Οι αρχαιολόγοι ενδέχεται να έχουν εντοπίσει την προέλευση ενός πρόσφατα ανακαλυφθέντος κυπέλλου ηλικίας 1.900 ετών, στην Ισπανία, διακοσμημένου με έντονα κόκκινα, πράσινα, μπλε και τιρκουάζ μοτίβα.
Τα σχέδια αυτά φαίνεται να απεικονίζουν το Τείχος του Αδριανού, το οχυρωματικό έργο μήκους 118 χιλιομέτρων που κάποτε προστάτευε τα βορειοδυτικά σύνορα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Το τείχος βρίσκεται στη βόρεια Αγγλία, αλλά το κύπελλο βρέθηκε στη Berlanga de Duero, μια πόλη στην κεντρική Ισπανία, περίπου 1.900 χιλιόμετρα μακριά.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το αντικείμενο μπορεί να ήταν αφιερωμένο στη θητεία ενός Ρωμαίου στρατιώτη κοντά στο τείχος — και όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, έφερε το ενθύμιο μαζί του.
Ένα κύπελλο που ίσως αφηγείται την ιστορία Ρωμαίου στρατιώτη
«Παραγγέλθηκε ή αγοράστηκε από έναν αξιωματικό του ρωμαϊκού στρατού, είτε ως αναμνηστικό είτε ως δώρο αποστράτευσης», σύμφωνα με μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Britannia, ένα περιοδικό αφιερωμένο στη μελέτη της Βρετανίας της ρωμαϊκής εποχής. Το κύπελλο χρονολογείται περίπου μεταξύ του 124 και του 150 μ.Χ., σύμφωνα με δήλωση των ερευνητών. Με βάση μια ανάλυση ισοτόπων μολύβδου, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι κατασκευάστηκε στη βόρεια Βρετανία χρησιμοποιώντας τοπικά υλικά. Ίσως το κράτησε για να «θυμάται» τον χρόνο και την υπηρεσία του «σε ένα από τα μνημειώδη σύνορα της αυτοκρατορίας», γράφουν οι ερευνητές.
Το κύπελλο φέρει μια επιγραφή, αν και μερικά από τα γράμματά της έχουν χαθεί στα βάθη της ιστορίας. Τα τμήματα που έχουν διασωθεί αναγράφουν: «[…]RNVMONNOV[…]DOBALACONDERCOMDDDD». Συμπληρώνοντας τα κενά, οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτά τα γράμματα κάποτε σχημάτιζαν τα ονόματα τεσσάρων οχυρών: Cilurnum, Onno, Vindobala και Condercom.
Οι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει και στο παρελθόν αντικείμενα αυτού του είδους. Το 1725, ένα αντικείμενο που είναι πλέον γνωστό ως το κύπελλο Rudge βρέθηκε κοντά στο χωριό Froxfield στη δυτική Αγγλία, ενώ μερικά παρόμοια αντικείμενα ανακαλύφθηκαν τον 20ό αιώνα. «Η ιδέα της συλλογής αντικειμένων ως τρόπου διατήρησης αναμνήσεων είναι εξαιρετικά παλιά», δήλωσε η Frances McIntosh, επιμελήτρια στο Historic England, το 2022, όταν το κύπελλο Rudge τέθηκε σε έκθεση.
Αυτά τα αναμνηστικά κύπελλα είναι γνωστά ως trullae, ένα είδος αρχαίου ρωμαϊκού σκεύους για ποτά που ήταν «χαρακτηριστικό του ρωμαϊκού στρατιωτικού εξοπλισμού», σύμφωνα με τη μελέτη. Συχνά έφεραν τα ονόματα ρωμαϊκών οχυρών ή παρόμοιες εικόνες του Τείχους του Αδριανού — που θεωρούνται μερικές από τις παλαιότερες γνωστές απεικονίσεις της εκτεταμένης οχύρωσης στην ιστορία. Το τείχος, η κατασκευή του οποίου ξεκίνησε το 122 μ.Χ., εκτεινόταν από το Solway Firth στη δυτική ακτή της Βρετανίας μέχρι τον ποταμό Tyne, κοντά στη συμβολή του με τη Βόρεια Θάλασσα.
Ένα αναμνηστικό αντικείμενο
Με διαστάσεις 4,5 επί 3,1 ίντσες, το κύπελλο της Berlanga de Duero είναι το δεύτερο δείγμα του είδους του που έχει βρεθεί στην Ιβηρική Χερσόνησο. Σε αντίθεση με προηγούμενα ευρήματα, τα οποία αναφέρονταν μόνο σε οχυρά στη δυτική πλευρά του Τείχους του Αδριανού, το νεοανακαλυφθέν κύπελλο αναφέρει οχυρά στην ανατολική πλευρά.
«Μέχρι την εμφάνιση αυτού του κύπελλου, το γεγονός ότι τα οχυρά που αναφέρονται [σε άλλα κύπελλα] προέρχονταν από τον δυτικό τομέα του τείχους με έκανε να πιστεύω ότι ίσως επρόκειτο για ένα είδος αντικειμένου που κατασκευαζόταν αποκλειστικά σε αυτόν τον δυτικό τομέα», λέει ο Rob Collins, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Newcastle στην Αγγλία, στον Tom Horne του ιστολογίου «A Whole Lot of History». «Το κύπελλο της Berlanga ανοίγει το ενδεχόμενο να κατασκευάζονταν για ολόκληρο το τείχος».
Τα αναμνηστικά από τουριστικούς προορισμούς, και όχι από στρατιωτικά οχυρά, ήταν συνηθισμένα σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, όπου συχνά ανήκαν σε «ανθρώπους που δεν μπορούσαν να ταξιδέψουν αυτοπροσώπως σε τέτοιους χώρους», έγραψε η Maggie Popkin, ιστορικός τέχνης στο Πανεπιστήμιο Case Western Reserve, για το Aeon το 2022.
Όπως και οι σημερινοί τουρίστες, οι αρχαίοι Ρωμαίοι μάζευαν μικροσκοπικά αντίγραφα διάσημων μνημείων και πόλεων, ενώ τα γνωστά αγάλματα «δημιούργησαν μια πραγματική βιομηχανία αναμνηστικών», πρόσθεσε η Popkin. «Αν λάβουμε στα σοβαρά τα αρχαία αναμνηστικά, μπορούμε να διακρίνουμε πώς οι ίδιοι οι Ρωμαίοι αντιλαμβάνονταν την αυτοκρατορία τους και την πολιτιστική τους κληρονομιά».
Ωστόσο, οι ερευνητές δεν πιστεύουν ότι το κύπελλο της Berlanga «απλώς τιμούσε μια επίσκεψη» στο Τείχος του Αδριανού. Αντίθετα, υποστηρίζουν ότι αποτελούσε φόρο τιμής στην εμπειρία ενός στρατιώτη που υπηρέτησε στην περιοχή — ίσως ένα αντικείμενο που αγόρασε ως ενθύμιο, ή ένα δώρο που έλαβε από τους ανωτέρους του ή τους συναδέλφους του.
Με βάση την ανάλυσή τους, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η επιγραφή μπορεί να προστέθηκε μετά την κατασκευή του κυπέλλου, υποδηλώνοντας ότι ο αγοραστής μπορεί να ζήτησε τη χάραξη όταν το αγόρασε.
Με πληροφορίες από Smithsonian Magazine
