Στην έρημο της Ιουδαίας, στη Δυτική Όχθη, ένα σύνθετο παρελθόν έρχεται στην επιφάνεια μέσα σε ένα εξίσου περίπλοκο παρόν.
Ο αρχαιολογικός χώρος στο Tala’at Ad-Dam βρίσκεται πάνω σε μια αρχαία διαδρομή προσκυνητών προς την Ιερουσαλήμ, έναν δρόμο που, σύμφωνα με την παράδοση, είχαν διασχίσει και οι γονείς του Ιησού.
Στην αρχαιότητα, η περιοχή ονομαζόταν Ιουδαία, από τον λαό που αργότερα θα γίνει γνωστός ως Εβραίοι. Στους αιώνες που ακολούθησαν, πέρασε από διάφορες αυτοκρατορίες και πολιτισμούς. Σήμερα, πρόκειται για μία από τις τουλάχιστον 5.000 αρχαιολογικές τοποθεσίες στη Δυτική Όχθη, μια περιοχή που άλλοι αποκαλούν με το βιβλικό της όνομα, Ιουδαία και Σαμάρεια, ενώ ο ΟΗΕ τη χαρακτηρίζει κατεχόμενο παλαιστινιακό έδαφος.
Δυτική Όχθη: «Δεν λειτουργώ με πολιτικά κριτήρια» αναφέρουν αρχαιολόγοι
Ο Εγιάλ Φράιμαν, αναπληρωτής υπεύθυνος αρχαιολογίας της ισραηλινής πολιτικής διοίκησης στην περιοχή, γνωρίζει καλά τις δυσκολίες των ανασκαφών εκεί. «Δεν λειτουργώ με πολιτικά κριτήρια», λέει. «Αν δεν σκάβαμε εδώ, ο χώρος θα είχε μείνει μισοθαμμένος».
Όμως το ερώτημα παραμένει: για ποιον γίνονται αυτές οι ανασκαφές;
Η Τάλια Εζράχι, από την ισραηλινή οργάνωση Emek Shaveh, υποστηρίζει ότι η αρχαιολογία έχει μετατραπεί σε εργαλείο επιβεβαίωσης ιστορικής παρουσίας. «Κάθε φορά που σκάβουμε, ελπίζουμε να βρούμε αποδείξεις εβραϊκής ζωής, για να στηρίξουμε τον ισχυρισμό ότι ήμασταν εδώ πρώτοι», σημειώνει.
Σύμφωνα με την ίδια, η αρχαιολογία χρησιμοποιείται για να ενισχύσει την επέκταση οικισμών και να αποκλείσει Παλαιστινίους από περιοχές που κάποτε κατοικούσαν.
Δυτική Όχθη: Το χαρακτηριστικό παράδειγμα του Νέμπι Σάμιουελ
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα συνιστά το Νέμπι Σάμιουελ, όπου -βάσει παράδοσης- βρίσκεται ο τάφος του προφήτη Σαμουήλ. Εκεί, ένα παλαιστινιακό χωριό κατεδαφίστηκε για να δημιουργηθεί ένας τουριστικός χώρος. Ο Εΐντ Μπαράκατ, πρώην κάτοικος της περιοχής, εκδιώχθηκε μετά την κατεδάφιση του σπιτιού του και ζει από το 1971 σε προσωρινή στέγη, καθώς δεν μπορεί να λάβει άδεια δόμησης. Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ επενδύει σχεδόν 100 εκατ. δολάρια στην ανάπτυξη αρχαιολογικών και τουριστικών υποδομών στη Δυτική Όχθη.
«Είναι ένας όμορφος χώρος», παραδέχεται η Εζράχι. «Αλλά λείπει ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας: το παλαιστινιακό χωριό που υπήρχε εδώ».
Στη Σεβάστεια, αρχαία πρωτεύουσα του Βασιλείου του Ισραήλ, η αρχαιολόγος Άντι Σραγκάι επισημαίνει ότι η προστασία τέτοιων χώρων είναι απαραίτητη. «Πολλά κομμάτια της ιστορίας έχουν σβηστεί επειδή κάποιος έχτισε πάνω τους», λέει.
Ωστόσο, αναγνωρίζει ότι η πολιτική πραγματικότητα δεν μπορεί να αγνοηθεί, τονίζοντας πως «οι χώροι καταστρέφονται».
Δυτική Όχθη: Οι αποκλεισμένοι, από την ιστορία τους, Παλαιστίνιοι
Από την άλλη πλευρά, ο Παλαιστίνιος ξεναγός Ζαΐντ Αζχάρι καταγγέλλει ότι οι Παλαιστίνιοι αποκλείονται από τους ίδιους τους χώρους της ιστορίας τους. «Αν προσπαθήσεις να δουλέψεις εδώ, θα εμφανιστούν drones, στρατιώτες και έποικοι», λέει.
Το 2025, το Ισραήλ προχώρησε σε απαλλοτρίωση άνω των 300 στρεμμάτων στη Σεβάστεια, κίνηση που, σύμφωνα με τον Αζχάρι, απειλεί την οικονομία και την πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής. «Πρόκειται για έλεγχο και αρπαγή γης», υποστηρίζει.
Από ισραηλινής πλευράς, η επίσημη γραμμή είναι διαφορετική. Ο υπουργός Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Αμιχάι Ελιγιάχου, δηλώνει ότι τα αρχαιολογικά ευρήματα αποτελούν «απόδειξη» ιστορικής παρουσίας. «Αν ανήκουν στην ιστορία του εβραϊκού λαού, πρέπει να προστατευθούν», τονίζει.
Ο καθηγητής αρχαιολογίας Ράφι Γκρίνμπεργκ επισημαίνει ότι η αρχαιολογία δεν αφορά μόνο το παρελθόν. «Τα ευρήματα υπάρχουν στο παρόν. Η ερμηνεία τους είναι αυτή που τους δίνει νόημα», λέει. Όπως εξηγεί, η αρχαιολογία είναι, τελικά, μια μορφή αφήγησης, και κάθε αφήγηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί πολιτικά.
Στη Δυτική Όχθη, αυτή η σύγκρουση αφηγήσεων είναι εμφανής: από τη μία, η ανάγκη προστασίας της ιστορίας, από την άλλη, όμως, η διεκδίκηση ταυτότητας και γης.
Και όπως φαίνεται, το ερώτημα «σε ποιον ανήκει η ιστορία» παραμένει ανοιχτό.
Με πληροφορίες από CBS News
