Λίγο πριν από τις Πανελλήνιες, σε μια περίοδο που χιλιάδες μαθητές ζουν με άγχος, πίεση και την αίσθηση ότι από λίγες ώρες εξετάσεων μπορεί να κριθεί ολόκληρο το μέλλον τους, επιστρέφουμε στο «Τέλος Χρόνου», το ντοκιμαντέρ του Λουκά Παλαιοκρασά, ο οποίος μπήκε μέσα σε ένα δημόσιο λύκειο και κατέγραψε όσα συνήθως μένουν εκτός κάδρου: την αγωνία, τη μοναξιά, τα όνειρα, τις συγκρούσεις, αλλά και την αθέατη ζωή των εφήβων πίσω από τους βαθμούς και τις επιδόσεις. Με αφορμή την προβολή του στη LiFO, μιλάμε όχι μόνο για την ταινία αλλά και για το τι σημαίνει να είσαι μαθητής σήμερα.
— Βρέθηκες δυο χρόνια μέσα σε ένα δημόσιο λύκειο και κατέγραψες τους μαθητές λίγο πριν από τις Πανελλήνιες. Τι σε τρόμαξε περισσότερο τελικά; Το άγχος των εξετάσεων ή το πώς αυτά τα παιδιά ένιωθαν μέσα στο ίδιο το σχολείο;
Νομίζω με τρόμαξε περισσότερο η αίσθηση αποσύνδεσης των μαθητών μέσα στο σχολείο. Το άγχος για τις Πανελλήνιες είναι έως έναν βαθμό αναμενόμενο. Όμως η χρόνια πλήξη, η αίσθηση ότι περνάς ώρες σε έναν χώρο που δεν σε αφορά πραγματικά, που δεν σε βοηθάει να ανακαλύψεις ποιος είσαι, όλα αυτά πιστεύω πως είναι πιο βαριά από το πρόσκαιρο άγχος και φαίνεται πως έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στην ευημερία των παιδιών.
Ο βαθμός δεν λέει τίποτα για το τι συμβαίνει πραγματικά στη ζωή του μαθητή: τις οικογενειακές εντάσεις, τον κακό ύπνο, τις αμφιβολίες, τα σωματικά ή ψυχικά ζητήματα. Ας το έχουμε στον νου μας προτού τον επιβαρύνουμε, χαρακτηρίζοντάς τον τεμπέλη ή αδιάφορο.
— Στο «Τέλος Χρόνου» ακούμε μαθητές να λένε ότι «έχει χαθεί η χαρά», ότι περιμένουν απλώς να τελειώσει η μέρα. Πιστεύεις ότι σήμερα το ελληνικό σχολείο μορφώνει τα παιδιά ή τα εξασκεί κυρίως στο να αντέχουν την πίεση;
Το εκπαιδευτικό σύστημα βασίζεται υπερβολικά στην επίδοση, στην αποστήθηση και στις εξετάσεις, έτσι τα παιδιά οργανώνουν τη ζωή τους γύρω από αυτά. Το στενόχωρο είναι ότι με αυτόν τον τρόπο η περιέργεια, η δημιουργικότητα και η χαρά της μάθησης μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα. Όταν η πίεση γίνεται μόνιμη κατάσταση ύπαρξης, τότε το σχολείο παύει να είναι χώρος ανακάλυψης και γίνεται χώρος επιβίωσης.
— Η ταινία έρχεται ξανά στην επικαιρότητα σε μια περίοδο που χιλιάδες μαθητές δίνουν Πανελλήνιες. Αν ένα παιδί που διαβάζει αυτήν τη στιγμή σε άκουγε, τι θα ήθελες να του πεις;
Θα του έλεγα να μην αφήσει την πίεση να το καταπιεί. Να θυμάται ότι αυτή η φάση είναι σημαντική, αλλά δεν είναι τα πάντα. Να κρατήσει λίγο χώρο για πράγματα που του δίνουν χαρά, για φίλους, για χόμπι. Και κυρίως να μιλάει ανοιχτά όταν νιώθει ότι δεν αντέχει. Δεν χρειάζεται να το περάσει μόνο του.
— Μέσα στο ντοκιμαντέρ βλέπουμε παιδιά που έχουν θέματα υγείας, ψυχικές δυσκολίες, οικογενειακές πιέσεις, αλλά και το βάρος των προσδοκιών. Τελικά πόσο «αόρατο» είναι αυτό που περνά ένας μαθητής μέχρι να φτάσει σε έναν βαθμό ή σε μια επίδοση;
Είναι σχεδόν ολοκληρωτικά αόρατο. Ο βαθμός δεν λέει τίποτα για το τι συμβαίνει πραγματικά στη ζωή του μαθητή: τις οικογενειακές εντάσεις, τον κακό ύπνο, τις αμφιβολίες, τα σωματικά ή ψυχικά ζητήματα. Ας το έχουμε στον νου μας προτού τον επιβαρύνουμε, χαρακτηρίζοντάς τον τεμπέλη ή αδιάφορο.
— Η Σοφία λέει κάτι πολύ δυνατό: «Προσπαθούσα για ένα όνειρο άλλων». Πιστεύεις ότι πολλοί έφηβοι φτάνουν στις Πανελλήνιες χωρίς να έχουν προλάβει να ανακαλύψουν ποιο είναι πραγματικά το δικό τους όνειρο;
Ναι, και δεν τους αδικώ καθόλου γι’ αυτό. Ζητάμε από παιδιά 17 ετών να πάρουν αποφάσεις που πολλές φορές ούτε οι ενήλικες δεν έχουν ξεκαθαρίσει για τον εαυτό τους. Η Σοφία εξέφρασε κάτι που αφορά πολλούς νέους ανθρώπους. Υπάρχει η πίεση των γονιών, της κοινωνίας ή και μιας ιδέας επιτυχίας που έχει διαμορφωθεί πριν από αυτούς. Ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα στην ενηλικίωση είναι να ξεχωρίσεις ποια όνειρα είναι δικά σου και ποια σου έχουν φορτωθεί.
— Κέρδισες την εμπιστοσύνη παιδιών που ήταν οι «outsiders», τα «κακά παιδιά», οι μαθητές της αποβολής. Πιστεύεις ότι μπορεί να αλλάξει ο τρόπος που βλέπουν οι περισσότεροι εκείνους που το σχολείο χαρακτηρίζει «προβληματικούς»;
Μπορεί, αν αρχίσουμε να βλέπουμε πίσω από τη συμπεριφορά. Έχοντας υπάρξει κι εγώ ένα από αυτά τα παιδιά, ήταν σημαντικό να δείξω την εμπειρία τους, κάθως εκείνα είναι που νιώθουν πιο έντονα την απόρριψη ή την αδιαφορία του συστήματος. Η «προβληματική» συμπεριφορά τους είναι ο τρόπος να πουν «δεν με βλέπεις». Όταν περνάς χρόνο με αυτά τα παιδιά, καταλαβαίνεις γρήγορα οτι στην πραγματικότητα υπάρχει ανάγκη για αναγνώριση και σύνδεση.
— Αν γύριζες σήμερα το «Τέλος Χρόνου», πιστεύεις ότι θα έβρισκες μια διαφορετική γενιά μαθητών ή τα ίδια αδιέξοδα με καινούργιο πρόσωπο;
Νομίζω ότι θα έβρισκα μια γενιά ακόμη πιο κουρασμένη και ακόμη πιο πιεσμένη, με παρόμοιες αγωνίες. Γνωρίζουμε πια ότι μετά την πανδημία έχουν αυξηθεί το άγχος, η κοινωνική απομόνωση και οι δυσκολίες ψυχοκοινωνικής προσαρμογής στους εφήβους. Τα social media έχουν προσθέσει άλλη μια διάσταση σύγκρισης και μοναξιάς. Ταυτόχρονα, όμως, είναι θετικό το ότι οι νέοι σήμερα είναι πιο ανοιχτοί να μιλήσουν για την ψυχική τους κατάσταση. Υπάρχει μεγαλύτερη συναισθηματική επίγνωση σε σχέση με προηγούμενες γενιές και ίσως αυτό να τους κάνει να αναζητούν πιο αυθεντικές συνδέσεις.
— Μετά από δύο χρόνια μέσα σε αυτή την τάξη, ποια φράση ή ποια στιγμή σε ακολουθεί ακόμα και σήμερα;
Μου έχει μείνει μια στιγμή από την πρεμιέρα της ταινίας στην Αθήνα. Κατα τη διάρκεια του Q&A οι πρωταγωνιστές πήραν τον λόγο, και η Σοφία δεν ήταν εκεί λόγω του άγχους της. Τότε έδωσα τον λόγο στη μητέρα και η πρώτη φράση ήταν: «Τώρα κατάλαβα τι πέρναγε το παιδί μου όλον αυτό τον καιρό». Νομίζω ότι συμπυκνώνει το πόσο εύκολα μπορεί να μη βλέπουμε τι κουβαλά ένα παιδί, ακόμη κι όταν βρίσκεται δίπλα μας κάθε μέρα. Ελπίζω οι προβολές της ταινίας να δώσουν την αφορμή σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς να έρθουν πιο κοντά και να μιλήσουν ανοιχτά για όσα βιώνουν.
To ντοκιμαντέρ θα είναι διαθέσιμο για μία εβδομάδα, από την Πέμπτη 4 Ιουνίου έως την Τετάρτη 10 Ιουνίου, μέσα από το LiFΟ.Gr και το κανάλι της LiFO στο YouTube. Μετά τη λήξη αυτού του διαστήματος θα είναι διαθέσιμο για ενοικίαση ή αγορά εδώ.
Το ντοκιμαντέρ «Τέλος Χρόνου» του Λουκά Παλαιοκρασά
Tίτλος: «Τέλος Χρόνου» | Διάρκεια : 74’
Ιnternational Τitle: «Final Year»
Σκηνοθεσία - σενάριο - φωτογραφία - ηχοληψία: Λουκάς Παλαιοκρασάς
Μοντάζ: Γιώργος Γεωργόπουλος, Φαίδων Γκρέτσικος
Μουσική: Γιώργος Καμάρας
Υπεύθυνη παραγωγής: Μαρία Αλεξίου
Οργάνωση παραγωγής: Ηλέκτρα Πέππα, Εύα Γκιοκρούση
Σχεδιασμός & μείξη ήχου: Στελιος Κουπετώρης
Επεξεργασία χρώματος: Μάνος Χαμηλάκης, Μαρία Τζωρτζάτου
Εργαστήριο εικόνας & ήχου: Αuthorwave
Παραγωγοί: Ρέα Αποστολίδη, Γιούρι Αβέρωφ
Μια παραγωγή της Αnemon Ρroductions σε συμπαραγωγή με το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου
© 2022 / Αnemon - Λουκάς Παλαιοκρασάς
