Ιππότες, μάχες, έρωτες και η σημασία της λογοτεχνίας
Αυτό που ουσιαστικά συγκροτεί αφηγηματικά τη Δύση δεν είναι οι ιστορικές της στιγμές αλλά η ιδανική τους συνάντηση με την ποιητική παράδοση, τους μύθους και τις αλληγορίες – το ιδανικό κατώφλι όπου ο ρεαλιστικός κόσμος της πράξης συναντά τον αιώνιο συμβολισμό... Eικονογράφηση: Aubrey Beardsley

 

Ενδεχομένως η Δύση να μην μπορούσε να εφεύρει λογοτεχνικά, με τον ίδιο τρόπο, τον εαυτό της, αν δεν υπήρχαν ήρωες όπως ο Οδυσσέας και ο βασιλιάς Αρθούρος. Μορφές που ξεπέρασαν τα αφηγηματικά στεγανά, εισήλθαν στην καρδιά της προφορικής παράδοσης και δίδαξαν στους αναγνώστες τον τρόπο σύνδεσης των μύθων με την προφάνεια του πραγματικού. Στα κατορθώματά τους δεν συγκαταλέγονται μόνο οι μνημειώδεις μάχες με τον εχθρό και η αποτελεσματική κατατρόπωσή του αλλά και η ασκαρδαμυκτί ενατένιση του θανάτου: ο Οδυσσέας είναι ο μόνος θνητός που κατεβαίνει στον Άδη, ενώ ο Αρθούρος μπορεί και φλερτάρει με την αιωνιότητα κραδαίνοντας απειλητικά το Εξκάλιμπερ. Και πάλι, όμως, οι ιστορίες τους δεν ήταν απλώς ανδραγαθήματα αλλά αποτελέσματα της μοναδικής επαφής του δημιουργού με την ίδια την έμπνευση, συνιστώντας τη μεταφορά του καλλιτεχνικού δημιουργήματος στην αιχμή της ιστορίας. Αν ο Όμηρος επικαλείται στην αρχή του ποιήματός του τη Μούσα για να μπορέσει να ανακαλέσει στο μυαλό του την ιστορία, ο Τόμας Μάλορι ανατρέχει στην Κυρά της Λίμνης προκειμένου να συνενώσει τις άγραφες εικόνες της φαντασίας με τις ευφάνταστες πράξεις. Η έμπνευση ήταν και στις δύο περιπτώσεις η απαρχή κάθε εξιστόρησης, εξού και το ότι η Μούσα εμφανίστηκε αρχικά στην προφορική ποίηση του Ομήρου για να καταλήξει ως Κυρά της Λίμνης στα στιχάκια των Υπερβόρειων, στις ρίμες του Σπένσερ αλλά και στο αλλόκοτα γοητευτικό μυαλό του Σαίξπηρ. Αυτό που ουσιαστικά συγκροτεί αφηγηματικά τη Δύση δεν είναι οι ιστορικές της στιγμές αλλά η ιδανική τους συνάντηση με την ποιητική παράδοση, τους μύθους και τις αλληγορίες – το ιδανικό κατώφλι όπου ο ρεαλιστικός κόσμος της πράξης συναντά τον αιώνιο συμβολισμό.

 

Άλλωστε, μόνο μετά τον έρωτα ενός ιππότη ο άνθρωπος έμαθε ότι ο κόσμος είναι ολότελα δικός του και πως για χάρη του είναι ικανός να νικήσει όχι μόνο άλλους γενναίους και δράκοντες αλλά τον ίδιο τον Θεό.


Και ακριβώς εδώ εντοπίζεται η σπουδαιότητα του μνημειώδους έργου του Τόμας Μάλορι, Ο θάνατος του Αρθούρου, που αφηγείται όλες τις περιπέτειες αλλά και το τέλος του αλησμόνητου βασιλέα και κυκλοφορεί σε δύο τόμους από τις εκδόσεις Gutenberg και τη σειρά Orbis Literae, σε ακριβή μετάφραση του Αλέξανδρου Κοσματόπουλου. Στο έργο που εικάζεται πως έγραψε ο σερ Τόμας Μάλορι τον 15ο αιώνα μέσα από τη φυλακή ξεδιπλώνονται οι απαρχές της δυτικής αφήγησης, καθώς ο παρεξηγημένος ιππότης και συγγραφέας κατάφερε να ενσωματώσει σε ένα ολοκληρωμένο κείμενο προφορικές παραδόσεις, φραγκμέντα, ζωντανούς μύθους και θρύλους που ταξίδεψαν στην Ευρώπη από τις άκρες της Ανατολής κι έγιναν αυτό που μέχρι σήμερα γνωρίζουμε ως θρύλο του βασιλιά Αρθούρου. Στην πραγματικότητα, η ιστορία του, που αναπαρίσταται για πρώτη φορά με τρόπο απόλυτα συγκροτημένο από τον Μάλορι, συνιστά την καταγραφή και εξέλιξη της ποιητικής προφορικής παράδοσης και της εικόνας του απόλυτου ήρωα, όπως συστάθηκε από τον Όμηρο, πέρασε στους νεοπλατωνιστές κι ενώθηκε με τους εσωτερικούς συμβολισμούς της Καμπάλα και των μεγάλων αποκρυφιστών. Σε κάθε περίπτωση, ο θρύλος του Αρθούρου αποδεικνύει πως οι ήρωες είναι οι μόνοι μετά τον Θεό που μπορούν δικαιωματικά να αγγίξουν και να αφουγκραστούν τα πέρατα του κόσμου. Το Γκράαλ είναι ένα τέτοιο σύμβολο μετουσίωσης σε κάτι συμπαντικό, στο οποίο μόνο ο ήρωας μπορεί να έχει ευεργετική πρόσβαση, ενώ η θεραπευτική του ιδιότητα συνιστά το απαραίτητο συμπλήρωμα άλλων «μαγικών» συμβόλων, όπως το Γυάλινο Κάστρο, οι δράκοι, τα στοιχειά και οι μάγισσες – και, εν τέλει, η ελευθεριακή δύναμη της αφηγηματικής φαντασίας κόντρα στη θεοκρατική λογοκρατία της εποχής εκείνης. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι τα ιπποτικά κατορθώματα τα τραγουδούσαν Γάλλοι τροβαδούροι του Μεσαίωνα και Κέλτες βάρδοι, υψώνοντας δυναμικά τη φωνή της ελεύθερης αφήγησης κόντρα στη σκληρή λογοκρισία της Ιεράς Εξέτασης. Επρόκειτο για μια τέχνη που μάθαιναν οι εκλεκτοί και οι πεπαιδευμένοι, κρατώντας στα χέρια τους τα αγαθά της εσωτερικής παιδείας που στοιχειοθετούνται μέσα από τους μύθους και τις αρχέγονες αυτές μορφές. Διαπερνώντας παραδόσεις αιώνων, ο θρύλος του Αρθούρου πότισε με το αίμα του και την αχλή των μυθικών του αναφορών το σύγχρονο φαντασιακό – απόδειξη οι πλείστες αναφορές στον Αρθούρο από τον Σαίξπηρ (το νησί του Πρόσπερο αποτελεί ουσιαστικά την ουτοπική μεταστοιχείωση του Άβαλον), οι πανέμορφες ρομαντικές απεικονίσεις των προραφαηλιτών, οι συμβολισμοί στους στίχους του Έλιοτ, οι όμορφες εικονογραφήσεις του Aubrey Vincent Beardsley (του γνωστού εικονογράφου του Όσκαρ Ουάιλντ), ακόμα και οι κωμικές ιστορίες των Μόντι Πάιθον αλλά και δημοφιλή σύγχρονα σίριαλ. Σειρές όπως το «Game of Thrones» πιθανόν να μη γνώριζαν τέτοια επιτυχία, αν δεν υπήρχαν οι υψιπετείς περιγραφές του Μάλορι για τη χώρα του Πέλαμ, το Οδυνηρό Πλήγμα, τους δόλιους νάνους, τις αιμοδιψείς ερωμένες, τη βασίλισσα Γκουίνεβιρ, τον Λάνσελοτ και τις μοιραίες μάχες. Στα αναρίθμητα κεφάλαια του Θανάτου του Αρθούρου ακροβατούν μοναδικά το πραγματικό με το φανταστικό, η εσωτερική αναταραχή με την υπερβατική ενατένιση του έρωτα – σημεία όπου τα στοιχεία της φύσης αντιπαρατίθενται ισότιμα και μοναδικά με τη δύναμη των ανθρώπινων συναισθημάτων. Η πίστη ότι ο άνθρωπος θα νικήσει και ο έρωτας θα υπερβεί όλα τα εμπόδια αντικατοπτρίζεται τελικά στη μοναδική μορφή του ιππότη.

 

Ιππότες, μάχες, έρωτες και η σημασία της λογοτεχνίας
Γι' αυτό και ίσως να μην είναι και τόσο σημαντικό το αν όσα καταγράφονται στο τεράστιο έργο του Μάλορι, ενός φυλακισμένου ιππότη ο οποίος τίμησε τον ευγενή του τίτλο, ολοκληρώνοντας αυτό το αριστούργημα στη φυλακή το 1470, είναι πραγματικά...Eικονογράφηση: Aubrey Beardsley

 

Γι' αυτό και ίσως να μην είναι και τόσο σημαντικό το αν όσα καταγράφονται στο τεράστιο έργο του Μάλορι, ενός φυλακισμένου ιππότη ο οποίος τίμησε τον ευγενή του τίτλο, ολοκληρώνοντας αυτό το αριστούργημα στη φυλακή το 1470, είναι πραγματικά. Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα αν ο θρύλος του βασιλιά Αρθούρου και των Ιπποτών της Στρογγυλής Τραπέζης ήταν αληθινός ή όχι, αλλά ελάχιστη σημασία έχει μπροστά στο τεράστιο εκτόπισμα που δημιούργησαν η θρυλική μορφή του και οι συμβολικές συμπαραδηλώσεις των μύθων του, οι οποίες ενυπάρχουν αυτούσιες στις σελίδες του Μάλορι: η πανταχού παρούσα Κυρά της Λίμνης, η μονομαχία του Αρθούρου με τον Άκολον, το πώς κατατρόπωσε ο Αρθούρος τους Ρωμαίους, το ότι κέρδισε και στέφθηκε αυτοκράτωρ έως τα θρυλικά κάστρα και τους Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης. Οι ιστορίες του βασιλιά Αρθούρου αποδεικνύουν πως το υπερβατικό δεν είναι μονάχα έργο ενός θεού αλλά και μιας εσωτερικής δύναμης που νικάει και βουνά, κάνει τον ιππότη άτρωτο στη μάχη και φέρνει τον άνθρωπο στην καρδιά του κόσμου και των εξελίξεων. Άλλωστε, μόνο μετά τον έρωτα ενός ιππότη ο άνθρωπος έμαθε ότι ο κόσμος είναι ολότελα δικός του και πως για χάρη του είναι ικανός να νικήσει όχι μόνο άλλους γενναίους και δράκοντες αλλά τον ίδιο τον Θεό.