Η Ρουμανία πέρασε μια κρίσιμη δοκιμασία για τη νεαρή δημοκρατία της, καθώς ένας ανεξάρτητος υποψήφιος του κέντρου επικράτησε στην προεδρική αναμέτρηση, αντιστεκόμενος στο κύμα ανόδου της ακροδεξιάς.
Ο Νίκουσορ Νταν, δήμαρχος του Βουκουρεστίου, νίκησε στον δεύτερο γύρο των εκλογών, στις 18 Μαΐου, τον ακροδεξιό ηγέτη Τζορτζ Σιμιόν, επικεφαλής της Συμμαχίας για την Ενότητα των Ρουμάνων. Ο Σιμιόν είχε προηγηθεί στον πρώτο γύρο, προβάλλοντας ως φαβορί.
Οι εκλογές έβαλαν τέλος σε έξι μήνες πολιτικής αστάθειας, που πυροδοτήθηκε από την ακύρωση των αρχικών εκλογών του Νοεμβρίου, μετά τη σοκαριστική επικράτηση του υπερεθνικιστή υποψηφίου Καλίν Τζορτζέσκου. Το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας ακύρωσε το αποτέλεσμα επικαλούμενο «υποψίες ρωσικής παρέμβασης» και απαγόρευσε στον Τζορτζέσκου τη συμμετοχή στην επαναληπτική διαδικασία.
Η νίκη του Νταν αποτέλεσε ανακούφιση για τις Βρυξέλλες, τη στιγμή που οι ακροδεξιές δυνάμεις κερδίζουν έδαφος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, ταυτόχρονα συνιστά μια ηχηρή αποδοκιμασία προς το πολιτικό κατεστημένο της Ρουμανίας. Οι ψηφοφόροι, αγανακτισμένοι με τα κυρίαρχα κόμματα που διαχειρίζονται την εξουσία από την πτώση του Νικολάε Τσαουσέσκου πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες, απέκλεισαν από τον δεύτερο γύρο τον υποψήφιο του κυβερνώντος συνασπισμού, κατά την πρώτη αναμέτρηση της 4ης Μαΐου.
Ρουμανία: Εκλογές υψηλού διακυβεύματος σε κλίμα αμφισβήτησης και ξένων παρεμβάσεων
Η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου να ακυρώσει τις αρχικές εκλογές πυροδότησε έντονες αντιδράσεις στην κοινωνία και κύματα διαδηλώσεων, βυθίζοντας τη χώρα σε πολιτική κρίση.
Ακόμη μεγαλύτερη αμφισβήτηση προκάλεσε η απόφαση της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής, τον Μάρτιο, να αποκλείσει τον Τζορτζέσκου από τη νέα εκλογική διαδικασία, τη στιγμή που οι δημοσκοπήσεις τον έφερναν και πάλι σε θέση νίκης. Η ραγδαία άνοδος του Τζορτζέσκου βασίστηκε σε ένα κλίμα οργής για τον πληθωρισμό, τις κοινωνικές ανισότητες και τις χρόνιες καταγγελίες περί διαφθοράς που βαρύνουν τη ρουμανική πολιτική τάξη.
Η ακύρωση των εκλογών δεν πέρασε απαρατήρητη ούτε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η κυβέρνηση Τραμπ αντέδρασε σφοδρά, με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς να κατηγορεί τις ρουμανικές αρχές για «αντιδημοκρατική συμπεριφορά». Παράλληλα, ο Έλον Μασκ - στενός σύμμαχος του Τραμπ - χαρακτήρισε την απόφαση «τρελή».
Ο Νταν, ως ο πρώτος ανεξάρτητος που καταλαμβάνει την προεδρία της χώρας, καλείται τώρα να διορίσει νέο πρωθυπουργό εντός του επόμενου μήνα. Ο προηγούμενος πρωθυπουργός, Μαρσέλ Τσιολάκου, παραιτήθηκε στις 5 Μαΐου μετά την ήττα των Σοσιαλδημοκρατών. Η θητεία της μεταβατικής κυβέρνησης ολοκληρώνεται στις 20 Ιουνίου. Ο νέος πρωθυπουργός θα έχει στη διάθεσή του 10 ημέρες για να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία· σε περίπτωση αποτυχίας δύο συνεχόμενων προσπαθειών, ενδέχεται να προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές.
Ως ανεξάρτητος, ο Νταν θα βρεθεί αντιμέτωπος με δυσκολίες στην προσπάθεια συγκρότησης φιλοευρωπαϊκού κυβερνητικού συνασπισμού, ιδιαίτερα καθώς το μεγαλύτερο κόμμα, οι Σοσιαλδημοκράτες, ταλανίζονται από εσωτερικές έριδες μετά την εκλογική τους ήττα.
Μέχρι τη συγκρότηση νέας κυβέρνησης, κρίσιμες δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις παραμένουν μετέωρες, όπως και η σταθεροποίηση της οικονομίας και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών. Μετά τον πρώτο γύρο των εκλογών, οι αγορές αντέδρασαν με πτώση του ρουμανικού λέι, καθώς και των μετοχών και των ομολόγων. Ωστόσο, η επικράτηση του Νταν προκάλεσε ράλι ανακούφισης.
Εκλογές στη Ρουμανία: Οι διεθνείς επιπτώσεις και η ήττα της ακροδεξιάς σε μια χώρα-κλειδί για το ΝΑΤΟ
Η σημασία των ρουμανικών εκλογών ξεπερνά τα εθνικά σύνορα. Ο πρόεδρος της Ρουμανίας είναι ανώτατος διοικητής των ενόπλων δυνάμεων και αντιπροσωπεύει τη χώρα σε συνόδους του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόκριση του Σιμιόν στον πρώτο γύρο και η ευρύτερη άνοδος της ακροδεξιάς προκάλεσαν ανησυχία για το μέλλον του φιλελεύθερου και φιλοευρωπαϊκού προσανατολισμού της χώρας. Η Ρουμανία, σύνορος της Ουκρανίας με 600 χλμ. μετώπου και οικοδεσπότης χιλιάδων νατοϊκών στρατευμάτων, θεωρείται βασικός εταίρος του δυτικού συνασπισμού. Ο Σιμιόν είχε ταχθεί υπέρ της διακοπής της στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο, ενώ του έχει απαγορευθεί η είσοδος τόσο στην Ουκρανία όσο και στη Μολδαβία εξαιτίας αλυτρωτικών δηλώσεων.
Ο Νταν, πρώην ακτιβιστής με διδακτορικό στα μαθηματικά από τη Σορβόννη, αξιοποίησε την εικόνα του ως ήρεμου και σταθερού ηγέτη, υποσχόμενος να προστατεύσει τη διεθνή θέση της Ρουμανίας. Επέμεινε ότι μια ενδεχόμενη νίκη του Σιμιόν θα απομόνωνε τη χώρα διεθνώς και θα έβαζε τέλος στη μακροχρόνια συμμετοχή της στους ευρωπαϊκούς και νατοϊκούς θεσμούς.
Η μαζική προσέλευση -σχεδόν 65%- αποδείχθηκε καθοριστική. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό συμμετοχής από τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2000, όταν ο Ίον Ιλιέσκου απέτρεψε την επιστροφή της άκρας δεξιάς στην εξουσία.
Καταλυτικό ρόλο έπαιξε και η δημοσιοποίηση ακραίων προτάσεων του Σιμιόν, όπως η περικοπή 500.000 δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και στρατηγικά λάθη στα τελευταία 24ωρα της καμπάνιας του.
Με πληροφορίες από Bloomberg
