Μία νέα έκθεση αποτυπώνει τον αντίκτυπο της βιομηχανικής επανάστασης στον πλανήτη, καθώς η εμφάνιση του σιδηροδρόμου και των μεγάλων εργοστασίων μεταμόρφωσαν το περιβάλλον και σήμαναν την αρχή μίας νέας εποχής, αυτή της κλιματικής κρίσης.
Στο μουσείο και βιβλιοθήκη Huntington, στα περίχωρα του Λος Άντζελες, η έκθεση με τίτλο «Storm Cloud: Picturing the Origins of Our Climate Crisis» εξερευνά τον αντίκτυπο της βιομηχανικής επανάστασης υπό το πρίσμα καλλιτεχνών του 19ου αιώνα.
Ένας από τους πρώτους μάρτυρες των αλλαγών στο φυσικό περιβάλλον ήταν ο γεννημένος στην Αγγλία ζωγράφος, Thomas Cole, που το 1838 ταξίδεψε στους καταρράκτες Portage Falls, στον ποταμό Genesee στα βόρεια της Πολιτείας της Νέας Υόρκης. Η αποστολή του ήταν να αποθανατίσει σε ελαιογραφίες τη φαντασμαγορική θέα μέσα από το φαράγγι από όπου κυλούσε ο ποταμός, πριν αυτή καταστραφεί από την επικείμενη κατασκευή μίας διώρυγας.
Ο Cole, ο οποίος ήταν γνωστός για τα μνημειώδη τοπία του, δημιούργησε μία εντυπωσιακή απεικόνιση του μεγαλείου της φύσης σε έναν καμβά ύψους 2,1 μέτρων και πλάτους 1,5 μέτρων. Στο έργο του, «Portage Falls on the Genesse», το ζωηρό φθινοπωρινό χρώμα των δένδρων πλαισιώνει τη δραματική θέα του φαραγγιού και των καταρρακτών που ρέουν από αυτό. Αλλά δεν είναι όλα ρόδινα.
Στην κορυφή του βράχου, στη μία πλευρά του φαραγγιού βρίσκεται ένα όμορφο κτίσμα, ενώ ακριβώς απέναντι, στον απέναντι βράχο βρίσκεται ένας καταυλισμός για τους εργάτες του καναλιού.
Άλλοι οιωνοί της συνεχιζόμενης καταπάτησης της φύσης από τη βιομηχανία εμφανίζονται με τη μορφή σκοτεινών σύννεφων που σκεπάζουν το φαράγγι. Ακριβώς από κάτω, δίπλα από ένα ρυάκι, μπορεί κανείς να δει τα απομεινάρια δύο νεκρών δέντρων. Ακόμη, ο ίδιος ο Cole εμφανίζεται ως χρονογράφος της επικείμενης καταστροφής του τοπίου, σε μια μικροσκοπική αυτοπροσωπογραφία που τον δείχνει να σκιτσάρει τη σκηνή.
Το μεγαλοπρεπές όραμα του Cole είναι μόνο ένα από τα περίπου 200 εκθέματα, μαζί με άλλους πίνακες ζωγραφικής, επιστημονικές εικονογραφήσεις, σπάνια βιβλία, φωτογραφίες και χειρόγραφα που τεκμηριώνουν πώς οι άλλοτε καθαροί ουρανοί και τα ανοιχτά τοπία μεταμορφώθηκαν από τη βιομηχανική επανάσταση. Όπως γράφει το BBC, από το 1780 και μετά ο αριθμός των εργοστασίων που έκαιγαν άνθρακα αυξήθηκε δραματικά, ενώ τα προϊόντα τους μεταφέρονταν στις πόλεις με νεόκτιστους σιδηροδρόμους ή πλωτές οδούς και κανάλια.
Μεταξύ άλλων, ο Γάλλος καλλιτέχνης Philippe Jacques de Loutherbourg (1740-1812) κατέγραψε επίσης τη μεταμόρφωση της παρθένας φύσης σε επιβλητικό εργοτάξιο. Στον πίνακά του «The Ironworks, Coalbrook Dale by Night», του 1802, ένα μεταλλουργείο δεσπόζει στο κέντρο του, με τους πορτοκαλί ατμούς που ξεπροβάλλουν από τα φουγάρα του να δίνουν στο έργο μία τρομακτική χροιά.
Εν τω μεταξύ, την ίδια περίοδο οι επιστήμονες παρατηρούσαν επίσης ατμοσφαιρικές αλλαγές και η έκθεση παρουσιάζει αυτά τα ευρήματα. Το 1833, ο Βρετανός χημικός και μετεωρολόγος Luke Howard (1772-1864) δημοσίευσε μελέτη 700 σελίδων του με τίτλο «Το κλίμα του Λονδίνου», στην οποία παρατήρησε ότι τα αστικά κέντρα τείνουν να έχουν πιο υψηλές θερμοκρασίες από ότι οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές στην εξοχή. Επίσης, σημείωσε ότι οι αλλαγές στη θερμοκρασία συνοδεύονται και από ένα φαινόμενο που ονόμασε «ομίχλη της πόλης», το οποίο είναι γνωστό σε εμάς ως νέφος ή ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η πρώτη απόδειξη της υπερθέρμανσης του πλανήτη
Η έκθεση αναδεικνύει επίσης το πρωτοποριακό περιβαλλοντικό έργο της Αμερικανίδας επιστήμονα, εφευρέτριας και ακτιβίστριας για τα δικαιώματα των γυναικών, Eunice Newton Foote (1819-1888). Το 1856, έγινε η πρώτη ερευνήτρια που απέδειξε ότι το διοξείδιο του άνθρακα (CO2) παγιδεύει θερμότητα, μια διαδικασία που αλλάζει το κλίμα, την οποία ονόμασε φαινόμενο παγίδευσης θερμότητας, στη μελέτη της «Circumstances Affecting the Heat of the Sun's Rays», που δημοσιεύτηκε στο The American Journal of Science and Arts.
Όπως εξηγεί στο BBC η Melinda McCurdy, μία από τους επιμελητές της έκθεσης: «Δε λέμε ότι οι άνθρωποι του 19ου αιώνα αναγνώριζαν την κλιματική αλλαγή όπως εμείς σήμερα, αλλά ότι είχαν αρχίσει να αναγνωρίζουν ότι η βιομηχανική επανάσταση και οι ανθρώπινες ενέργειες άλλαζαν το περιβάλλον».
Παράλληλα, ενώ η βιομηχανοποίηση έστελνε όλο και περισσότερους ανθρώπους στις πόλεις, όπου συχνά δούλευαν σε εργοστάσια, πολλοί από αυτούς άρχισαν να νοσταλγούν τα ανοιχτά τοπία γύρω από τα οποία μεγάλωσαν.
Για παράδειγμα, ένα από τα πιο διάσημα έργα του Βρετανού ζωγράφου John Constable (1776-1837) παρουσιάζει μία εξιδανικευμένη εικόνα του Σάρεϊ, της περιοχής που μεγάλωσε στην Αγγλία. Σύμφωνα με τη McCurdy, ο πίνακας «View on the Stour near Dedham» (1822) αν και εξαιρετικά λεπτομερείς, δεν είναι ρεαλιστικός. Αντιθέτως, αντικατοπτρίζει το νοσταλγικό όραμα του δημιουργού, στο οποίο ο ποταμός ρέει ανενόχλητος, ενώ στην πραγματικότητα γύρω του χτίζονταν εργοστάσια και σιδηρόδρομος.
Στο άλλο άκρο βρίσκεται ο Βρετανός καλλιτέχνης και κριτικός, John Ruskin (1819-1900), ο οποίος χαρακτήρισε την αιθάλη και τον καπνό που κάλυπταν τον άλλοτε καθαρό ουρανό ως «Το σύννεφο καταιγίδας του 19ου αιώνα».
Η έκθεση «Storm Cloud: Picturing the Origins of Our Climate Crisis», στο μουσείο και βιβλιοθήκη Huntington θα είναι ανοιχτή στο κοινό μέχρι τις 6 Ιανουαρίου του 2025.
Με πληροφορίες από BBC
