Η Ελβετία και οι μυστικές της υπηρεσίες ανακοίνωσαν ότι θα ανοίξουν για πρώτη φορά τους απόρρητους φακέλους που αφορούν τον διαβόητο ναζί εγκληματία πολέμου Γιόζεφ Μένγκελε, τον γιατρό του Άουσβιτς που έμεινε γνωστός ως «Άγγελος του Θανάτου».
Παρότι δεν έχει ακόμη οριστεί ημερομηνία δημοσιοποίησης των αρχείων, η απόφαση θεωρείται ιστορική, καθώς επί δεκαετίες οι αρχές της Ελβετίας αρνούνταν συστηματικά την πρόσβαση σε ιστορικούς και ερευνητές.
Ως προς τον Μένγκελε καθ' αυτόν, υπηρέτησε στα Waffen-SS και εργάστηκε στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς στην κατεχόμενη Πολωνία. Εκεί αποφάσιζε ποιοι κρατούμενοι θα οδηγούνταν απευθείας στους θαλάμους αερίων, ενώ επέλεγε κυρίως παιδιά και δίδυμα για φρικιαστικά ιατρικά πειράματα.
Υπολογίζεται ότι περίπου 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι σκοτώθηκαν στο Άουσβιτς, ανάμεσά τους περίπου ένα εκατομμύριο Εβραίοι.
Switzerland to open secret files on Auschwitz 'Angel of Death' Mengele https://t.co/2fdb6E6pez
— BBC News (World) (@BBCWorld) May 15, 2026
Ελβετία: Η διαφυγή του Μένγκελε μετά τον πόλεμο
Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Μένγκελε κατάφερε να εξαφανιστεί αλλάζοντας ταυτότητα, όπως έκαναν πολλοί υψηλόβαθμοι ναζί εκείνη την περίοδο.
Με πλαστά στοιχεία, εξασφάλισε ταξιδιωτικά έγγραφα του Ερυθρού Σταυρού από το ελβετικό προξενείο στη Γένοβα της Ιταλίας και διέφυγε στη Νότια Αμερική, με αποχαρακτηρισμένα έγγραφα να διευκρινίζουν πως «ζούσε ανενόχλητος για αρκετό καιρό στην Αργεντινή».
Τα συγκεκριμένα έγγραφα προορίζονταν αρχικά για πρόσφυγες και ανθρώπους που είχαν μείνει χωρίς υπηκοότητα μετά τον πόλεμο, όμως αρκετοί ναζί τα χρησιμοποίησαν για να αποφύγουν τη σύλληψη. Ο Ερυθρός Σταυρός έχει αργότερα ζητήσει δημόσια συγγνώμη για το γεγονός.
Mengele-Akten endlich öffentlich: Der Schweizer Nachrichtendienst (NDB) will künftig Einsicht in die Unterlagen zum NS-Verbrecher Josef Mengele ermöglichen. Über 25 Jahre lang hatte der NDB den Zugang zu diesen Unterlagen blockiert, was in… https://t.co/miHWLlpfps JuedAllg pic.twitter.com/AORSIZctxb
— Jewish Community (@JComm_NewsFeeds) May 15, 2026
Οι υποψίες ότι επέστρεψε κρυφά στην Ελβετία
Επισήμως, ο Μένγκελε πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του στη Νότια Αμερική. Ωστόσο, εδώ και δεκαετίες κυκλοφορούν φήμες ότι επέστρεψε κρυφά στην Ελβετία, ακόμη και μετά την έκδοση διεθνούς εντάλματος σύλληψης εναντίον του το 1959.
Η Ελβετίδα ιστορικός, Regula Bochsler, ερευνώντας τον ρόλο της χώρας ως πιθανό πέρασμα φυγάδων ναζί, ανακάλυψε ότι το 1961 οι αυστριακές μυστικές υπηρεσίες είχαν προειδοποιήσει τις ελβετικές αρχές ότι ο Μένγκελε ίσως βρισκόταν στο ελβετικό έδαφος χρησιμοποιώντας ψεύτικο όνομα.
Την ίδια περίοδο, η σύζυγός του είχε νοικιάσει διαμέρισμα στη Ζυρίχη και είχε ζητήσει μόνιμη άδεια παραμονής. Το διαμέρισμα βρισκόταν κοντά στο αεροδρόμιο της πόλης, κάτι που οι ιστορικοί θεωρούν ύποπτο, καθώς η οικογένεια Μένγκελε διέθετε αρκετά χρήματα για πολύ πιο πολυτελή κατοικία.
Η Bochsler κατάφερε να αποκτήσει πρόσβαση σε αρχεία της αστυνομίας της Ζυρίχης, τα οποία αποκαλύπτουν ότι το διαμέρισμα τέθηκε υπό παρακολούθηση το 1961. Σε μία αναφορά αναφέρεται ότι η σύζυγος του Μένγκελε εθεάθη να οδηγεί μαζί με έναν άγνωστο άνδρα.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν επρόκειτο για τον ίδιο τον Μένγκελε.
Mengele-Akten endlich öffentlich: Der Schweizer Nachrichtendienst blockierte den Zugang zu den Unterlagen jahrzehntelang. Nun wird diese Sperre aufgehoben. https://t.co/ZNLEijwnYB pic.twitter.com/qjUI1Gdc0c
— Jüdische Allgemeine (@JuedischeOnline) May 15, 2026
Οι φάκελοι στην Ελβετία για τον Μένγκελε έμεναν σφραγισμένοι μέχρι το 2071
Το 2019 η ιστορικός ζήτησε πρόσβαση στους ομοσπονδιακούς φακέλους της ελβετικής αστυνομίας, όμως το αίτημά της απορρίφθηκε.
Οι αρχές είχαν αποφασίσει ότι τα αρχεία θα παραμείνουν κλειστά μέχρι το 2071, επικαλούμενες λόγους εθνικής ασφάλειας και προστασίας της οικογένειας του Μένγκελε.
Το ίδιο συνέβη και το 2025, όταν ο ιστορικός Gérard Wettstein επιχείρησε ξανά να αποκτήσει πρόσβαση στα έγγραφα.
Ο ίδιος προσέφυγε στα δικαστήρια και συγκέντρωσε χρήματα, για να καλύψει τα δικαστικά έξοδα. Τελικά, η πίεση ανάγκασε τις ελβετικές υπηρεσίες πληροφοριών να αλλάξουν στάση.
Σε ανακοίνωσή τους ανέφεραν ότι θα επιτρέψουν πρόσβαση στους φακέλους, αν και με «όρους και προϋποθέσεις» που ακόμη δεν έχουν καθοριστεί.
Ορισμένοι ιστορικοί εκτιμούν ότι οι φάκελοι ίσως δεν περιέχουν σημαντικά στοιχεία για τον ίδιο τον Μένγκελε, αλλά αναφορές σε ξένες μυστικές υπηρεσίες. Στα τέλη της δεκαετίας του ’50 η Μοσάντ κυνηγούσε ενεργά φυγάδες ναζί στη Νότια Αμερική, μετά και τη σύλληψη του Άντολφ Άιχμαν στην Αργεντινή το 1960.
Υπάρχουν υποψίες ότι οι Ισραηλινοί είχαν επαφές με τις ελβετικές αρχές, κάτι που ίσως εξηγεί γιατί τα αρχεία παρέμεναν κλειστά για τόσες δεκαετίες.
Άλλοι ιστορικοί θεωρούν ότι η μυστικότητα γύρω από τους φακέλους αποκαλύπτει κυρίως την αμηχανία της ίδιας της Ελβετίας για τη στάση της στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η χώρα έχει δεχθεί έντονη κριτική για το γεγονός ότι αρνήθηκε την είσοδο σε Εβραίους πρόσφυγες, ενώ ελβετικές τράπεζες διαχειρίζονταν περιουσίες οικογενειών που αργότερα εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Με πληροφορίες από BBC
