Σε έναν ιδιότυπο «πόλεμο χαρακτήρων» έχει επιδοθεί τα τελευταία χρόνια η ρωσική ηγεσία, αξιοποιώντας συστηματικά μία συγκεκριμένη κατηγορία: τη χρήση κοκαΐνης από κορυφαίους πολιτικούς αντιπάλους του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Με αποδέκτες τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον Εμανουέλ Μακρόν και άλλους δυτικούς ηγέτες, η ρητορική περί «ναρκομανών» ηγετών έχει γίνει επαναλαμβανόμενο μοτίβο στον λόγο του Κρεμλίνου – είτε μέσω επισήμων δηλώσεων, είτε μέσω φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης και σχολιαστών.
Η στοχοποίηση του προέδρου της Ουκρανίας ξεκίνησε ήδη πριν την εισβολή του 2022. Από τον Δεκέμβριο του 2021, φιλορωσικά μέσα εμφάνιζαν τον Ζελένσκι ως εθισμένο στην κοκαΐνη, βασιζόμενα ακόμη και σε χειρονομίες του – όπως το άγγιγμα της μύτης – τις οποίες παρουσίαζαν ως «αποδείξεις» χρήσης.
Thought I'd play Zelensky's favorite song again .. "Cocaine" pic.twitter.com/MuPibURKvM
— Nightwatch N8 (@NightwatchN8) April 22, 2025
Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, την ημέρα της ρωσικής εισβολής, ο Πούτιν αποκάλεσε την ουκρανική ηγεσία «συμμορία ναρκομανών και νεοναζί». Η συγκεκριμένη φράση δεν ήταν απλώς ρητορικό σχήμα: χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο απονομιμοποίησης της ουκρανικής κυβέρνησης, στο εσωτερικό και το εξωτερικό, επιχειρώντας να παρουσιάσει τον Ζελένσκι ως ασταθή και επικίνδυνο.
Η ρητορική αυτή συνεχίστηκε και εντάθηκε. Τον Απρίλιο του 2022, ο Ρώσος ΥΠΕΞ Σεργκέι Λαβρόφ σχολίασε ότι «εξαρτάται από το τι πίνει ή τι καπνίζει» ο Ζελένσκι, ενώ το Κρεμλίνο κυκλοφόρησε παραποιημένα βίντεο που υπονοούσαν δήθεν χρήση ναρκωτικών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μονταρισμένο απόσπασμα στο οποίο ο Ουκρανός πρόεδρος φαίνεται να μιλά υπέρ της κοκαΐνης – ενώ στην πρωτότυπη συνέντευξη ξεκάθαρα την απορρίπτει.
Τον Μάιο του 2022, ο φιλορώσος αξιωματούχος Σεργκέι Αξιόνοφ αποκάλεσε τον Ζελένσκι «junkie», με το σχόλιο να αναπαράγεται ευρέως από τα κρατικά μέσα. Παρομοίως, ο τηλεπαρουσιαστής και «αστέρας» της ρωσικής τηλεόρασης Βλαντίμιρ Σολόβιεφ τον χαρακτήρισε «ναρκομανή και ακτιβιστή LGBT» το 2024, ενώ ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους επιτέθηκε ωμά αποκαλώντας τον «παράνομο, ναρκομανή και σκουλήκι».
Ο στόχος αυτής της επίμονης προπαγάνδας είναι διπλός: αφενός, να πλήξει την εικόνα του Ζελένσκι και να δικαιολογήσει την «αποναζιστικοποίηση» που επικαλείται η Ρωσία, και αφετέρου, να διαβρώσει τη διεθνή υποστήριξη προς την Ουκρανία. Η χρήση του όρου «ναρκομανής» στο ρωσικό κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο παραπέμπει όχι μόνο σε εξάρτηση αλλά και σε ανηθικότητα και ψυχική αστάθεια, στοιχειοθετώντας για το Κρεμλίνο την εικόνα ενός ηγέτη «ανίκανου να ηγηθεί».
Remember when this clip of Zelensky and cocaine went viral and Twitter 1.0 was banning people left right and centre for posting it.
— Dr Woof 🐭 (@DrWoofAus) May 11, 2025
(Along with another of him alone in his office, high af off his head ranting)
And fact checkers said it was a "deep fake".pic.twitter.com/6dEmmjpIsk
Η υπόθεση Μακρόν και το «χαρτομάντιλο της κοκαΐνης»
Το αφήγημα περί ναρκωτικών πέρασε από το Κίεβο στο Παρίσι μόλις χτες. Με αφορμή την επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στην Ουκρανία, μαζί με τον Κιρ Στάρμερ και τον Φρίντριχ Μερτς, ένα βίντεο από το βαγόνι του τρένου στο οποίο ταξίδευαν χρησιμοποιήθηκε ως «πειστήριο» για δήθεν χρήση κοκαΐνης, βασισμένο σε ένα τσαλακωμένο χαρτομάντιλο που ο Μακρόν κρατούσε.
Η ρωσίδα εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ, Μαρία Ζαχάροβα, έσπευσε να υιοθετήσει τη φήμη, γράφοντας σε ανάρτηση: «Ένας Γάλλος, ένας Άγγλος και ένας Γερμανός μπήκαν στο τρένο και... έκαναν μια γραμμή (κοκαΐνης)». Παρομοίως, ο Κιρίλ Ντμίτριεφ, στενός συνεργάτης του Πούτιν, σχολίασε σκωπτικά: «Βλέπουμε ζάχαρη ή κάτι πιο δυνατό; Αν ισχύει το δεύτερο, εξηγούνται πολλά». Η προπαγάνδα διαχύθηκε ταχύτατα στο διαδίκτυο. Αμερικανοί συνωμοσιολόγοι, όπως ο Alex Jones, αναπαρήγαγαν τον ισχυρισμό, ενισχύοντας την απήχηση του ψευδούς αφηγήματος.
🚨DEVELOPING: Macron, Starmer, and Merz caught on video on their return from Kiev. A bag of white powder on the table. Macron quickly pockets it, Merz hides the spoon. No explanation given. Zelensky, known cocaine enthusiast, had just hosted them. Connect the dots. pic.twitter.com/aROGuf06Nm
— Dr. Simon Goddek (@goddeketal) May 11, 2025
Η αντίδραση από τη Γαλλία ήταν άμεση. Το Ελιζέ κατήγγειλε το περιστατικό ως «χυδαίο fake news», ενώ ανήρτησε και φωτογραφία χαρτομάντιλου με τη λεζάντα: «Αυτό είναι χαρτομάντιλο. Για το συνάχι». Η γερμανική πλευρά, επίσης, διέψευσε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό, μιλώντας για «εκστρατεία αποσταθεροποίησης».
Υπαινιγμοί για τη Δύση: «Όλοι χρήστες»
Η ρωσική ρητορική δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Η Ζαχάροβα έχει αναφέρει δημοσίως ότι «πολλοί Δυτικοί ηγέτες κάνουν χρήση», χωρίς αποδείξεις. Σε συνέντευξή της το 2022 ισχυρίστηκε ότι Ευρωπαίος διπλωμάτης της είπε: «Έτσι είναι η ΕΕ – πολλοί κάνουν χρήση. Μην σας κάνει εντύπωση για τον Ζελένσκι».
Ούτε ο Τζο Μπάιντεν γλίτωσε από τη στοχοποίηση. Αν και δεν έχει υπάρξει άμεση επίσημη κατηγορία, φιλορωσικά ΜΜΕ – όπως η Komsomolskaya Pravda – έχουν αναδημοσιεύσει δηλώσεις που τον παρομοιάζουν με «έμπορο ναρκωτικών» που «ταΐζει» τον Ζελένσκι με όπλα. Πρόκειται για ένα ρητορικό τέχνασμα που συνδέει την υποστήριξη προς την Ουκρανία με μια υποτιθέμενη «τοξική» σχέση εξάρτησης.
Στην υπόθεση του Μακρόν, εξάλλου, εμπλέκεται και το Ηνωμένο Βασίλειο: το όνομα του Κιρ Στάρμερ αναφέρθηκε από Ρώσους σχολιαστές ως συμμετέχοντος στη χρήση, παρότι ουδεμία τέτοια ένδειξη υπήρξε.
Macron: "You gave Trump all the minerals. What are you giving us?"
— Mats Nilsson (@mazzenilsson) May 10, 2025
Zelensky: "All I have left is cocaine, guns and hookers."
Merz: "I am listening..." pic.twitter.com/i3HTcpCZeR
Η διασπορά ανυπόστατων ισχυρισμών περί ναρκωτικών δεν είναι τυχαία. Εδράζεται σε ένα επικοινωνιακό μοντέλο που στοχεύει στη διάβρωση της πολιτικής νομιμοποίησης των αντιπάλων του Πούτιν. Στις ρωσικές κοινωνίες, όπως και σε μεγάλο μέρος του μετασοβιετικού χώρου, η εικόνα του «ναρκομανούς» ταυτίζεται με την ηθική πτώση, την ανευθυνότητα, την επικινδυνότητα.
Πέρα από το εγχώριο ακροατήριο, η στοχοποίηση έχει και διεθνή διάσταση. Επιχειρεί να αποδυναμώσει την εμπιστοσύνη των πολιτών της Δύσης προς τους ηγέτες τους, να παρουσιάσει τις κυβερνήσεις τους ως διεφθαρμένες και την υποστήριξή τους στην Ουκρανία ως παράλογη ή υποκινούμενη από εξαρτήσεις.
