— Πιστεύτε ότι το 2021 θα είναι ένας έτος προκλήσεων για την Ευρώπη; Γιατί;
Σε έναν μετα-ηγεμονικό κόσμο και ένα ασταθές περιβάλλον, η Ε.Ε., ως «ήρεμη δύναμη», είναι πλέον πιο ώριμη μετά τη διαχείριση της δημοσιονομικής κρίσης, του Brexit και τώρα της πανδημίας του κορωνοϊού. Σε πρώτη προτεραιότητα, πρέπει να υλοποιήσει αποτελεσματικά τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης. Οι χώρες του ευρώ τόλμησαν ένα ιστορικό βήμα με την έκδοση κοινών ομολόγων και οι Ευρωπαίοι ηγέτες υπέγραψαν δύο πακέτα στήριξης, ώστε να βοηθηθούν οι χώρες-μέλη να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας. Πρόκειται για ένα ταμείο αλληλεγγύης 750 δισ. ευρώ, που αφορά τη σημαντικότερη ίσως εξέλιξη στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενοποιητικής διαδικασίας από την εποχή της δημιουργίας του ευρώ.
Η κρίση της πανδημίας του κορωνοϊού θα συνεχίσει και το 2021 να ταλαιπωρεί την υγεία και τη ζωή των Ευρωπαίων πολιτών. Ωστόσο, ταρακούνησε το θεσμικό οικοδόμημα της Ε.Ε., με αποτέλεσμα να ξαναθυμηθούμε τον βασικό πυλώνα του ευρωπαϊκού σχεδίου, την αλληλεγγύη, πάνω στον οποίο οικοδομούμε σήμερα μια Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας. Τελικά, αν και στην αρχή δίστασε, η Ε.Ε. κατάφερε να διαχειριστεί την κρίση της πανδημίας, τόσο με την τεράστια οικονομική βοήθεια που αποφάσισε να παρέχει όσο και με την παραγωγή και διανομή του εμβολίου.
Πολλοί ήταν εκείνοι που ισχυρίζονταν πως η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν θα επιβίωνε μέσα στην οικονομική και δημοσιονομική κρίση. Οι ίδιοι κινδυνολόγοι λαϊκιστές επέμεναν όλους αυτούς τους δύσκολους μήνες της πανδημίας πως η Ευρώπη δεν θα μπορούσε να αντεπεξέλθει. Μπορεί ο τρόπος της καθημερινής μας ζωής να έχει επηρεαστεί, αλλά οι αξίες στις οποίες βασίζεται παραμένουν σταθερές. Αυτό μας κάνει να αισιοδοξούμε πως μολονότι το 2021 θα είναι έτος προκλήσεων, θα είναι και έτος ανάκαμψης της ευρωζώνης και της Ε.Ε.
Μετά την πανδημία του κορωνοϊού, οι φτωχότεροι και οι μη μετέχοντες στην οικονομία της γνώσης θα δουν τα εισοδήματά τους να μειώνονται και θα χάνουν τις δουλειές τους.
— Τι μπορεί να περιμένει η Ε.Ε. από την εκλογή Μπάιντεν;
Στις 20 Ιανουαρίου ο νέος Πρόεδρος των ΗΠΑ, αμέσως μετά την ορκωμοσία του και την καθιερωμένη κατάθεση στεφάνου, κατευθύνθηκε στον Λευκό Οίκο, όπου υπέγραψε δεκαπέντε προεδρικά διατάγματα, με τα οποία ξήλωσε αρκετές πρωτοβουλίες του Τραμπ. Οι ΗΠΑ επέστρεψαν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και στη Συμφωνία των Παρισίων για το Κλίμα. Επιστρέφουν, πλέον, στην πολυμερή και διεθνή συνεργασία και θα επανεξετάσουν την εξωτερική τους πολιτική, ανατρέποντας τον ιδιαίτερο «αναχωρητισμό» που είχε επιλέξει ο Τραμπ για κορυφαία ζητήματα διεθνούς πολιτικής, για παράδειγμα στη Συρία, κάτι που δεν θα αρέσει καθόλου στην Τουρκία.
Ο Μπάιντεν θα ξαναφτιάξει την ευρωατλαντική συμμαχία, κάτι που χρειάζεται και η Ε.Ε. για μια πιο αποτελεσματική διαχείριση της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, η ενέργεια, το εμπόριο, η ψηφιακή πολιτική αλλά και η αντιμετώπιση της βιομηχανίας κατασκευής γεγονότων, καθώς και οι σχέσεις με την Κίνα, θα αποτελέσουν το βασικό πλαίσιο της νέας διατλαντικής συνεργασίας με την Ε.Ε., σε αναβαθμισμένο ρόλο σε σχέση με την περίοδο Τραμπ. Οι ΗΠΑ την περίοδο της διακυβέρνησης Τραμπ έδειξαν σαν να μην είχαν τη δύναμη να μείνουν στην κορυφή. Υπό τον Τραμπ ξέχασαν γιατί η ηγετική θέση τους είναι σημαντική όχι μόνο για τις ΗΠΑ αλλά και για την ευρωατλαντική κοινότητα. Η Ε.Ε., από τη δική της πλευρά, πρέπει να γίνει ο αξιόπιστος συνομιλητής του Μπάιντεν.
— Οι επιπτώσεις από τον κορωνοϊό αλλάζουν το κυρίαρχο παραγωγικό μοντέλο. Μπορεί να οδηγηθούμε σε μια μετάλλαξη του οικονομικού-κοινωνικού προτύπου ανάπτυξης;
Είναι βέβαιο πως, μετά την πανδημία του κορωνοϊού, η έννοια της ανισότητας θα εμφανιστεί ενισχυμένη. Οι φτωχότεροι και οι μη μετέχοντες στην οικονομία της γνώσης θα δουν τα εισοδήματά τους να μειώνονται και θα χάνουν τις δουλειές τους. Η ανισότητα ανάμεσα στα κράτη θα αυξηθεί και θα εξαρτηθεί από το ύψος του δημόσιου χρέους που θα δημιουργηθεί, εξαιτίας της αντιμετώπισης των συνεπειών της πανδημίας που ταλαιπωρεί τον πλανήτη, και από τις δυνατότητες που θα υπάρξουν για την αναχρηματοδότησή του.
— Θεωρείται πιθανό να ευνοηθούν το επόμενο διάστημα οι ακραίες, λαϊκιστικές και αντιδημοκρατικές πολιτικές; Και να ξεπροβάλουν αντίστοιχοι ηγέτες;
Διανύουμε μια περίοδο κατά την οποία η μεγάλη σύγκρουση ανάμεσα στη δημοκρατία και στον λαϊκισμό είναι σε εξέλιξη. Ειδικότερα οι ΗΠΑ βιώνουν μια βαθύτατη πολιτική κρίση που έχει προκαλέσει μεγάλη εσωστρέφεια. Βέβαια, μεγάλη είναι και η ευθύνη του κόμματος των Ρεπουμπλικανών, καθώς το κόμμα το βαραίνει η ανοχή που έδειξε στον Τραμπ. Χρειάζεται μια ουσιαστική εσωκομματική ενδοσκόπηση, προκειμένου, εκτός από τον Τραμπ, να αποτελέσει παρελθόν και ο τραμπισμός για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.
Η δημοκρατία στις ΗΠΑ, όπως και στην Ευρώπη, πέρασε κρίση, αλλά νίκησε. Το ίδιο είχε συμβεί και στις τελευταίες προεδρικές εκλογές της Γαλλίας, όταν βρεθήκαμε μπροστά στο θλιβερό σενάριο μιας νίκης της Λεπέν, του λαϊκισμού και του εθνικισμού. Ο τραμπισμός και ο λεπενισμός είναι μια πραγματικότητα, όπως και ο ορμπανισμός στην Ουγγαρία του Ορμπάν είναι μια πραγματικότητα που κρύβει πολύ λαϊκισμό και αρκετές επικίνδυνες αντιδημοκρατικές πρακτικές.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν είναι πλέον αρκετά ενωμένες και ο Μπάιντεν πρέπει να τις «επιδιορθώσει» και να τις συμφιλιώσει. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αντιμετωπίσει τις ακραίες και λαϊκιστικές πολιτικές με περισσότερη Ευρώπη. Μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να αποτελεί πλέον μια πολιτική, οικονομική, θεσμική και νομική πραγματικότητα και ένα κύριο χαρακτηριστικό της καθημερινής ζωής των Ευρωπαίων πολιτών, όμως εξαρτάται κυρίως από τη ζωτικότητα της ιδέας στην οποία βασίζεται. Αν αυτή η ιδέα πεθαίνει μεταξύ των πολιτών και των λαών της Ευρώπης, η Ε.Ε. θα φτάσει σε ένα τέλος.
Τα πράγματα δεν μπορούν να συνεχιστούν κατ' αυτόν τον τρόπο. Διακυβεύεται το μέλλον της ευρωπαϊκής ηπείρου σε έναν κόσμο ραγδαίων αλλαγών. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με πολιτικές μικρών βημάτων. Χρειαζόμαστε ένα ανανεωμένο όραμα για την Ευρώπη και μια αποτελεσματική προσέγγιση για την αντιμετώπιση των κρίσεων. Διαφορετικά οι νέοι (και οι παλιοί) εθνικιστές της Ευρώπης θα συνεχίσουν να ενισχύονται και να θέτουν σε κίνδυνο το σχέδιο της ειρηνικής ενοποίησης όπου στηρίζεται στο κράτος δικαίου.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
σχόλια