στο επίπεδο των επαφών, αλλά θα οδηγήσει σε συμφωνία πλήρους εξομάλυνσης. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, σύμφωνα με το Axios, δήλωσε στον Αμερικανό απεσταλμένο Τομ Μπάρακ ότι επιθυμεί να διαπραγματευθεί συμφωνία ασφαλείας με τη νέα κυβέρνηση της Συρίας, με βάση την ιστορική συμφωνία αποστρατιωτικοποίησης του 1974.
Η ισραηλινή πλευρά συμμετέχει στη διαδικασία μέσω πολλών διαύλων, μεταξύ των οποίων ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας Ζάχι Χανέγκμπι, ο διευθυντής της Μοσάντ Ντέιβιντ Μπαρνέα και οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις. Ωστόσο, ζητά πιο ενεργή συμμετοχή των ΗΠΑ ως μεσολαβητή.
Κρίσιμο σημείο των διαπραγματεύσεων είναι το καθεστώς των Υψιπέδων του Γκολάν, που κατέχει το Ισραήλ από το 1967. Ενώ η αναγνώριση του Τραμπ το 2019 έδωσε στο Ισραήλ επιπλέον έρεισμα, οι αξιωματούχοι της Δαμασκού θεωρούν την επιστροφή των εδαφών όρο ειρήνης.
Η πρόσφατη στρατιωτική εμπλοκή του Ισραήλ, μετά την ανατροπή Άσαντ, περιλάμβανε επιδρομές στις αεροπορικές και αμυντικές υποδομές της Συρίας, αλλά και κατάληψη στρατηγικών θέσεων κοντά στο όρος Ερμών. Οι Ισραηλινοί θεωρούν πλέον αυτά τα εδάφη διαπραγματευτικό χαρτί και δηλώνουν ότι ενδεχόμενη αποχώρηση θα έρθει μόνο με αντάλλαγμα ειρήνη και επίσημη εξομάλυνση.
«Ξεφλουδίζουμε ένα κρεμμύδι» λένε οι ΗΠΑ
Οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε χαμηλό διπλωματικό επίπεδο, χωρίς συμμετοχή του προέδρου αλ Σάρα ή του Νετανιάχου. Όπως δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios, «οι διπλωματικές ανακαλύψεις είναι σαν να ξετυλίγουμε ένα κρεμμύδι». Οι ομάδες εργασίας, πάντως, φαίνεται να συνεργάζονται στενά.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο στηρίζει ενεργά την πρωτοβουλία, ενώ αυτή την εβδομάδα ο στενός συνεργάτης του Νετανιάχου Ρον Ντέρμερ βρίσκεται στην Ουάσιγκτον για επαφές με αξιωματούχους του Λευκού Οίκου.
Παρότι η συμφωνία παραμένει μακρινή, η πολιτική αλλαγή στη Συρία έχει ανοίξει ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας για διπλωματική πρόοδο. Οι ΗΠΑ ελπίζουν ότι η αναδιάταξη της περιφερειακής ισορροπίας, η στρατηγική παρουσία του Ισραήλ και η ανάγκη ανοικοδόμησης της Συρίας θα λειτουργήσουν ως κίνητρα.
Όμως, το ζήτημα των Υψιπέδων του Γκολάν, η δυσπιστία μεταξύ των μερών και η εύθραυστη εσωτερική σταθερότητα στη Συρία αποτελούν μεγάλες προκλήσεις. Όπως παραδέχεται Ισραηλινός αξιωματούχος, «μια συμφωνία δεν είναι προ των πυλών – αλλά είναι για πρώτη φορά ορατή».
