Τα καλλιτεχνικά residencies αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς στήριξης και εξέλιξης της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η σημασία τους δεν περιορίζεται μόνο στην παραγωγή τέχνης· λειτουργούν επίσης ως πεδία ανταλλαγής ιδεών, διαπολιτισμικού διαλόγου και συνεργασίας ανάμεσα σε δημιουργούς από διαφορετικά υπόβαθρα και χώρες. Προσφέρουν στους καλλιτέχνες χρόνο, χώρο και κατάλληλες συνθήκες για δημιουργία, ενώ τους επιτρέπουν να αφοσιωθούν στην έρευνα, στον πειραματισμό και στην ανάπτυξη νέων έργων, μακριά από τις πιέσεις της καθημερινότητας.
Παράλληλα, τους δίνουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με νέες κοινότητες, διαφορετικά κοινωνικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα αλλά και με άλλες μορφές γνώσης και πρακτικής, ενώ ενισχύουν την επαγγελματική δικτύωση, δημιουργώντας συνδέσεις με επιμελητές, οργανισμούς, θεωρητικούς και άλλους καλλιτέχνες. Μέσα από εργαστήρια, παρουσιάσεις, ανοιχτά στούντιο ή συμμετοχικά πρότζεκτ, η καλλιτεχνική διαδικασία παύει να είναι απομονωμένη και μετατρέπεται σε ένα ζωντανό πεδίο διαλόγου και ανταλλαγής εμπειριών που συχνά επηρεάζει ουσιαστικά τη σκέψη και τη μεθοδολογία του νέου κυρίως καλλιτέχνη, διαμορφώνοντας έναν ορίζοντα πιο ανοιχτό και πολυφωνικό.
Εκτός από την ενθάρρυνση, την οικονομική υποστήριξη και τον χρόνο για δημιουργία, τα residencies είναι ένας τρόπος να ταξιδέψουν στον κόσμο, σε τόπους που δεν έχουν επισκεφθεί· όσα αποκομίζουν από αυτή την εμπειρία είναι σημαντικά, ειδικά σε μια εποχή που η καλλιτεχνική εργασία συχνά χαρακτηρίζεται από επισφάλεια και έλλειψη σταθερής υποστήριξης.
«Σε βάθος χρόνου η δημιουργία μιας κοινότητας καλλιτεχνών είναι από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα του residency, καθώς και η επιβεβαίωση ότι αυτό που δημιουργείται κατά τη διάρκειά του θα ταξιδέψει και στο εξωτερικό, αντιπροσωπεύοντας τον καλλιτέχνη».
Η ιδέα γι' αυτά έχει τις ρίζες της στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν άρχισαν να δημιουργούνται χώροι φιλοξενίας για καλλιτέχνες που επιθυμούσαν να εργαστούν μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα και τις ακαδημαϊκές δομές. Η μεγάλη ανάπτυξή τους παρατηρείται κυρίως μετά τη δεκαετία του 1990 και ακόμη περισσότερο στον 21ο αιώνα, και η άνθησή τους συνδέεται με αρκετούς παράγοντες, όπως η διεθνοποίηση της τέχνης, η ανάγκη για έρευνα και πειραματισμό, η οικονομική στήριξη των καλλιτεχνών σε εποχές επισφάλειας, ενώ προάγουν την πολιτιστική διπλωματία και τη συλλογικότητα.
Γι' αυτόν τον λόγο, θεωρούνται σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι του διεθνούς καλλιτεχνικού οικοσυστήματος και σημαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη της σύγχρονης τέχνης και της σύνδεσης με τοπικές κοινότητες, οικολογικά ζητήματα και κοινωνικές πρακτικές. Πλέον έχουν εξελιχθεί σε βασικό στοιχείο της καλλιτεχνικής πορείας πολλών δημιουργών. Για αρκετούς νέους καλλιτέχνες αποτελούν όχι μόνο ευκαιρία παραγωγής έργου αλλά και τρόπο επιβίωσης, δικτύωσης και διεθνούς παρουσίας.
Συναντήσαμε τη Νεφέλη Μυρωδιά, επικεφαλής του Onassis AiR, τον Αριστείδη Λογοθέτη, ιδρυτικό διευθυντή του ARCAthens, την Εύα Βασλαματζή, καλλιτεχνική διευθύντρια του Anargyros Art Residency, και την Οντέτ Κουζού, ιδρύτρια του Thermia Project, για να μιλήσουμε για τη σημασία των καλλιτεχνικών residencies στην υποστήριξη και την εξέλιξη των καλλιτεχνών.
Onassis AiR στην Αθήνα
Το Onassis AiR ξεκίνησε το 2019 ως το πρόγραμμα καλλιτεχνικής φιλοξενίας και έρευνας του Ιδρύματος Ωνάση. Αποτέλεσε μια συνειδητή προσπάθεια να καλυφθεί ένα κενό: η έλλειψη υποστήριξης στη φάση της έρευνας που προηγείται της παραγωγής και της παρουσίασης ενός έργου. Το 2022 το πρόγραμμα μεταφέρθηκε από το νεοκλασικό κτίριο που στεγάζει τώρα το Αρχείο Καβάφη στην Πλάκα και το 2025 η παρουσία του προγράμματος επεκτάθηκε στο Onassis Ready, το οποίο προσφέρει περισσότερες δυνατότητες για πειραματισμό με υλικά και εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας καθώς και με ψηφιακές τεχνολογίες, σε συνεργασία με το Onassis ONX.
«Η λογική από την αρχή ήταν να μετατοπιστεί το βάρος από το “τελικό έργο” στη διαδικασία: να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου η έρευνα, ο πειραματισμός και η ανταλλαγή μπορούν να υπάρξουν αυτόνομα, χωρίς την πίεση της παραγωγικότητας» λέει η Νεφέλη Μυρωδιά, επικεφαλής του Onassis AiR.
Από το 2019 έως σήμερα, το πρόγραμμα έχει στηρίξει πάνω από 250 καλλιτέχνες από περισσότερες από 50 χώρες και από ένα ευρύ φάσμα καλλιτεχνικών πρακτικών. Στα επτά χρόνια λειτουργίας του, παραμένει σε συνεχή διάλογο με την τοπική και διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα, αφουγκράζεται τις ανάγκες του πεδίου και προσαρμόζεται ανάλογα. Αυτή η ευελιξία επιτρέπει στο πρόγραμμα να εξελίσσεται διαρκώς – άλλοτε προς συλλογικές πρακτικές και θεματικές έρευνες, άλλοτε προς πιο προσωπικές, εστιασμένες διαδικασίες.
«Η καθημερινότητα του προγράμματος βασίζεται στη δημιουργία ενός ασφαλούς πλαισίου για τη δημιουργική διαδικασία, με έμφαση στη συλλογικότητα και την ανταλλαγή. Η συνύπαρξη ατόμων από διαφορετικά πεδία σε ένα κοινό περιβάλλον, για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, έχει αποδειχθεί από τα πιο γόνιμα στοιχεία της εμπειρίας, καθώς μέσα από αυτή την ανταλλαγή η πρακτική των fellows τροφοδοτείται με νέες ιδέες και διαφορετικές οπτικές», εξηγεί.
Τα προγράμματα φιλοξενίας παίζουν κρίσιμο ρόλο στην καλλιτεχνική σκηνή, η οποία συχνά χαρακτηρίζεται από επισφαλείς συνθήκες χρηματοδότησης και ασυνέχεια στην εργασία, γιατί παρέχουν καλλιτεχνική αμοιβή και καλύπτουν βασικά έξοδα της καλλιτεχνικής διαδικασίας, προσφέροντας χρόνο και χώρο απαλλαγμένο από εξωτερικές πιέσεις. «Παράλληλα, δημιουργούν ένα περιβάλλον συνάντησης ατόμων από διαφορετικές πρακτικές και γεωγραφίες, που επιτρέπει την ανάπτυξη συλλογικών τρόπων εργασίας και ενισχύει τη δικτύωση μεταξύ καλλιτεχνών, μεντόρων και επαγγελματιών της τέχνης. Τα αποτελέσματα αποτυπώνονται κυρίως στην πορεία των έργων μετά το residency και στις συνεργασίες που προκύπτουν καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς», λέει.
Το Onassis AiR λειτουργεί ως σημείο εισόδου στο ευρύτερο οικοσύστημα του Onassis Culture, ανοίγοντας δυνατότητες για μελλοντικές παραγωγές ή παρουσιάσεις. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αρκετά θεατρικά ή χορογραφικά έργα, των οποίων η έρευνα ξεκίνησε στο πλαίσιο του residency και στη συνέχεια παρουσιάστηκαν στη σκηνή της Στέγης ή ταξιδεύουν διεθνώς· άλλα έχουν παρουσιαστεί σε εκθέσεις ή έχουν οδηγήσει σε περαιτέρω αναθέσεις από οργανισμούς στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό.
«Κομβικό μέρος του προγράμματος αποτελούν η εξωστρέφεια και οι συνέργειες με άλλους οργανισμούς ή προγράμματα φιλοξενίας διεθνώς. Μέσα από τις ανταλλαγές καλλιτεχνικών φιλοξενιών που σχεδιάζουμε, δημιουργοί από την Ελλάδα έχουν την ευκαιρία να ταξιδέψουν και να εξελίξουν την έρευνα και την πρακτική τους στο εξωτερικό, όπως έγινε με τη συνεργασία μας με το Εθνικό Θέατρο στην Ταϊπέι. Συχνά οργανώνουμε κοινές δράσεις με άλλα προγράμματα φιλοξενίας ώστε να έρθουν σε επαφή οι καλλιτεχνικές μας κοινότητες. Παράδειγμα αποτελεί το πρόσφατο ερευνητικό ταξίδι μας στις Σπέτσες σε συνεργασία με τo Anargyros Art Residency. Επιπλέον, στο πλαίσιο του δημόσιου προγράμματος του Onassis AiR, συνεργαζόμαστε με θεσμούς για τη φιλοξενία εκδηλώσεων – παράδειγμα αποτελεί η συνεργασία μας με το Athens Palestine Film Festival. Γενικά, οι συνεργασίες αυτές διευρύνουν σημαντικά το δίκτυο και τις δυνατότητες της κοινότητας», λέει.
«Τα προγράμματα φιλοξενίας είναι σημαντικά γιατί στηρίζουν τη λιγότερο ορατή φάση της καλλιτεχνικής δημιουργίας, που είναι οι διαδικασίες πειραματισμού και δοκιμών προτού ένα πρότζεκτ φτάσει σε ένα απτό αποτέλεσμα. Η ύπαρξη και διατήρηση τέτοιων προγραμμάτων είναι ουσιαστική, καθώς συχνά αποτελούν έναν από τους βασικούς τρόπους υποστήριξης του καλλιτεχνικού έργου – ειδικά στην Ελλάδα, όπου η δημόσια χρηματοδότηση σε πεδία όπως τα εικαστικά ή η επιμέλεια εκθέσεων παραμένει περιορισμένη. Παράλληλα, επιτρέπουν τη σύνδεση της τοπικής σκηνής με διεθνή δίκτυα και περιβάλλοντα».
ARCAthens, μια γέφυρα Ελλάδας - Αμερικής
«Σε μια εποχή πολέμου, αστάθειας, πόλωσης και αβεβαιότητας, τα προγράμματα που δημιουργούν χώρο για διάλογο, ανταλλαγή και ανθρώπινη επαφή ανάμεσα σε διαφορετικές κουλτούρες μοιάζουν πιο απαραίτητα από ποτέ», λέει ο Αριστείδης Λογοθέτης, ιδρυτικός διευθυντής του ARCAthens, που ξεκίνησε το 2017 ως μια πρωτοβουλία που γεννιέται «από τον κόσμο για τον κόσμο», με ελάχιστους πόρους. Με τα χρόνια δημιουργήθηκε γύρω του μια πραγματική κοινότητα από καλλιτέχνες, ευεργέτες, εθελοντές και οργανισμούς που το στήριξαν με χρόνο, δουλειά, ενθάρρυνση και προσωπική φροντίδα. «Αυτό που με έχει αγγίξει ιδιαίτερα είναι ότι πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους δεν ήταν καν Έλληνες και δεν είχαν κάποια άμεση σχέση με την Ελλάδα, αλλά αναγνώρισαν τη σημασία αυτών των ανταλλαγών και σχέσεων για την Ελλάδα. Το να βλέπεις ανθρώπους να ενώνονται ξανά και ξανά για να βοηθήσουν κάτι να υπάρξει, απλώς επειδή πιστεύουν σε αυτό, είναι βαθιά συγκινητικό και ελπιδοφόρο», λέει.
Η ιδέα τού ήρθε όταν ήταν ακόμα φοιτητής και κινούνταν μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ελλάδας. Συνειδητοποίησε ότι η Αθήνα είχε όλα τα στοιχεία για να γίνει σημαντικό κέντρο καλλιτεχνικής φιλοξενίας και πολιτιστικής ανταλλαγής, κι όμως υπήρχαν ελάχιστες ανεξάρτητες δομές που να στηρίζουν ουσιαστικά μια τέτοια διαδικασία, την ώρα που πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες είχαν ήδη αναπτύξει ισχυρά δίκτυα φιλοξενίας καλλιτεχνών. Με τα χρόνια, και ιδιαίτερα μέσα στην οικονομική κρίση, αυτή η αντίφαση γινόταν όλο και πιο εμφανής: ενώ η Αθήνα εξελισσόταν σε έναν ζωντανό χώρο σύγχρονης τέχνης και διαλόγου, εξακολουθούσαν να υπάρχουν ελάχιστες οικονομικά υποστηριζόμενες δομές φιλοξενίας. Το σημείο καμπής ήρθε το 2016, όταν συμμετείχε σε ένα εξάμηνο residency στο Πιεμόντε της Ιταλίας. Εκεί, ο μέντοράς του, William A. Fagaly, τον ενθάρρυνε να προχωρήσει με την ιδέα που αργότερα έγινε το ARCAthens.
«Πιστεύω ότι τα residency προγράμματα σήμερα είναι πιο σημαντικά από ποτέ, αλλά έχει τεράστια σημασία ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν», λέει. «Από την αρχή ήταν σημαντικό για εμάς το ARCAthens να λειτουργεί με διαφάνεια ως non-profit οργανισμός, προσφέροντας υποτροφίες, χρηματικά ποσά, αεροπορικά εισιτήρια, διαμονή και εξωτερικές επιτροπές επιλογής που αλλάζουν σε κάθε κύκλο, ώστε οι ευκαιρίες αυτές να μην απευθύνονται μόνο σε όσους έχουν οικονομική δυνατότητα. Χωρίς αυτή την υποστήριξη και την ανοιχτή οπτική, τα residency προγράμματα μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε μια μορφή πολιτιστικού τουρισμού για λίγους αντί για έναν πραγματικό χώρο συνάντησης, ανταλλαγής και δημιουργίας για όλους».
Παρότι το Athens Residency, το πρώτο και βασικό πρόγραμμα του ARCAthens, το υποδέχτηκε θερμά η ελληνική καλλιτεχνική κοινότητα, υπήρχε παράλληλα μια συνεχής πίεση από καλλιτέχνες και επιμελητές στην Ελλάδα για πιο άμεσες διεθνείς ευκαιρίες και ανοίγματα προς τα έξω. Για έναν μικρό ανεξάρτητο οργανισμό, η ανταπόκριση σε αυτή την ανάγκη ήταν μεγάλη πρόκληση, αλλά τελικά οδήγησε στη δημιουργία του πλήρως χρηματοδοτούμενου NOLA/NYC Research Fellowship, που συνδέει καλλιτέχνες και επιμελητές από την Ελλάδα και την Κύπρο με τη Νέα Ορλεάνη, τη Νέα Υόρκη και το Sag Harbor. Το πρόγραμμα βρίσκεται πλέον στον τέταρτο κύκλο του.
«Επειδή το ARCAthens βασίστηκε περισσότερο στην ανοιχτή έρευνα, στις ανθρώπινες σχέσεις και στη μακροχρόνια ανταλλαγή παρά σε προκαθορισμένα πρότζεκτ και μετρήσιμα αποτελέσματα, πολλά από τα σημαντικότερα στοιχεία του προέκυψαν οργανικά με τον χρόνο», λέει. «Παράλληλα, οι παρουσιάσεις και οι συνεργασίες του ARCAthens βοήθησαν ώστε το σύγχρονο ελληνικό καλλιτεχνικό τοπίο να γίνει περισσότερο ορατό σε αμερικανικά και ελληνοαμερικανικά κοινά».
Anargyros Art Residency στις Σπέτσες
«Το Anargyros Art Residency (AΑR) είναι ένα residency παραγωγής, όχι μόνο έρευνας – αυτό σημαίνει ότι εξαρχής πρέπει να υπάρχει η ιδέα ενός τελικού έργου, αλλά να μπορεί να βρει ο καλλιτέχνης έναν τρόπο να ενσωματώσει ερευνητικά στοιχεία που σχετίζονται με το νησί των Σπετσών και την εκάστοτε θεματική. Τα αποτελέσματα που είδαμε πέρσι ήταν πολύ ιδιαίτερα και πιστεύω ότι αποτέλεσαν για τις περισσότερες καλλιτέχνιδες που συμμετείχαν μια μετάβαση στην πρακτική τους. Η έκθεση που ακολουθεί προσελκύει κατοίκους και τουρίστες που μεταφέρουμε δωρεάν από την Αθήνα την ημέρα των εγκαινίων, ενώ προσπαθούμε να προωθούμε και διεθνώς το έργο των καλλιτεχνών, φέτος μέσω eflux. Το πιο σημαντικό όμως δίκτυο είναι αυτό που χτίζεται μεταξύ των καλλιτεχνών και της καλλιτεχνικής κοινότητας και το είδαμε από τις 500 αιτήσεις που λάβαμε φέτος», λέει η Εύα Βασλαματζή, καλλιτεχνική διευθύντρια του ΑΑR, που φέτος λειτουργεί για δεύτερη χρονιά μέσα στο κτίριο της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών, το οποίο παίζει κεντρικό ρόλο στην εμπειρία της φιλοξενίας καλλιτεχνών.
Χτίστηκε το 1927 από τον Σωτήριο Ανάργυρο και αποτελεί μέρος του σχεδόν ουτοπικού οράματός του να δημιουργήσει στις Σπέτσες μια συνθήκη που ανταποκρινόταν σε διεθνή κριτήρια. Το AAR ξεκίνησε πέρσι με πρωτοβουλία της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών και η Εύα Βασλαματζή κλήθηκε να σχεδιάσει τη δομή του residency σε μια πρόταση που να συμπεριλαμβάνει θεματικά τόσο την προσέγγιση του residency σε σχέση με το νησί όσο και πρακτικά ζητήματα όπως προϋπολογισμό και χρονοδιάγραμμα.
«Πρότεινα μια δομή που να συμπεριλαμβάνει όχι μόνο τα εικαστικά αλλά και τον κινηματογράφο και τον χορό και έδωσα έμφαση στο δημόσιο πρόγραμμα, το οποίο εξελίσσεται κατά τη διάρκεια του ενάμιση μήνα που κρατάει το πρόγραμμα, με τη συνεισφορά των καλλιτεχνών ώστε να δημιουργηθεί μια γέφυρα με το τοπικό κοινό. Θέλαμε να εστιάσουμε στην ίδια την έννοια της σχολής, της μεταβίβασης της γνώσης και των θεσμικών εργαλείων, έχοντας ως βίβλο τον “Αδαή Δάσκαλο” του Ρανσιέρ. Τώρα τρέχει η δεύτερη χρονιά του residency με έξι καλλιτέχνες, έπειτα από ανοιχτό κάλεσμα, με θεματική το Insular Animisms. Οπότε, με έναν τρόπο, χτίζεται αυτήν τη στιγμή η εμπειρία που μπορεί μέσω της σύγκρισης με την περσινή να οδηγήσει σε κάποια συμπεράσματα. Η ίδια η δομή του residency είναι πολύ ιδιαίτερη, δεδομένου ότι είσαι δίπλα στη διαδικασία εξέλιξης ενός έργου, βλέπεις πώς περνάει από τη σύλληψη στην υλοποίηση και πώς επηρεάζεται από τη νησιωτική συνθήκη, από τις τοπικές συναντήσεις, από το φυσικό περιβάλλον, από τη συνύπαρξη με τους άλλους καλλιτέχνες», εξηγεί.
Σε μια εποχή που είναι γνωστό ότι πολλοί καλλιτέχνες βιοπορίζονται εν μέρει από τα residencies, όσο αντέχουν τη διαρκή μετακίνηση, το AAR προτείνει μια μοναδική συνθήκη συγκέντρωσης σε χώρο με εξοπλισμένα στούντιο και απίστευτη θέα στη θάλασσα και την Πελοπόννησο. Δεν πρόκειται για απομόνωση και αυτό φαίνεται τόσο από τις εβδομαδιαίες συναντήσεις που έχουν οι καλλιτέχνες με mentors με τους οποίους συζητάνε για το εν εξελίξει έργο τους αλλά και από τα ανοιχτά εργαστήρια που τους συνδέουν με το τοπικό κοινό και τα σχολεία.
«Παράλληλα, τους δίνονται η ευκαιρία και οι πόροι για να υλοποιήσουν ένα νέο έργο, και μας απασχολεί ιδιαίτερα να στηρίζουμε την παραγωγή. Νομίζω ότι είναι όλο και πιο σημαντικό και σπάνιο, γιατί ουσιαστικά προσφέρουμε έναν ασφαλή χώρο συγκέντρωσης. Ταυτόχρονα, το ότι είμαστε εκτός Αθηνών δίνει στους καλλιτέχνες μια νέα κατεύθυνση που ίσως δεν θα έπαιρνε το έργο από μόνο του, χωρίς αυτήν τη μετατόπιση», διευκρινίζει. «Η αξία της ύπαρξης και της διατήρησης προγραμμάτων φιλοξενίας είναι πολύ σημαντική γιατί ένας θεσμός θέλει διάρκεια στον χρόνο για να φανούν τα αποτελέσματα. Νομίζω ότι σε βάθος χρόνου η δημιουργία μιας κοινότητας καλλιτεχνών είναι από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα, καθώς και η επιβεβαίωση ότι αυτό που δημιουργείται κατά τη διάρκεια του residency θα ταξιδέψει και εκτός και θα αντιπροσωπεύει τον καλλιτέχνη. Η διάρκεια του residency είναι και σαν μια στήριξη στην πρακτική του καλλιτέχνη, μέσα από την προβολή και την πίστη στη διαδικασία του».
Thermia Project στην Κύθνο
Το Thermia Project ξεκίνησε από το οικογενειακό σπίτι του παππού της Οντέτ Κουζού, επιμελήτριας, συμβούλου τέχνης και ιδρύτριας του Thermia Project στη Χώρα της Κύθνου, όπου πέρασε όλα τα καλοκαίρια της παιδικής της ηλικίας. «Η προσωπική αυτή σχέση με το νησί, η ενασχόλησή μου με τη σύγχρονη τέχνη ως επιμελήτριας και η στενή μου επαφή με νέους καλλιτέχνες, των οποίων τη δουλειά παρακολουθώ από τα πρώτα τους βήματα, αποτέλεσαν την αφορμή για τη δημιουργία, πιλοτικά, το 2022, του προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών στην Κύθνο, με την οικονομική υποστήριξη του υπουργείου Πολιτισμού. Συχνά αναφέρομαι στο πρόγραμμα ως ένα “οικογενειακό residency”, καθώς διατηρεί έναν έντονα προσωπικό χαρακτήρα. Τα τελευταία χρόνια, έχει εξελιχθεί σταδιακά σε μια σταθερή πλατφόρμα καλλιτεχνικής φιλοξενίας, διατηρώντας παράλληλα τον οικείο χαρακτήρα με τον οποίο ξεκίνησε», λέει.
Γύρω από το residency διαμορφώνεται σταδιακά μια κοινότητα ανθρώπων που επιστρέφουν ξανά και ξανά. Παράλληλα, η ομάδα του προγράμματος διευρύνεται συνεχώς, με νέους συνεργάτες που φέρνουν διαφορετικές εμπειρίες και ιδέες. Μαζί με τη Νίκη Σούμπαση, συντονίστρια της δράσης του Thermia Project και υπεύθυνη των εκπαιδευτικών δράσεων του προγράμματος, προσπαθούν κάθε χρόνο να επανεξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το residency και να αναπτύσσουν νέες μορφές σύνδεσης με το νησί και την τοπική κοινότητα.
ιδρύτρια του Thermia Project
Οι κάτοικοι της Κύθνου αποτελούν βασικό κομμάτι αυτής της διαδικασίας, καθώς οι αφηγήσεις, οι μνήμες και οι καθημερινές εμπειρίες τους συχνά γίνονται αφετηρία για την καλλιτεχνική έρευνα των συμμετεχόντων. Για δεύτερη χρονιά φέτος λειτούργησε ένα δημιουργικό εργαστήριο για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού Σχολείου Κύθνου και η ανταπόκριση των παιδιών όσο και η χαρά με την οποία συμμετέχουν επιβεβαιώνει τη σημασία της δημιουργίας σταθερών σχέσεων ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη, την εκπαιδευτική διαδικασία και τη νέα γενιά του νησιού.
«Βασικός στόχος του Thermia Project είναι η υποστήριξη νέων Ελλήνων καλλιτεχνών και η δημιουργία μιας κοινότητας γύρω από τη σύγχρονη τέχνη με ουσιαστικό έρεισμα στον τόπο. Μας ενδιαφέρει να προσφέρουμε χρόνο και χώρο για παραγωγή, έρευνα και πειραματισμό, μέσα σε ένα περιβάλλον όπως η Κύθνος, και παράλληλα να χτίσουμε μια πλατφόρμα φιλοξενίας και ανταλλαγής που ενισχύει τη σύνδεση ανάμεσα στους καλλιτέχνες, την τοπική κοινωνία και το ίδιο το νησί. Χρόνο με τον χρόνο βλέπουμε αυτό το δίκτυο να διευρύνεται. Καλλιτέχνες επιστρέφουν, συνεργασίες συνεχίζονται και νέοι φορείς εμπλέκονται.
Παρότι το πρόγραμμα διατηρεί ακόμη τον “οικογενειακό” και προσωπικό του χαρακτήρα, έχει δημιουργηθεί γύρω του μια κοινότητα που μεγαλώνει οργανικά μέσα από σχέσεις εμπιστοσύνης και ενεργό διάλογο. Παράλληλα, βλέπουμε ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον από υποστηρικτές, επιμελητές και συλλέκτες, τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό, οι οποίοι παρακολουθούν στενά το πρόγραμμα και ενδιαφέρονται να γνωρίσουν τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν κάθε χρονιά. Κάθε καλοκαίρι όλο και περισσότερος κόσμος ταξιδεύει στην Κύθνο ειδικά για να δει τις εκθέσεις και τις δράσεις του Thermia Project, γεγονός που μας δείχνει ότι έχει αρχίσει να διαμορφώνεται μια σταθερή κοινότητα γύρω από το πρόγραμμα», λέει.
Μέσα από το πρόγραμμά του, το Thermia Project στην Κύθνο συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάδειξη νέων καλλιτεχνών, αρκετοί από τους οποίους ξεκίνησαν την επαγγελματική τους πορεία μέσα από το residency. «Πιστεύω ότι δημιουργήσαμε για πολλούς τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να αναπτύξουν νέες ενότητες έργων, οι οποίες επηρέασαν και εξέλιξαν σημαντικά την καλλιτεχνική τους πρακτική, όπως πιστεύω και ότι αν τα προγράμματα φιλοξενίας καλλιτεχνών λειτουργούν με ουσιαστικούς όρους υποστήριξης της καλλιτεχνικής πρακτικής, μπορούν να αποτελέσουν κομβικούς σταθμούς στην πορεία ενός καλλιτέχνη. Το να δίνουμε χρόνο, χώρο και κατάλληλα μέσα για έρευνα και δημιουργία είναι σήμερα πιο απαραίτητο από ποτέ, ιδιαίτερα μέσα σε μια καθημερινότητα όπου η καλλιτεχνική παραγωγή αντιμετωπίζει εμπόδια λόγω των αυξημένων απαιτήσεων, των μειωμένων οικονομικών πόρων και επαγγελματικών εμπειριών, και των γενικότερων δυσκολιών της ζωής» λέει.
