Βλέποντας τα έργα του Φρανκ Άουερμπαχ, δεν μπορεί κανείς παρά να σκεφτεί ότι σε όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα η εβραϊκή μετανάστευση έφερε στη Βρετανία μεγάλα ταλέντα: Τον Λούσιαν Φρόιντ, τους γονείς του Λέον Κοσόφ, τον Άουερμπαχ.
Ο θεατής επίσης σκέφτεται ότι ο γεννημένος στο Βερολίνο το 1931 Άουερμπαχ, αν και πολιτογραφημένος Βρετανός από το 1947, δημιούργησε με τα έργα του μια εικόνα που έχει πολλά κοινά με τους πίνακες της σύγχρονης ιστορίας που δημιουργούσαν ο Άνσελμ Κίφερ και ο Γκέοργκ Μπάζελιτς στη Γερμανία τη δεκαετία του 1970.
Οι πίνακές του συνδέονται λιγότερο με τη λονδρέζικη σχολή της παραστατικής τέχνης της εποχής του, διατηρώντας την ωμότητα και τον ρεαλισμό του κεντροευρωπαϊκού μοντερνισμού, ενώ η ένταση του εξπρεσιονισμού ανιχνεύεται και σε άλλους Γερμανούς καλλιτέχνες, όπως ο Κίρχνερ ή ο Αυστριακός Κοκόσκα.
Στο σπαρτιάτικης λιτότητας στούντιό του σήμερα, στα 91 του χρόνια, δουλεύει 365 μέρες τον χρόνο και εξακολουθεί να αναζητά την τέλεια εικόνα, σε μια όψιμη στροφή προς την αυτοπροσωπογραφία. Σε ένα βικτοριανό σπίτι στο βόρειο Λονδίνο ξεκινά μια αυτοπροσωπογραφία για να τη σβήσει και να ξαναρχίσει, ίσως πενήντα, εκατό φορές ή περισσότερες – όπως σε όλα τα έργα του.
«Έτσι συμβαίνει τα τελευταία 70 χρόνια», λέει στους ΝΥΤ. «Ξεκινάω πάντα με την ελπίδα να σηκώσω τα πινέλα μου, να βάλω μια εκπληκτική βαρυσήμαντη εικόνα στον καμβά και να τελειώσω τη ζωγραφική – και αυτό δεν έχει συμβεί ποτέ ακόμα». Αυτό το έμμονο τελετουργικό δημιουργίας και καταστροφής –το ξύσιμο του λαδιού ή του ακρυλικού χρώματος, το τρίψιμο του κάρβουνου– έχει ως στόχο να δημιουργήσει «την τέλεια εικόνα που είναι εντελώς καθαρή, εντελώς ισχυρή, εντελώς αληθινή, εντελώς νέα», λέει.
Από τη δεκαετία του 1950, ο Άουερμπαχ παράγει έντονα πορτρέτα και ζωντανά τοπία του Λονδίνου, που συχνά απεικονίζουν το ίδιο μοντέλο ή σκηνή για δεκαετίες. Κάποτε είχε έξι κανονικά μοντέλα. Τώρα βλέπει δύο την εβδομάδα, για δύο ώρες: τον Ουίλιαμ Φίβερ, συγγραφέα μιας μονογραφίας για τον καλλιτέχνη, και την Κάθριν Λάμπερτ, ιστορικό τέχνης και επιμελήτρια. Ο Φίβερ έρχεται να ποζάρει για τον Άουερμπαχ εδώ και 20 χρόνια. Η Λάμπερτ για 45.
Όταν σταμάτησαν να πηγαίνουν στο στούντιό του, μέσα στην πανδημία, ο Άουερμπαχ στράφηκε στον εαυτό του, δημιουργώντας μια σειρά από αυτοπροσωπογραφίες. Είκοσι από αυτούς τους πρόσφατους πίνακες και σχέδια εκτίθενται στο Frankie Rossi Art Projects στο Λονδίνο και είναι η πρώτη παρουσίαση νέας δουλειάς του Άουερμπαχ από το 2015.
Μια νέα έκθεση του Άουερμπαχ είναι πάντα σημαντική: είναι ο τελευταίος της γενιάς του Μπέικον, του Φρόιντ και του Κοσόφ.
Ακούραστος στα 91 του, βρίσκει τη ζωγραφική εξαιρετικά διασκεδαστική και συναρπαστική και την αυτοπροσωπογραφία πηγή φρέσκιας έμπνευσης.
«Ποτέ δεν με ενδιέφερε τρομερά το πρόσωπό μου πριν», λέει. «Και τώρα έχω σακούλες κάτω από τα μάτια μου και εμφανίζονται κάθε λογής ενδιαφέρουσες νέες διαμορφώσεις να ζωγραφίζω και είναι μια απολύτως ενδιαφέρουσα δραστηριότητα».
«Φαίνεται να κάνει συνεχώς ερωτήσεις για τον εαυτό του, για το τι βλέπει, τι αισθάνεται και για την ικανότητα να το αποτυπώνει με φρέσκο και αυθεντικό τρόπο», δήλωσε ο Barnaby Wright, αναπληρωτής διευθυντής της γκαλερί Courtauld.
Ορισμένοι παρατηρητές αποδίδουν την ορμή του Άουερμπαχ στη ζωγραφική στα δύσκολα παιδικά του χρόνια. Γεννημένος στο Βερολίνο σε μια αστική εβραϊκή οικογένεια, ο καλλιτέχνης ήρθε στη Βρετανία ως πρόσφυγας το 1939. Η μητέρα του ετοίμασε τη βαλίτσα του με ρούχα για άμεση χρήση. Σαφώς, υποψιαζόταν ότι ο χωρισμός θα ήταν οριστικός. Δεν ξαναείδε τους γονείς του. Μάλλον δολοφονήθηκαν στο Άουσβιτς.
Κατά την άφιξή του στην Αγγλία, ο 7χρονος Φρανκ στάλθηκε στο Bunce Court, ένα προοδευτικό εκπαιδευτικό οικοτροφείο στην κομητεία του Κεντ που δέχτηκε πολλούς μαθητές και δασκάλους που έφευγαν από τη ναζιστική Γερμανία. Έμεινε εκεί μέχρι τα 16 του και μετά πήγε στο Λονδίνο για σπουδές τέχνης.
Ο Michael Roemer, ένας άλλος Γερμανός πρόσφυγας που ήταν φίλος με τον Άουερμπαχ στο Bunce Court, έγινε από νωρίς συλλέκτης των έργων του και σήμερα που είναι 95 ετών λέει στους ΝΥΤ «ο Φρανκ αναγκάστηκε να ζωγραφίσει. Έπρεπε να αποδείξει την ύπαρξή του».
Στα μεταπολεμικά χρόνια, ο Άουερμπαχ βρήκε συναρπαστικό θέμα στις βομβαρδισμένες τοποθεσίες που είχαν κατακλύσει το Λονδίνο.
Στα ανάγλυφα πορτρέτα του από αυτήν την περίοδο κυριαρχεί η Εστέλα Γουέστ, μια χήρα με τρία παιδιά την οποία γνώρισε ο Άουερμπαχ το 1948. Για τα επόμενα 25 χρόνια, η Γουέστ ήταν η ερωμένη και το μοντέλο του Άουερμπαχ. Αργότερα, έφτιαξε πορτρέτα άλλων οικείων του, συμπεριλαμβανομένης της συζύγου του, Τζούλια, με την οποία παντρεύτηκε το 1958, και του Τζέικ, του γιου που απέκτησαν μαζί.
Οι πίνακες και τα σχέδια του Άουερμπαχ είναι σπλαχνικές αποστάξεις της πραγματικότητας που προκύπτουν ενστικτωδώς από μια βαθιά ενασχόληση με τα θέματά του, παρά από μια προκατασκευασμένη ιδέα. «Το μόνο που γνωρίζω είναι η δουλειά του να φτιάχνω», λέει, προσθέτοντας ότι μισεί «τις φωτογραφίες που προσπαθούν να σε πείσουν για κάτι. Δεν νομίζω ότι είναι γνήσια τέχνη».
Με τον Φράνσις Μπέικον ήταν φίλοι για πολλά χρόνια και λέει ότι ήταν «γεμάτος απόψεις, μερικές ανόητες και κοινότοπες, πολλές από αυτές απόλυτα εμπνευσμένες και διαφωτιστικές». Η φιλία τους κράτησε «μέχρι που βαρέθηκε τη δουλειά μου και βρήκα τη συμπεριφορά του επίσης λίγο κουραστική», λέει ο Άουερμπαχ, δείχνοντας την τάση του Μπέικον να υποτιμά τους πίνακες των φίλων του.
Η φιλία του με τον Λούσιαν Φρόιντ διήρκεσε μέχρι τον θάνατό του το 2011.
Ο κλεισμένος στο στούντιό του σαν ερημίτης Άουερμπαχ αφήνει τη σύγχρονη ζωή να εισβάλει μόλις και μετά βίας. Δεν έχει πιστωτική κάρτα, δεν χρησιμοποιεί το διαδίκτυο και δεν έμαθε ποτέ να οδηγεί. Ενώ μερικοί από τους πίνακές του πωλούνται για εκατομμύρια σε δημοπρασίες, ο χώρος εργασίας του περιορίζεται στα απαραίτητα: κουτιά με μπογιά, μελάνι, ξύστρες, πινέλα, ένα καροτσάκι για την ανάμειξη χρωστικών, μια καρέκλα για τους συντρόφους του.
Τα βιβλία για τον Πικάσο, τον Ντίρερ και τον Ρέμπραντ βρίσκονται ανοιχτά στον όροφο του στούντιο. «Κατά μία έννοια, συνομιλώ μαζί τους όταν εργάζομαι», λέει. Και δεν κοιτάζει μόνο τη δυτική ιστορία της τέχνης, αλλά και την τέχνη των Αζτέκων, την αιγυπτιακή και την αφρικανική τέχνη.
Οι τακτικοί του επισκέπτες και μερικά μέλη της οικογένειάς του αποτελούν πλέον τη ραχοκοκαλιά του κοινωνικού κόσμου του Άουερμπαχ, ο οποίος έχει στενέψει δραστικά με την ηλικία. Οι μέρες στο Soho έχουν περάσει προ πολλού, και όπως λέει: «Έχω γνωρίσει μερικούς υπέροχους ανθρώπους, αλλά καθώς μεγάλωσα, το να κάθομαι γύρω από το τραπέζι και να μιλάω δεν μου φαίνεται πλέον να έχει καμία σημασία». «Το μόνο πράγμα που μου φαίνεται σημαντικό είναι αυτό που προσπαθώ να κάνω όταν ζωγραφίζω ή σχεδιάζω».
Με πληροφορίες από ΝΥΤ
