Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ της Τζόαν Σμιθ είναι εμπνευσμένος από μια επίσκεψή της στο Palazzo Massimo της Ρώμης, όπου άκουσε τον ξεναγό να λέει ακριβώς αυτά τα λόγια για μια από τις γυναίκες της Ιουλιο-Κλαυδιανής δυναστείας: «Δυστυχώς, ήταν νυμφομανής». Όταν η συγγραφέας τον ρώτησε πώς μπορεί να το γνωρίζει αυτό, εκείνος της είπε θιγμένος ότι «το γράφουν οι πηγές». «Το γνωρίζω», ήταν η απόκρισή της, πιθανώς με ένα κλείσιμο του ματιού.
Υπάρχει ένα κεφάλαιο για την αρχαία Ρώμη στο κλασικό πλέον βιβλίο της του 1989 με τίτλο «Misogynies» αλλά, όπως λέει η ίδια, το έναυσμα για μια πιο ολοκληρωμένη μελέτη δόθηκε από την έκθεση του Βρετανικού Μουσείου για τον Νέρωνα το 2021, η οποία είχε ως στόχο «να αμφισβητήσει την παραδοσιακή αφήγηση του αδίστακτου τυράννου, αποκαλύπτοντας έναν διαφορετικό Νέρωνα, έναν δημοφιλή ηγέτη». Αυτός ο αναθεωρητισμός όμως, όπως γράφει η Σμιθ, πολύ σπάνια, αν όχι ποτέ, επεκτείνεται στις συζύγους, τις αδελφές, τις κόρες και τις μητέρες των αυτοκρατόρων, οι οποίες απεικονίζονται μονίμως ως στρίγγλες, ραδιούργες σκύλες ή λάγνες λύκαινες. Στο νέο της βιβλίο επιχειρεί να αφηγηθεί τις εναλλακτικές ιστορίες 23 Ρωμαίων γυναικών της τάξης των ευγενών.
Κάθε κεφάλαιο ξεκινά με ένα ζοφερό spoiler που περιγράφει τη μοίρα της πρωταγωνίστριας. Πρώτες είναι οι τρεις σύζυγοι του Αυγούστου. Η Λιβία (που έγινε πασίγνωστη από το βιβλίο του Ρόμπερτ Γκρέιβς «Εγώ, ο Κλαύδιος» και την ερμηνεία της Σιάν Φίλιπς στην ομώνυμη τηλεοπτική μεταφορά της δεκαετίας του 1970) και η Σκριβωνία πέθαναν από φυσικά αίτια, ενώ η αιτία θανάτου της Κλαυδία Πούλχρα είναι άγνωστη. Αυτό που ακολουθεί είναι ένας κατάλογος βαναυσοτήτων: ξυλοδαρμός, ασιτία, βιασμός, δηλητηρίαση, αποκεφαλισμός και βασανιστήρια. Η σύζυγος του Νέρωνα, η Ποπαία, πεθαίνει με ιδιαίτερα φρικτό τρόπο, αιμορραγώντας μετά από κλωτσιές στο στομάχι ενώ ήταν έγκυος. Το επακόλουθο φλερτ του Νέρωνα με έναν νεαρό άνδρα που της έμοιαζε και τον οποίον ο αυτοκράτορας ευνούχισε, αναφέρεται συχνά ως απόδειξη ότι του έλειπε η σύζυγός του και όχι, όπως υποστηρίζει η Σμιθ, ότι έβλεπε τους ανθρώπους ως εντελώς αναλώσιμους.
Μια από τις πιο εντυπωσιακές παρατηρήσεις της Σμιθ είναι η παράδοση να μη δίνονται στα κορίτσια «αυτόνομα» μικρά ονόματα – η Δρουσίλλα ήταν απλά η κόρη του Δρούσου, η Αγριππίνα του Αγρίππα – ενώ δύο αδελφές μπορούσαν να έχουν το ίδιο όνομα. Αυτό εξηγεί την ιλιγγιώδη παρέλαση από Ιουλίες, Αντωνίνες και Λιβίες για τις οποίες η συγγραφέας εργάζεται σκληρά για να δώσει ατομική υπόσταση.
Οι άνδρες της ελίτ συχνά δεν είχαν καλύτερη τύχη εκείνη την εποχή: τους έστελναν στην εξορία ή στον πόλεμο ή τους έδιναν την επιλογή μεταξύ αυτοκτονίας και δολοφονίας. Όταν η Σμιθ χρησιμοποιεί τον όρο «λουτρό αίματος», τον εννοεί κυριολεκτικά (το ζεστό νερό βοήθησε τις ανοιχτές φλέβες να αιμορραγήσουν πιο γρήγορα). Όμως οι άνδρες είχαν περισσότερη εξουσία, δεν ανταλλάσσονταν σαν μάρκες σε παιχνίδι, ούτε τους ανάγκαζαν να γεννούν ενώ ήταν ακόμα παιδιά σχεδόν (τα κορίτσια μπορούσαν να παντρευτούν με πολύ μεγαλύτερους άνδρες από τα 12 τους χρόνια). Μια από τις πιο εντυπωσιακές παρατηρήσεις της Σμιθ είναι η παράδοση να μη δίνονται στα κορίτσια «αυτόνομα» μικρά ονόματα – η Δρουσίλλα ήταν απλά η κόρη του Δρούσου, η Αγριππίνα του Αγρίππα – ενώ δύο αδελφές μπορούσαν να έχουν το ίδιο όνομα. Αυτό εξηγεί την ιλιγγιώδη παρέλαση από Ιουλίες, Αντωνίνες και Λιβίες για τις οποίες η συγγραφέας εργάζεται σκληρά για να δώσει ατομική υπόσταση.
Η συγγραφέας επικρίνει διακριτικά τους σύγχρονους ιστορικούς (όχι όλοι τους άνδρες) που επαναλαμβάνουν απερίσκεπτα αρχαίες συκοφαντίες και αιώνια στερεότυπα και ξαναδιαβάζει τις πηγές με γνώμονα τα μισογυνιστικά μοτίβα. Παραθέτει τις δικές της μεταφράσεις, τοποθετώντας τες δίπλα στα λατινικά, μερικές φορές με ζωηρό αποτέλεσμα, όπως όταν περιγράφει την μεταχείριση που επιφύλασσε ο Καλιγούλας προς τις ίδιες του τις αδελφές: «συχνά τις εκπορνεύει στους φρικτούς κολλητούς του».
Η πιο συγκλονιστική και αμφιλεγόμενη στρατηγική της είναι να συσχετίζει τα κακουργήματα των Ρωμαίων αυτοκρατόρων με σύγχρονα εγκλήματα, για να δείξει πόσο λίγα έχουν αλλάξει. Η μοίρα της πολύ νεότερης συζύγου του Κλαύδιου, της Μεσσαλίνας, το όνομά της οποίας επί αιώνες αποτελεί συνώνυμο της ακόρεστης λαγνείας, συνδέεται με τα διάφορα σκάνδαλα όπου ισχυροί άνδρες «εκπαιδεύουν» νεαρά κορίτσια από πολύ μικρή ηλικία. Το υποτιθέμενο σεξουαλικό ενδιαφέρον του Νέρωνα για τη μητέρα του, την Αγριππίνα, οδηγεί την Σμιθ να παρατηρήσει ότι η «αιμομιξία μητέρας-γιου» είναι μια συνηθισμένη πορνογραφική αναζήτηση στο διαδίκτυο, ενώ η συνήθειά του να «στραγγαλίζει» ερωτικά τη σύζυγό του, Οκτάβια, αποτελεί μια συνηθισμένη, όσο και επικίνδυνη πρακτική στο σκληρό σεξ που κάποιες φορές καταλήγει σε δολοφονία.
Το πρόσφατο βιβλίο της Νταίζη Νταν, με τίτλο «The Missing Thread» (Το χαμένο νήμα), το οποίο είχε ως στόχο να αποκαταστήσει τη θέση της γυναίκας σε μια παραδοσιακά ανδροκρατούμενη περιγραφή του αρχαίου κόσμου, είναι αρκετά πιο μετρημένο στις αναφορές του για στην αυτοκρατορική Ρώμη. Εκεί που ο Κλαύδιος της Σμιθ αδιαφορεί για τη δολοφονία της συζύγου του Μεσσαλίνας, για την Νταν βρίσκεται «σε άρνηση». Η Νταν βάζει την Ιουλία την πρεσβυτέρα να πεθαίνει «πιθανότατα» από ασιτία, η Σμιθ όμως δεν έχει καμία τέτοια επιφύλαξη. Οι πηγές μπορούν να διαβαστούν με πολύ διαφορετικούς τρόπους.
Με στοιχεία από The Guardian
