Την επομένη της σύλληψης του Τζορτζ Μάικλ σε μια δημόσια τουαλέτα του Λος Άντζελες, το 1998, ο Σάτναμ Σανγκέρα δεν μπορούσε να βγει από το δωμάτιό του στο πανεπιστήμιο. Οι συμφοιτητές του είχαν κολλήσει στην πόρτα του πρωτοσέλιδα των tabloids, γεμάτα αστεία πάνω στο σκάνδαλο, την ντροπή και το outing του τραγουδιστή. Ένα από αυτά έγραφε: «Zip me up before you go-go».
Η σκηνή μοιάζει μικρή, σχεδόν αστεία αν δεν ήταν τόσο βίαιη. Για τον Σανγκέρα, που ήταν ήδη φανατικός θαυμαστής του Τζορτζ Μάικλ, εκείνη η πόρτα δεν ήταν απλώς μια κακόγουστη φάρσα. Ήταν η στιγμή όπου η δημόσια διαπόμπευση ενός pop star περνούσε μέσα από το σώμα ενός άλλου νέου ανθρώπου που τον αγαπούσε. Η ντροπή δεν έμενε στα tabloids. Κυκλοφορούσε.
Από αυτό το σημείο μπορεί κανείς να καταλάβει γιατί το Tonight the Music Seems So Loud, το νέο βιβλίο του Σάτναμ Σανγκέρα για τον Τζορτζ Μάικλ, δεν είναι απλώς μια βιογραφία. Ούτε μια ακόμη αναδρομή σε μια ζωή που ξεκίνησε με τους Wham!, πέρασε από το Faith, βυθίστηκε στη δίνη του outing, των εξαρτήσεων και των tabloids, και τελείωσε πρόωρα, στα 53
Είναι περισσότερο μια σειρά από δοκίμια για το τι σήμαινε ο Τζορτζ Μάικλ: για την pop, για τη βρετανική κοινωνία, για την queer ντροπή, για τα παιδιά μεταναστών, για την επιθυμία να σε πάρουν στα σοβαρά ενώ όλοι ξέρουν τα ρεφρέν σου.
Ο Σανγκέρα είναι γνωστός κυρίως για τα βιβλία του γύρω από τη βρετανική αυτοκρατορία και την κληρονομιά της. Όμως, όπως φαίνεται από το Tonight the Music Seems So Loud, ο Γεώργιος Παναγιώτου, το όνομα του Τζορτζ Μάικλ πριν γίνει παγκόσμιο pop σώμα, είναι σχεδόν εξίσου δικό του ειδικό αντικείμενο.
Το βιβλίο είναι απροκάλυπτα μεροληπτικό υπέρ του θέματός του, αλλά όχι τυφλό. Ο Σανγκέρα αγαπά τον Τζορτζ Μάικλ, χωρίς να κάνει αγιογραφία. Βλέπει τη μεγαλοφυΐα, την τελειομανία, το πένθος, τη γενναιοδωρία, αλλά βλέπει και την αλαζονεία, την αυτοϋπονόμευση, τη σκληρότητα προς τον Άντριου Ρίτζλεϊ, τη μόνιμη δυσκολία του να συμφιλιωθεί με όλα όσα ο ίδιος είχε υπάρξει.
Το ενδιαφέρον σήμερα δεν είναι πια αν ο Τζορτζ Μάικλ αξίζει σοβαρή ανάλυση. Αυτό, ευτυχώς, έχει απαντηθεί. Η κριτική έχει πλέον επανεκτιμήσει το έργο του, από το Careless Whisper και το Last Christmas μέχρι το Older, το άλμπουμ όπου το πένθος για τον Ανσέλμο Φελέπα, τον σύντροφό του που πέθανε από επιπλοκές σχετικές με το AIDS, συνυπάρχει με μια σχεδόν απροκάλυπτη ερωτική επιθυμία.
Το ερώτημα είναι γιατί χρειάστηκε τόσος χρόνος για να τον ακούσουμε ολόκληρο;
Για χρόνια, ο Τζορτζ Μάικλ υπήρξε υπερβολικά δημοφιλής για να θεωρηθεί «σοβαρός» με τον τρόπο που η κριτική συχνά απονέμει σοβαρότητα. Οι Wham! είχαν χαμόγελα, σορτσάκια, μαυρισμένα πόδια, Club Tropicana, καλοκαιρινή ελαφρότητα, κορίτσια που ούρλιαζαν, ένα είδος pop που φαινόταν πολύ λαμπερό για να κρύβει βάθος.
Ο Σανγκέρα προτείνει μια πιο ενδιαφέρουσα ανάγνωση: αυτή η εικόνα δεν ήταν απλώς camp ή ελαφρότητα. Ήταν και το όνειρο δύο παιδιών μεταναστών που φαντάζονταν ένα glamour το οποίο δεν είχαν ζήσει.
Αυτό είναι ένα από τα πιο γόνιμα σημεία του βιβλίου για ένα ελληνικό βλέμμα, αρκεί να μη μετατραπεί σε εύκολο εθνικό καμάρι. Ο Τζορτζ Μάικλ ήταν παιδί ελληνοκυπριακής οικογένειας στο βόρειο Λονδίνο. Ο πατέρας του δούλεψε σκληρά για να φτιάξει τη ζωή του στην Αγγλία, είχε εστιατόριο, απαιτούσε πειθαρχία, απέλυσε κάποτε τον ίδιο του τον γιο επειδή μπέρδεψε τις παραγγελίες στα ποτά. Αυτή η αυστηρή λογική της προκοπής, της εργασίας, του ελέγχου, πέρασε βαθιά στον Τζορτζ Μάικλ.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος έγινε ένας από τους πιο τελειομανείς δημιουργούς της pop. Δεν τραγουδούσε απλώς. Έγραφε, παρήγε, ηχογραφούσε, διόρθωνε, ξαναδιόρθωνε. Για το σαξοφωνικό solo του Careless Whisper λέγεται ότι πέρασαν δώδεκα διαφορετικοί σαξοφωνίστες μέχρι να βρει εκείνον που θα έπαιζε ακριβώς αυτό που άκουγε στο κεφάλι του. Η λεπτομέρεια είναι σχεδόν κωμική, αλλά αποκαλυπτική. Ο Τζορτζ Μάικλ ήθελε να ελέγχει τον ήχο όπως κάποιος που δεν έχει την πολυτέλεια να αποτύχει.
Η ίδια τελειομανία μπορούσε να γεννήσει θαύματα και αδιέξοδα. Το Faith, το πρώτο του solo άλμπουμ, πούλησε δεκάδες εκατομμύρια αντίτυπα και τον μετέτρεψε σε παγκόσμιο adult pop star. Όμως στο επόμενο άλμπουμ, το Listen Without Prejudice Vol. 1, αρνήθηκε να παίξει το παιχνίδι της προώθησης με τον ίδιο τρόπο. Δεν ήθελε να εμφανίζεται στα βίντεο, δεν ήθελε να λειτουργεί ως προϊόν, δεν ήθελε να υπηρετεί τη μηχανή που ο ίδιος είχε μάθει να χειρίζεται τόσο καλά.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα καλύτερο, πιο ώριμο άλμπουμ, αλλά με πολύ μικρότερη εμπορική απήχηση.
Εδώ αρχίζει η βαθύτερη αντίφαση. Ο Τζορτζ Μάικλ ήξερε να παίζει με την εικόνα του, αλλά συχνά δεν άντεχε να είναι εικόνα. Ήξερε να ελέγχει το τραγούδι, αλλά όχι πάντα τη σχέση του με τη βιομηχανία. Ήξερε να γράφει για την επιθυμία, αλλά έζησε για χρόνια μέσα σε ένα καθεστώς μυστικότητας, ομοφοβίας και φόβου.
Η δεκαετία του ’80 δεν ήταν απλώς δύσκολη για έναν gay άνδρα στη δημόσια σφαίρα. Ήταν μια εποχή όπου το AIDS, τα tabloids, η ηθική υστερία και η μουσική βιομηχανία μπορούσαν να κάνουν το coming out να μοιάζει όχι με ελευθερία, αλλά με επαγγελματικό ρίσκο.
Η σύλληψη του 1998 τον ανάγκασε να κάνει coming out με έναν τρόπο που δεν είχε επιλέξει. Κι όμως, μετά από εκείνη τη δημόσια ταπείνωση, ο Τζορτζ Μάικλ έδειξε μια σχεδόν απίστευτη ικανότητα να μετατρέπει τη διαπόμπευση σε αφήγηση. Το Outside, το τραγούδι και το βίντεο που ακολούθησαν, έκαναν το σκάνδαλο disco, αστείο, σεξουαλικό, σχεδόν απελευθερωτικό. Ενώ τα tabloids τον ήθελαν ντροπιασμένο, εκείνος εμφανίστηκε σαν κάποιος που είχε αποφασίσει να χορέψει πάνω στα συντρίμμια της ντροπής του.
Αλλά η δημόσια ειλικρίνεια δεν σημαίνει πάντα ιδιωτική σωτηρία. Αυτό είναι το πιο σκληρό σημείο της ιστορίας του. Μετά το outing, ο Τζορτζ Μάικλ έγινε ένας από τους πιο αφοπλιστικά ανοιχτούς pop stars της εποχής του. Μιλούσε για το σεξ, για τα ναρκωτικά, για τη ζωή του, κάπνιζε μπροστά σε δημοσιογράφους, φαινόταν σαν άνθρωπος που δεν μπορούσε πια να ντραπεί. Κι όμως, σύμφωνα με τον Σανγκέρα, ακόμη και τότε έκρυβε την πραγματική έκταση των εξαρτήσεων που θα τον κατέστρεφαν.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του είναι, στη ρεαλιστική καταγραφή τους, οδυνηρά. Συλλήψεις για ναρκωτικά, ιατρικά επεισόδια, rehab, φήμες για καταρρεύσεις και απόπειρες αυτοκτονίας, τροχαία και περιστατικά όπου βρέθηκε λιπόθυμος στο τιμόνι. Κι όμως, ο θάνατός του το 2016 ένιωθε ακόμη σαν σοκ. Ίσως επειδή ο Τζορτζ Μάικλ διατηρούσε μέχρι τέλους ένα είδος επαγγελματικής επιφάνειας. Ήταν έξυπνος στις συνεντεύξεις, καλοβαλμένος, αστείος, αυτοσαρκαστικός, εκπληκτικός στη σκηνή. Δεν έμοιαζε με άνθρωπο που χανόταν, ακόμη κι όταν χανόταν.
Αυτό είναι το τραγικό βάθος της ιστορίας του: μπορούσε να ελέγχει την αφήγηση αρκετά ώστε να μη βλέπουμε καθαρά την κατάρρευση. Ή, ίσως, δεν θέλαμε να τη δούμε. Ο Τζορτζ Μάικλ υπήρξε ένας άνθρωπος που έκανε την pop να ακούγεται σαν σιγουριά, σαν αισθησιασμός, σαν βελούδινη κυριαρχία, ακόμη και όταν μέσα της υπήρχε πένθος, φόβος, μοναξιά και αυτοτιμωρία.
Το Older παραμένει ίσως το πιο καθαρό σημείο όπου όλα αυτά συναντήθηκαν με καλλιτεχνική ακρίβεια. Είναι άλμπουμ απώλειας, αλλά όχι μοιρολόι. Είναι γεμάτο επιθυμία, νύχτα, σώμα, ώριμη ερωτική μελαγχολία. Ο θάνατος του Φελέπα δεν το κάνει αποστειρωμένο ή ιερό. Το κάνει πιο σαρκικό. Αυτή ήταν η μεγάλη δύναμη του Τζορτζ Μάικλ: να τραγουδά για τα πιο βαριά πράγματα χωρίς να εγκαταλείπει την απόλαυση. Να μην κάνει το πένθος αντίπαλο του σώματος.
Γι’ αυτό και η εναλλακτική ιστορία που φαντάζεται ο Σανγκέρα στο τέλος του βιβλίου είναι τόσο συγκινητική. Φαντάζεται έναν Τζορτζ Μάικλ που θα είχε νικήσει τις εξαρτήσεις του, θα είχε συμφιλιωθεί πλήρως με το παρελθόν του, θα είχε σταματήσει να υποτιμά τους Wham!, θα είχε ανέβει στη σκηνή του Glastonbury και θα είχε αφήσει το κοινό να παραληρεί με το Club Tropicana, το Careless Whisper, το Freedom ’90. Είναι ένα φανταστικό φινάλε τόσο πιθανό ως αίσθηση και τόσο αδύνατο ως πραγματικότητα, που πονάει.
Γιατί μπορούμε να το δούμε. Μπορούμε να φανταστούμε τον Τζορτζ Μάικλ να στέκεται μπροστά σε ένα τεράστιο πλήθος που ξέρει όλα τα τραγούδια, χωρίς ειρωνεία πια, χωρίς την παλιά ανάγκη να αποδείξει ότι είναι κάτι περισσότερο από pop. Μπορούμε να φανταστούμε την καθολική αναγνώριση. Τον θρίαμβο που θα έλεγε όχι μόνο «ήταν μεγάλος», αλλά «τον ακούγαμε λάθος όταν τον θεωρούσαμε μικρότερο από αυτό που ήταν».
Το Tonight the Music Seems So Loud δεν ζητά απλώς να πάρουμε τον Τζορτζ Μάικλ στα σοβαρά. Αυτό, πια, είναι το εύκολο. Μας ζητά να ακούσουμε μέσα στα τραγούδια του όλα όσα ίσως η επιτυχία τους κάλυψε: την ελληνοκυπριακή αγωνία της απόδειξης, την queer ντροπή, την επιθυμία, το πένθος, τη σκληρή εργασία, τον έλεγχο, την αυτοκαταστροφή, την ανάγκη να γίνει η pop ένας τόπος όπου το σώμα μπορεί να χορεύει ακόμη κι όταν η ψυχή δεν σώζεται.
Ο Τζορτζ Μάικλ ήθελε να ελέγχει τα πάντα. Τη φωνή, την εικόνα, το σαξόφωνο, τη μετάβαση από το αγορίστικο pop στο adult τραγούδι, τη δημόσια ντροπή, ακόμη και την αφήγηση της ειλικρίνειάς του. Εκείνο που δεν μπόρεσε να ελέγξει ήταν η καταστροφή του.
Και ίσως γι’ αυτό τα τραγούδια του ακούγονται ακόμη τόσο δυνατά. Όχι επειδή κρύβουν την πληγή κάτω από την pop τελειότητα, αλλά επειδή τώρα ξέρουμε ότι η τελειότητα ήταν συχνά ο τρόπος του να την κρατά για λίγο κρυφή.
Ακόμα κι από τον ίδιο του τον εαυτό.
με στοιχεία απο Guardian
