Ένα σπάνιο έργο τέχνης του 17ου αιώνα, που είχε λεηλατηθεί από τους Ναζί κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και βρισκόταν επί 31 χρόνια στη συλλογή της Tate Britain, επιστρέφεται στους απογόνους του Εβραίου συλλέκτη Σάμιουελ Χάρτβελντ.
Ο πίνακας «Ο Αινείας και η οικογένειά του φεύγουν από τη φλεγόμενη Τροία» («Aeneas and his Family Fleeing Burning Troy») φιλοτεχνήθηκε το 1654 από τον Άγγλο ζωγράφο Χένρι Γκιμπς και αφηγείται σκηνές από την Αινειάδα, το έπος του Βιργιλίου που περιγράφει τη φυγή του Τρώα ήρωα Αινεία από την κατεστραμμένη Τροία.
Το έργο κατασχέθηκε από τους Ναζί από γκαλερί στην Αμβέρσα το 1940, όταν ο Χάρτβελντ και η σύζυγός του Κλάρα Μάιμπομ υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν το Βέλγιο και να διαφύγουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο πίνακας ήταν ένα από τα 66 έργα που αποτελούσαν τη συλλογή της γκαλερί του Χάρτβελντ στην Αμβέρσα.
Η απόφαση για την επιστροφή ελήφθη από την Επιτροπή Συμβουλευτικής για Λεηλατημένα Έργα Τέχνης από τους Ναζί, έναν ανεξάρτητο θεσμό του βρετανικού κράτους που εξετάζει σχετικές αιτήσεις αποζημίωσης. Από την ίδρυσή της το 2000, η επιτροπή έχει δεχθεί 23 αιτήματα, με 14 έργα να έχουν επιστραφεί στους νόμιμους κληρονόμους.
Τραγική ιστορία πίσω από τον συλλέκτη
Ο γιος του ζεύγους, Αντελίν Χάρτβελντ, έμεινε στο Βέλγιο και εντάχθηκε στην αντίσταση. Συνελήφθη από τους Ναζί και εκτελέστηκε. Αντίθετα, οι γονείς του επέζησαν, αλλά δεν κατάφεραν ποτέ να ανακτήσουν τα έργα τέχνης που είχαν κλαπεί από τη γκαλερί τους. Πολλά από αυτά θεωρείται ότι βρίσκονται σήμερα σε ευρωπαϊκά μουσεία.
Ο πίνακας του Χένρι Γκιμπς κατέληξε στη συλλογή της Tate, αφού αποκτήθηκε το 1994 από γκαλερί στις Βρυξέλλες. Τον Μάιο του 2024, δύο από τα τρία δισέγγονα του Χάρτβελντ υπέβαλαν αίτημα επιστροφής του έργου μέσω του Ιδρύματος Sonia Klein, το οποίο φέρει το όνομα της μητέρας τους.
Η Tate δεν αμφισβήτησε το αίτημα και, σύμφωνα με την επιτροπή, «ανταποκρίθηκε με τιμή και διαφάνεια». Η διευθύντρια της Tate, Μαρία Μπάλσο, δήλωσε: «Είναι ιδιαίτερη τιμή να συμβάλλουμε στην επανένωση ενός έργου με τους νόμιμους κληρονόμους του. Παρότι το 1994 έγινε εκτενής έρευνα προέλευσης, σημαντικά στοιχεία δεν ήταν τότε γνωστά».
Ο Βρετανός υφυπουργός Πολιτισμού Κρις Μπράιαντ χαρακτήρισε την επιστροφή του πίνακα «ένα υποδειγματικό παράδειγμα του έργου της επιτροπής», επισημαίνοντας τη σημασία της αποκατάστασης των αδικιών του ναζιστικού καθεστώτος.
Το Ίδρυμα Sonia Klein ανέφερε σε ανακοίνωσή του: «Η απόφαση αυτή αναγνωρίζει σαφώς τη ναζιστική δίωξη του Σάμιουελ Χάρτβελντ και το γεγονός ότι ο πίνακας ανήκε ξεκάθαρα στον ίδιο, έναν Εβραίο Βέλγο συλλέκτη και έμπορο τέχνης».
Με πληροφορίες από Guardian
