Μια μικροσκοπική αυτοσχέδια σχεδία που χρησιμοποίησαν δύο άνδρες που διέφυγαν από την Κούβα τη δεκαετία του 1990 για μια καλύτερη ζωή στην Αμερική. Ένα τσαλακωμένο σακίδιο πλάτης, σκονισμένα λευκά αθλητικά παπούτσια και ένα MP3 player, πεταμένα στην έρημο της Αριζόνα κατά τη διάρκεια μιας απελπισμένης πορείας προς τα σύνορα ΗΠΑ - Μεξικού. Διαβατήρια και αεροπορικά εισιτήρια.
Αυτά τα αντικείμενα, που παρουσιάζονται στην έκθεση «¡Presente! A Latino History of the United States» και τα οποία εκτίθενται τώρα στη Molina Family Latino Gallery στο Εθνικό Μουσείο Αμερικανικής Ιστορίας του Smithsonian, αντιπροσωπεύουν τα ταξίδια των μεταναστών που συνδέονται συχνότερα με τους «Λατίνους» στο μυαλό πολλών Αμερικανών.
Ωστόσο, οι Λατίνοι και οι Λατίνες βρίσκονται σε αυτό που σήμερα είναι αμερικανικό έδαφος εδώ και εκατοντάδες έως χιλιάδες χρόνια.
Ο Woodaman ελπίζει ότι η έκθεση με τα ενοποιητικά της θέματα θα βοηθήσει τους μη Λατίνους επισκέπτες του μουσείου να αναγνωρίσουν παραλληλισμούς με τις δικές τους οικογενειακές ιστορίες και την ιστορία τους και θα δείξει την ιστορία και τους πολιτιστικούς δεσμούς που συνδέουν τους Λατίνους σε μια ποικιλία ταυτοτήτων, είτε είναι Πορτορικανοί είτε Κολομβιανοί είτε Νικαραγουανοί.
«Δεν περάσαμε τα σύνορα, τα σύνορα μας πέρασαν», λέει ο κωμικός Cheech Marin, απηχώντας μια συχνά επαναλαμβανόμενη φράση στη λατινοαμερικανική κοινότητα που αναφέρεται στο γεγονός ότι μετά τον Μεξικανοαμερικανικό Πόλεμο του 1846-48, οι ΗΠΑ ουσιαστικά υπέταξαν το Βόρειο Μεξικό –αυτό που είναι σήμερα η Αριζόνα, η Καλιφόρνια, το δυτικό Κολοράντο, η Νεβάδα, το Νέο Μεξικό, το Τέξας και η Γιούτα– και το ενέταξαν στην επικράτειά τους.
Ο Marin εμφανίζεται στο 12λεπτο βίντεο της έκθεσης, με τον τίτλο «Somos», του Alberto Ferreras, το οποίο καταγράφει τη μεγάλη ποικιλία των λατινοαμερικανικών ταυτοτήτων και πολιτισμών στην Αμερική. Το βίντεο είναι μόνο ένα από τα πολλά που καταρρίπτουν μύθους στην έκθεση «¡Presente!», η οποία ξεκινά την αφήγησή της με αντικείμενα και έργα τέχνης που χρονολογούνται από τον 17ο αιώνα και χρησιμεύει ως προεπισκόπηση αυτού που θα γίνει τελικά το Εθνικό Μουσείο των Αμερικανών Λατίνων του Smithsonian. «Θα χρειαστούν 10 έως 12 χρόνια για να ανοίξει ένα κτίριο μουσείου», αναφέρει σε ανακοίνωσή του ο νέος διευθυντής του μουσείου Jorge Zamanillo, «αλλά η γκαλερί δίνει στο κοινό μια προεπισκόπηση των δυνατοτήτων του».
Η έκθεση θα διαρκέσει τουλάχιστον δυόμισι χρόνια, λέει ο επιμελητής Ranald Woodaman, ο οποίος επισημαίνει ότι η λέξη «Presente» μεταφράζεται ως «εδώ» ή «παρών», ως δηλωτική ονομαστική απάντηση. Το Εθνικό Μουσείο του Αμερικανού Λατίνου, μαζί με ένα Μουσείο Ιστορίας των Αμερικανίδων, έλαβε την ευλογία του Κογκρέσου και ο νόμος για την ίδρυσή του υπεγράφη στις 27 Δεκεμβρίου 2020. Το Smithsonian έχει επίσης αναλάβει να βρει κατάλληλες τοποθεσίες για τα μουσεία κάπου στο National Mall στην Ουάσινγκτον ή κοντά σε αυτό, και πρόσφατα το Συμβούλιο του Ιδρύματος ανακοίνωσε ότι εξετάζει τέσσερις πιθανές τοποθεσίες και για τα δύο.
Αν και δίνεται προσοχή στη μετανάστευση στο «¡Presente!», το θέμα αυτό αποτελεί μόνο ένα μικρό κομμάτι της εξαντλητικής εξέτασης της έκθεσης για μια λατινοαμερικάνικη ιστορία άρρηκτα συνυφασμένη με την αμερικανική αφήγηση.
Η ιστορία των ΗΠΑ δεν λαμβάνει χώρα μόνο εντός των 50 πολιτειών – έχει διαμορφωθεί από τις φιλοδοξίες της εξωτερικής πολιτικής, τις φιλοδοξίες του παγκόσμιου εμπορίου και τις στρατιωτικές φιλοδοξίες της, λέει ο Woodaman. Για τον λόγο αυτόν, «μεγάλο μέρος της ιστορίας των ΗΠΑ εκτυλίσσεται στην πραγματικότητα σε λατινοαμερικανικούς χώρους», λέει, επισημαίνοντας, για παράδειγμα, την ιστορία του 17ου αιώνα του ηγέτη των Tewa Po'Pay, ο οποίος οργάνωσε την εξέγερση των Pueblo, των ιθαγενών πληθυσμών κατά των Ισπανών αποικιοκρατών το 1680.
Η φιλόδοξη έκθεση κινείται μέσα από την εξέταση των πολιτισμών και των κοινωνιών των ιθαγενών και εξετάζει την ισπανική και αμερικανική αποικιοκρατία και τον επεκτατισμό και τις επιπτώσεις τους στο Μεξικό, το Πουέρτο Ρίκο, την Αϊτή, τη Δομινικανή Δημοκρατία, την Κούβα και, στη συνέχεια, αντιμετωπίζει τους Λατίνους μέσα στην ιστορία της δουλείας των ΗΠΑ και στη διασταύρωση με την ιστορία των μαύρων. Και τέλος, θίγει σύγχρονα ζητήματα όπως τα δικαιώματα των LGBTQ+ ανθρώπων και η κοινωνική δικαιοσύνη.
Ο χώρος των 4.500 τετραγωνικών μέτρων είναι γεμάτος από αντικείμενα και ιστορίες. Υπάρχουν περίπου 208 αντικείμενα, λέει ο Woodaman.
Τα αντικείμενα –που προέρχονται από τις συλλογές του Smithsonian ή είναι δάνεια από ιδιώτες και από μουσεία σε όλο τον κόσμο– ενισχύονται από ευκαιρίες για τους επισκέπτες να εμβαθύνουν στα θέματα, μέσω μιας σειράς διαδραστικών συσκευών που ενισχύονται από γραφήματα, εικόνες και άλλα δεδομένα.
Μια σειρά από οθόνες –που συνδέονται με τη «Χαρτογράφηση της εμπειρίας των Λατίνων στις ΗΠΑ»– προκαλεί τους επισκέπτες να δοκιμάσουν τις γνώσεις τους σχετικά με την καταγωγή των Λατίνων, την εισοδηματική ανισότητα, τις γλώσσες που μιλούν οι Λατίνοι, τον τρόπο με τον οποίο η πανδημία Covid-19 τους επηρέασε και άλλα θέματα.
Ορισμένες από τις ιστορίες είναι αφηγήσεις από πρώτο χέρι, οι οποίες παρουσιάζονται με βιντεοπαρουσιάσεις από δώδεκα άτομα στο κέντρο της γκαλερί – μια περιοχή που ονομάζεται El Foro, το Φόρουμ, σχεδιασμένη να μοιάζει με πλατεία της πόλης με παγκάκια στο ένα άκρο. Οι επισκέπτες μπορούν να περιηγηθούν στις επιλογές των «τοτέμ» ύψους οκτώ μέτρων για να ακούσουν απευθείας από αφηγητές όπως η Yolanda Leyva, η οποία αυτοπροσδιορίζεται ως Chicana και ιθαγενής και έχει δημιουργήσει πολλά δημόσια ιστορικά έργα που αναδεικνύουν ιστορίες των συνόρων, και η Ruby Corado, Σαλβαδοριανή μετανάστρια και ιδρύτρια της Casa Ruby, μιας δίγλωσσης οργάνωσης υποστήριξης LGBTQ+ ανθρώπων στην Ουάσιγκτον.
Σε άλλα σημεία της γκαλερί παρουσιάζονται οι ιστορίες άλλων σημαντικών προσωπικοτήτων και διασημοτήτων, όπως οι εικονικές μορφές της μόδας Oscar de la Renta, ο οποίος γεννήθηκε στη Δομινικανή Δημοκρατία, και Carolina Herrera, από τη Βενεζουέλα, καθώς και η Κουβανοαμερικανίδα βασίλισσα της σάλσα Celia Cruz, ο Μεξικανοαμερικανός συνδικαλιστής ηγέτης César Chávez, ο Πορτορικανός παίκτης του μπέιζμπολ Roberto Clemente και η σημερινή δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου Sonia Sotamayor, οι γονείς της οποίας ήταν Πορτορικανοί.
Εξίσου σημαντικές είναι και οι λιγότερο γνωστές ιστορίες άλλων, όπως του Carlos A. Cooks, ενός μαύρου Δομινικανού μετανάστη που εγκαταστάθηκε στο Χάρλεμ, ακολούθησε τα δόγματα των μαύρων εθνικιστών που πρέσβευε ο Μάρκους Γκάρβεϊ και στη δεκαετία του 1940 επινόησε τη φράση «Buy Black» για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και του Pedro Albizu Campos, ενός δικηγόρου που εξελέγη επικεφαλής του Εθνικιστικού Κόμματος του Πουέρτο Ρίκο το 1930 και βοήθησε στην έναρξη του κινήματος ανεξαρτησίας του Πουέρτο Ρίκο.
Ο Woodaman ελπίζει ότι η έκθεση με τα ενοποιητικά της θέματα θα βοηθήσει τους μη Λατίνους επισκέπτες του μουσείου να αναγνωρίσουν παραλληλισμούς με τις δικές τους οικογενειακές ιστορίες και την ιστορία τους και θα δείξει την ιστορία και τους πολιτιστικούς δεσμούς που συνδέουν τους Λατίνους σε μια ποικιλία ταυτοτήτων, είτε είναι Πορτορικανοί είτε Κολομβιανοί είτε Νικαραγουανοί.
