Στις 10.45 το πρωί της Παρασκευής 12 Αυγούστου στη σειρά διαλέξεων του Chautauqua Institution, ενός μη κερδοσκοπικού εκπαιδευτικού θερινού κέντρου για ενήλικες και νέους στο νοτιοδυτικό τμήμα της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, είχε προγραμματιστεί η συζήτηση του συγγραφέα Σαλμάν Ρούσντι με τον με τον Χένρι Ρις, συνιδρυτή της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης City of Asylum του Πίτσμπουργκ - το μεγαλύτερο πρόγραμμα διαμονής στον κόσμο για συγγραφείς που ζουν στην εξορία υπό την απειλή διώξεων -, σχετικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως άσυλο για τους εξόριστους συγγραφείς και άλλους καλλιτέχνες και ως σπίτι για την ελευθερία της δημιουργικής έκφρασης.
Ο Ρούσντι ήξερε καλά το θέμα: όχι μόνο διετέλεσε το 1994 ιδρυτικός πρόεδρος του Διεθνούς Κοινοβουλίου των Συγγραφέων (νυν Διεθνές Δίκτυο Πόλεων Ασύλου) - ενός οργανισμού που δημιουργήθηκε για να δημιουργήσει δομές ικανές να βοηθήσουν και να υποστηρίξουν τους διωκόμενους συγγραφείς, και αυτό που τελικά έγινε γνωστό ως Δίκτυο Πόλεων Ασύλου, αλλά και ο ίδιος πέρασε δέκα χρόνια κρυμμένος και υπό αστυνομική προστασία αφού ο Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί του Ιράν ζήτησε την εκτέλεσή του το 1989, θεωρώντας το μυθιστόρημά του "Οι Σατανικοί Στίχοι" προσβλητικό για το Ισλάμ. Το βιβλίο απαγορεύτηκε στην Ινδία, όπου γεννήθηκε, όπως και του απαγορεύτηκε η είσοδος στη χώρα για περισσότερο από μια δεκαετία.
Ο Ρούσντι, πρώην πρόεδρος της PEN America, η οποία υπερασπίζεται την ελευθερία έκφρασης των συγγραφέων σε όλο τον κόσμο γύρω στις 11 το πρωί της Παρασκευής δέχτηκε την επίθεση ενός άντρα με μαχαίρι που τον χτύπησε στο λαιμό, ενώ ήταν στο βήμα, και μεταφέρθηκε αιμόφυρτος με ελικόπτερο σε τοπικό νοσοκομείο.
Δεν έγινε σαφές το κίνητρο του δράστη και αυτό είναι, σύμφωνα με την Suzanne Nossel, διευθύνουσα σύμβουλο της PEN America, το πιο σοβαρό περιστατικό δημόσιας επίθεσης σε λογοτέχνη σε αμερικανικό έδαφος.
Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον; Ο Ρούσντι έχει δείξει ότι ποτέ δε δείλιασε και δεν αμφιταλαντεύτηκε αν και έχει στοχοποιηθεί για τις λέξεις του. Ο μαυροντυμένος άντρας που του επιτέθηκε τρέχοντας ξύπνησε έναν εφιάλτη. Τα μέτρα ασφάλειας και τις απειλές θανάτου που μπορεί να μη ξεχνιούνται από κάποιους ποτέ ή ότι κάποιος «μοναχικός λύκος» έχει ενεργοποιήσει τον φετφά το 1989, με τον οποίο ο Χομεϊνί διέτασσε τους μουσουλμάνους να σκοτώσουν τον συγγραφέα. Όλα είναι σενάρια τρομακτικά που μας κάνουν να αισθανόμαστε ότι κανένα περιβάλλον δε μπορεί να είναι ασφαλές και χαλαρό όπως το Chautauqua και ότι τα μέτρα προστασίας πρέπει να είναι πολύ σοβαρά. Στην περίπτωση του Ρούσντι μπορεί ο πρόεδρος του Ιράν, το 1998, Μοχάμαντ Χατάμι, να δήλωσε ότι το Ιράν δεν υποστήριζε πλέον τη δολοφονία, όμως ο φετφάς παραμένει σε ισχύ και ο Ρούσντι φέρεται να έχει επικηρυχθεί από ιρανικό θρησκευτικό ίδρυμα με περίπου 3,3 εκατομμύρια δολάρια από το 2012.
Ο Ρούσντι φέρεται να έχει επικηρυχθεί από ιρανικό θρησκευτικό ίδρυμα με περίπου 3,3 εκατομμύρια δολάρια από το 2012.
Ο ίδιος ο Ρούσντι τα τελευταία χρόνια φαινόταν να είναι πιο χαλαρός, έκανε μερικές δημόσιες εμφανίσεις και σε μια συνέντευξη από το σπίτι του στο Μανχάταν στους ΝΥΤ το 2021, όταν η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από την εντολή θανάτου που είχε δοθεί εναντίον του απλά απάντησε: «Ω, πρέπει να ζήσω τη ζωή μου». Ο δημοσιογράφος σημειώνει ότι ήταν χαρούμενος και έμοιαζε με κάποιον που έχει επανέλθει στην κοινωνία μετά από πολλά χρόνια.
Ο ΣΑΛΜΑΝ ΡΟΥΣΝΤΙ ένας από τους πιο διάσημους συγγραφείς της εποχής μας, βραβευμένος με πολλά κορυφαία λογοτεχνικά βραβεία του κόσμου είναι συγγραφέας 14 μυθιστορημάτων, τεσσάρων μη μυθοπλαστικών έργων και μιας συλλογής διηγημάτων, ενώ έχει διατελέσει συνεκδότης δύο ανθολογιών. Ήταν το τέταρτο μυθιστόρημά του, «Οι σατανικοί στίχοι» (1988), αυτό που αποτέλεσε αντικείμενο διαμάχης, προκαλώντας τις διαμαρτυρίες των μουσουλμάνων και την εντολή θανάτου του. Τότε είχε ήδη ένα Μπούκερ στην κατοχή του, με το δεύτερο βιβλίο του (Τα παιδιά του Μεσονυκτίου, 1981) και η βρετανική κυβέρνηση τον έθεσε υπό αστυνομική προστασία, ενώ άλλαξε ήπειρο και από το 2000 ζει στις ΗΠΑ.
Γεννήθηκε στις 19 Ιουνίου 1947 στη Βομβάη σε μια πολυμελή οικογένεια και όπως έγραψε στα απομνημονεύματά του το 2012 ο πατέρας του υιοθέτησε το όνομα Ρούσντι προς τιμήν του Αβερρόη (Ιμπν Ρούσντ) πολυμαθή συγγραφέα φιλοσοφικών έργων και πραγματειών.
Ο Ρούσντι μεγάλωσε στη Βομβάη και όταν ολοκλήρωσε τη βασική του εκπαίδευση, μετακόμισε στην Αγγλία για να φοιτήσει στο Rugby School στο Ράγκμπι του Γουόργουικσαϊρ και στη συνέχεια στο King's College του Κέιμπριτζ, από το οποίο αποφοίτησε με πτυχίο στην ιστορία, επέστρεψε για να ζήσει για λίγο με την οικογένειά του που διέμενε τότε στο Πακιστάν πριν μετακομίσει μόνιμα στη Μ. Βρετανία. Εργάστηκε ως κειμενογράφος για τη διαφημιστική εταιρεία Ogilvy & Mather με μεγάλη επιτυχία παράγοντας πολύ δημοφιλή σλόγκαν πριν ασχοληθεί με τη συγγραφή.
Το πρώτο του μυθιστόρημα του Ρούσντι, Grimus (1975), ένα παραμύθι εν μέρει επιστημονικής φαντασίας, αγνοήθηκε γενικά από το κοινό και τους κριτικούς λογοτεχνίας.
Το επόμενο μυθιστόρημά του, «Τα παιδιά του Μεσονυκτίου» (1981), τον εκτόξευσε στη λογοτεχνική σφαίρα και τον έκανε διάσημο με ένα Μπούκερ και στη συνέχεια με το The Best of the Booker βραβείο. Το μυθιστόρημα ακολουθεί τη ζωή ενός παιδιού, που γεννιέται τα μεσάνυχτα, όταν η Ινδία αποκτά την ανεξαρτησία της, το οποίο είναι προικισμένο με ειδικές δυνάμεις και μια σύνδεση με άλλα παιδιά που γεννιούνται στην αυγή μιας νέας και ταραχώδους εποχής στην ιστορία της ινδικής υποηπείρου και τη γέννηση του σύγχρονου έθνους της Ινδίας.
Στη συνέχεια έγραψε το Shame (Όνειδος, 1983), στο οποίο περιγράφει την πολιτική αναταραχή στο Πακιστάν, ενώ το 1987 έγραψε ένα πολιτικό βιβλίο για τη Νικαράγουα με τίτλο «Το χαμόγελο του ιαγουάρου».
Το πιο αμφιλεγόμενο έργο του, «Οι Σατανικοί στίχοι», δημοσιεύτηκε το 1988 και προκάλεσε άμεση διαμάχη στον ισλαμικό κόσμο, λόγω της ασεβούς απεικόνισης του Μωάμεθ. Ο τίτλος αναφέρεται σε μια αμφισβητούμενη μουσουλμανική παράδοση που αναφέρεται στο βιβλίο. Σύμφωνα με την παράδοση αυτή, ο Μωάμεθ (Μαχούντ στο βιβλίο) πρόσθεσε στο Κοράνι στίχους που αποδέχονταν τρεις αραβικές ειδωλολατρικές θεές που λατρεύονταν στη Μέκκα ως θεϊκά όντα. Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Μωάμεθ αργότερα ανακάλεσε τους στίχους, λέγοντας ότι ο διάβολος τον έβαλε σε πειρασμό να πει αυτές τις γραμμές για να κατευνάσει τους κατοίκους της Μέκκας. Ωστόσο, ο αφηγητής αποκαλύπτει στον αναγνώστη ότι αυτοί οι επίμαχοι στίχοι προέρχονταν στην πραγματικότητα από το στόμα του αρχάγγελου Γαβριήλ. Το βιβλίο απαγορεύτηκε σε πολλές χώρες με μεγάλες μουσουλμανικές κοινότητες (13 συνολικά: Ιράν, Ινδία, Μπαγκλαντές, Σουδάν, Νότια Αφρική, Σρι Λάνκα, Κένυα, Ταϊλάνδη, Τανζανία, Ινδονησία, Σιγκαπούρη, Βενεζουέλα και Πακιστάν).
Ως απάντηση στις διαμαρτυρίες, στις 22 Ιανουαρίου 1989, ο Ρούσντι έγραψε μια άποψη στην εφημερίδα The Observer στην οποία αποκαλούσε τον Μωάμεθ «μία από τις μεγάλες ιδιοφυΐες της παγκόσμιας ιστορίας», αλλά σημείωνε ότι το ισλαμικό δόγμα θεωρεί ότι ο Μωάμεθ είναι άνθρωπος και σε καμία περίπτωση τέλειος. Ο ίδιος υποστήριξε ότι το μυθιστόρημα δεν είναι «ένα αντιθρησκευτικό μυθιστόρημα, αλλά η προσπάθειά να γράψει για τη μετανάστευση, τις πιέσεις και τους μετασχηματισμούς της».
Στις 14 Φεβρουαρίου 1989, το Ράδιο Τεχεράνη μέσω του Αγιατολάχ Χομεϊνί, ανώτατου ηγέτη του Ιράν εκείνη την εποχή, χαρακτήρισε το βιβλίο «βλάσφημο κατά του Ισλάμ» και εξέδωσε φετφά που διέταζε την εκτέλεση του συγγραφέα ο οποίος έζησε έτσι υπό αστυνομική προστασία για πολλά χρόνια.
Στις 7 Μαρτίου 1989, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Ιράν διέκοψαν τις διπλωματικές τους σχέσεις λόγω της διαμάχης για τον Ρούσντι. Ο Ρούσντι δήλωσε τότε «Ειλικρινά, εύχομαι να είχα γράψει ένα πιο επικριτικό βιβλίο» ενώ είπε ότι δεν αισθανόταν ότι το βιβλίο του ήταν ιδιαίτερα επικριτικό για το Ισλάμ, «μια θρησκεία της οποίας οι ηγέτες συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο».
Ακολούθησαν βίαια επεισόδια σε όλο τον κόσμο, με βιβλιοπωλεία να βομβαρδίζονται, μουσουλμανικές κοινότητες στη Δύση να πραγματοποιούν δημόσιες συγκεντρώσεις, καίγοντας αντίτυπα του βιβλίου, ενώ αρκετοί άνθρωποι που σχετίζονταν με τη μετάφραση ή την έκδοση του βιβλίου δέχθηκαν επιθέσεις ή τραυματίστηκαν σοβαρά. Τον Ιούλιο του 1991 ο Ιάπωνας μεταφραστής Hitoshi Igarashi, καθηγητής ισλαμικού πολιτισμού, μαχαιρώθηκε μέχρι θανάτου στο Πανεπιστήμιο Tsukuba όπου εργαζόταν, βορειοανατολικά του Τόκιο. Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Ιταλός μεταφραστής του βιβλίου δέχτηκε επίθεση και τραυματίστηκε σοβαρά στο διαμέρισμά του στο Μιλάνο από έναν δράστη που είχε ταυτοποιηθεί ως Ιρανός, προσποιούμενος ότι ζητούσε τη μετάφραση ενός φυλλαδίου. Δύο χρόνια αργότερα, ο Νορβηγός εκδότης του μυθιστορήματος, William Nygaard, πυροβολήθηκε και τραυματίστηκε σοβαρά.
Αν και το 1998 η δημόσια δέσμευση της ιρανικής κυβέρνησης ότι «δεν θα υποστήριζε ούτε θα εμπόδιζε επιχειρήσεις δολοφονίας του Ρούσντι» υπήρξε προϋπόθεση για την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων του Ιράν με το Ηνωμένο Βασίλειο, το 2005, ο φετφάς του Χομεϊνί επιβεβαιώθηκε από τον σημερινό πνευματικό ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σε ένα μήνυμα προς τους μουσουλμάνους προσκυνητές που έκαναν το ετήσιο προσκύνημα στη Μέκκα.
Ο Ρούσντι, κάθε χρόνο στις 14 Φεβρουαρίου, λάμβανε μια κάρτα από το Ιράν που τον ενημέρωνε ότι η χώρα δεν έχει ξεχάσει τον όρκο να τον σκοτώσει
Ο Ρούσντι, κάθε χρόνο στις 14 Φεβρουαρίου, λάμβανε μια κάρτα από το Ιράν που τον ενημέρωνε ότι η χώρα δεν έχει ξεχάσει τον όρκο να τον σκοτώσει, κάτι που στο τέλος άρχισε να θεωρεί όχι ως απειλή αλλά ως ένα κομμάτι ρητορικής.
Αν και η οικογένειά του δεν έχει δεχτεί ποτέ απειλές, στον ίδιο έχει απαγορευθεί η είσοδος στο Πακιστάν. Το 2010, το περιοδικό Inspire δημοσίευσε μια λίστα με στόχους της Αλ Κάιντα, στην οποία συμπεριλαμβανόταν ο Ρούσντι μαζί με άλλες προσωπικότητες που ισχυρίζονταν ότι προσέβαλαν το Ισλάμ, όπως η Ayaan Hirsi Ali, ο σκιτσογράφος Lars Vilks και τρία μέλη του προσωπικού της Jyllands-Posten: Ο κατάλογος επεκτάθηκε αργότερα για να συμπεριλάβει τον Stéphane "Charb" Charbonnier, ο οποίος δολοφονήθηκε στην τρομοκρατική επίθεση στο Charlie Hebdo στο Παρίσι, μαζί με άλλα 11 άτομα.
Ο Ρούσντι έγραψε μετά τους Σατανικούς στίχους, το «Χαρούν και η θάλασσα των παραμυθιών» το 1990. Γραμμένο στη σκιά ενός φετφά, αναφέρεται στους κινδύνους της αφήγησης ιστοριών και αποτελεί μια αλληγορική υπεράσπιση της δύναμης των ιστοριών έναντι της σιωπής.
«Ο τελευταίος αναστεναγμός του Μαυριτανού», ένα οικογενειακό έπος που εκτείνεται σε περίπου 100 χρόνια της ιστορίας της Ινδίας, εκδόθηκε το 1995. Το The Ground Beneath Her Feet (Ο κόσμος κάτω από τα πόδια της, 1999) είναι μια διασκευή του μύθου του Ορφέα που παρουσιάζει μια εναλλακτική ιστορία της σύγχρονης ροκ μουσικής. Το ομώνυμο τραγούδι των U2 είναι ένας από τους πολλούς στίχους τραγουδιών που περιλαμβάνονται στο βιβλίο- ως εκ τούτου ο Ρούσντι αναφέρεται ως στιχουργός.
Το βιβλίο του «Παραφορά» διαδραματίζεται κυρίως στη Νέα Υόρκη, ενώ το «Σαλιμάρ ο Κλόουν» (2005) είναι μια ιστορία για την αγάπη και την προδοσία που διαδραματίζεται στο Κασμίρ και το Λος Άντζελες.
Ο Ρούσντι έγραψε για τον θαυμασμό που τρέφει στον Ίταλο Καλβίνο και τον Τόμας Πίντσον και τις επιρροές που δέχτηκε από τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες, τον Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, τον Λιούις Κάρολ, τον Γκίντερ Γκρας και τον Τζέιμς Τζόις στο «Step Across This Line» ( 2002).
Το 2008 κυκλοφόρησε το βιβλίο «Η γητεύτρα της Φλωρεντίας», ένα απολαυστικό μείγμα ιστορίας με παραμύθι, το «Λούκα και η Φωτιά της ζωής» (2010) ενώ το 2012 εκδόθηκαν τα απομνημονεύματά του με τίτλο Joseph Anton: A Memoir (Τζότζεφ Άντον). Το 2015 εκδόθηκε το μυθιστόρημα "Δύο χρόνια, οκτώ μήνες και είκοσι οκτώ νύχτες", μια στροφή πίσω στην παλιά αγαπημένη του τεχνική του μαγικού ρεαλισμού.
Το 2017 κυκλοφόρησε το The Golden House (Ο χρυσός Οίκος), ένα σατιρικό μυθιστόρημα που διαδραματίζεται στη σύγχρονη Αμερική. Το 2019 κυκλοφόρησε το δέκατο τέταρτο μυθιστόρημά του, «Κισότ», εμπνευσμένο από το κλασικό μυθιστόρημα του Μιγκέλ ντε Θερβάντες «Δον Κιχώτης». Έχει δημοσιεύσει πολλά διηγήματα, μεταξύ των οποίων και αυτά που συγκεντρώθηκαν στο East, West (1994).
Είναι μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων και διακεκριμένος συγγραφέας που διαμένει στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Πρώην πρόεδρος του Αμερικανικού Κέντρου PEN, χρίστηκε ιππότης το 2007 για τις υπηρεσίες του στη λογοτεχνία, είναι μέλος της Βασιλικής Εταιρείας Λογοτεχνίας από το 1983 και διορίστηκε Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres της Γαλλίας το 1999. Στις πολυάριθμες άλλες διακρίσεις του περιλαμβάνονται το βραβείο Whitbread για το καλύτερο μυθιστόρημα (δύο φορές), το βραβείο Writers' Guild Award, το βραβείο James Tait Black, το βραβείο Αριστείον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη λογοτεχνία, τα βραβεία Συγγραφέας της Χρονιάς τόσο στη Βρετανία όσο και στη Γερμανία, το γαλλικό Prix du Meilleur Livre Étranger, το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας της Βουδαπέστης, το Premio Grinzane Cavour στην Ιταλία, το Crossword Book Award στην Ινδία, το Κρατικό Βραβείο Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας της Αυστρίας, το London International Writers' Award, το βραβείο James Joyce του University College Dublin, το St Louis Literary Prize, το Carl Sandburg Prize της Chicago Public Library και ένα U. Εθνικό Βραβείο Τεχνών των ΗΠΑ.
Ο Ρούσντι έχει καθοδηγήσει νεότερους Ινδούς συγγραφείς, έχει επηρεάσει μια ολόκληρη γενιά Ινδο-Αγγλικών συγγραφέων και είναι ένας συγγραφέας με μεγάλη επιρροή στη μετααποικιακή λογοτεχνία.
Έχει παντρευτεί τέσσερις φορές και έχει δυο γιους. Ο τελευταίος του γάμος ήταν με την Padma Lakshmi, Ινδοαμερικανίδα ηθοποιό, μοντέλο και παρουσιάστρια της αμερικανικής τηλεοπτικής εκπομπής ριάλιτι Top Chef. Αν και μόνιμος κάτοικος ΗΠΑ έχει δηλώσει οπαδός της αγγλικής ποδοσφαιρικής ομάδας Tottenham Hotspur. Στα περισσότερα έργα του η πλοκή εξελίσσεται στην Ινδία, και στη γραφή του συνδέει στοιχεία μαγικού ρεαλισμού μαζί με ιστορική μυθοπλασία, εξετάζοντας τις συνδέσεις και τις διαφορές μεταξύ των ανατολικών και δυτικών πολιτισμών.
