Σε μία από τις μικρογραφίες, ο Μέρλιν εμφανίζεται όχι ως γηραιός μάγος ή προφήτης, αλλά ως ελάφι που μιλά. Σε μια άλλη, οι Ιππότες της Στρογγυλής Τράπεζας επιστρέφουν νικητές από τη μάχη.
Οι εικόνες αυτές ανήκουν σε ένα από τα παλαιότερα χειρόγραφα που αφηγούνται τον μύθο του βασιλιά Αρθούρου και την αναζήτηση του Ιερού Γκράαλ ,ένα μεσαιωνικό βιβλίο που, για περισσότερα από 700 χρόνια, παρέμεινε σε ιδιωτικά χέρια.
Το χειρόγραφο, γνωστό ως Lebaudy manuscript, πρόκειται να βγει σε δημοπρασία από τον Christie’s στις 8 Ιουλίου και εκτιμάται ότι μπορεί να πιάσει από 1,5 έως 2 εκατ. λίρες. Σύμφωνα με τον Guardian, δεν έχει εκτεθεί ποτέ δημόσια ούτε έχει μελετηθεί πλήρως από τους ειδικούς, κάτι που το καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό για την έρευνα γύρω από την αρθουριανή λογοτεχνία και τη μεσαιωνική εικονογράφηση.
Το χειρόγραφο χρονολογείται περίπου από το 1290 έως το 1310 και περιλαμβάνει κείμενα από τον παλαιό γαλλικό κύκλο Lancelot-Grail, ένα από τα θεμελιώδη σώματα ιστοριών γύρω από τον βασιλιά Αρθούρο, τον Μέρλιν και το Ιερό Γκράαλ. Περιέχει 126 μικρογραφίες, ανάμεσά τους και μια σπάνια απεικόνιση του Μέρλιν μεταμορφωμένου σε ελάφι.
Ο δρ. Εουτζένιο Ντοναντόνι, διευθυντής μεσαιωνικών και αναγεννησιακών χειρογράφων στον Christie’s, δήλωσε ότι μόνο τρία τέτοια χειρόγραφα είναι γνωστό πως βρίσκονται ακόμη σε ιδιωτικές συλλογές. Το συγκεκριμένο, όπως είπε, είναι το παλαιότερο από τα τρία, το πλουσιότερα εικονογραφημένο και διαθέτει μοναδικό κείμενο. Θεωρείται μάλιστα το παλαιότερο αντίγραφο του κύκλου Lancelot-Grail που έχει εμφανιστεί ποτέ σε δημοπρασία.
Η πολυτέλεια του χειρογράφου είναι εμφανής στις μικρογραφίες του, πολλές από τις οποίες έχουν διακοσμηθεί με φύλλο χρυσού πάνω σε περγαμηνή. Το έργο αποδίδεται στον λεγόμενο Master of the Liège Apocalypse, έναν ανώνυμο αλλά αναγνωρίσιμο καλλιτέχνη και εικονογράφο του τέλους του 13ου αιώνα, γνωστό για τα πλούσια διακοσμημένα χειρόγραφά του.
Το χειρόγραφο έχει περάσει από εντυπωσιακά χέρια: ανάμεσα στους προηγούμενους ιδιοκτήτες του ήταν ένας ιππότης του 15ου αιώνα, ένας νεαρός κονταρομάχος που πέθανε πρόωρα, ο γνωστός μεσαιωνολάτρης και βιβλιόφιλος σερ Τόμας Φίλιπς, αλλά και ο Γάλλος βιομήχανος Ζαν Λεμποντί, από τον οποίο πήρε και το όνομά του.
Για τους ερευνητές, το σημαντικό δεν είναι μόνο η τιμή που μπορεί να πιάσει το χειρόγραφο, αλλά η πιθανότητα να περάσει για πρώτη φορά σε δημόσια συλλογή. Η δρ. Ιρέν Φαμπρί-Τερανσί, ειδική στα γαλλικά κείμενα στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, χαρακτήρισε συναρπαστική την προοπτική, σημειώνοντας ότι η ιδιωτική κατοχή ενός τόσο σημαντικού μεσαιωνικού χειρογράφου αποτελεί εμπόδιο για την έρευνα.
Η ίδια επισήμανε ότι το χειρόγραφο δεν είναι απλώς ένα όμορφο αντικείμενο για συλλέκτες. Ανήκει, όπως είπε, στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά και θα μπορούσε, αν περάσει σε βιβλιοθήκη ή δημόσιο ίδρυμα, να γίνει επιτέλους προσβάσιμο στους μελετητές και στο κοινό.
Έπειτα από εξέταση ψηφιακών σαρώσεων, η Φαμπρί-Τερανσί εντόπισε και κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: το τέλος μιας γνωστής ιστορίας, της Suite Vulgate du Merlin, φαίνεται να έχει συντομευτεί και ξαναγραφτεί, δημιουργώντας μια ιδιαίτερη εκδοχή του κειμένου. Σε αυτήν, η έμφαση μετατοπίζεται λιγότερο στις ιπποτικές περιπέτειες και περισσότερο στις μάχες του Αρθούρου και στα ζητήματα βασιλικής νομιμότητας.
Αυτό, σύμφωνα με την ερευνήτρια, δείχνει κάτι βασικό για τη μεσαιωνική γραφή: οι γραφείς δεν αντέγραφαν πάντα μηχανικά. Μπορούσαν να προσαρμόζουν, να κόβουν και να ξαναγράφουν μια ιστορία, είτε για να ταιριάζει καλύτερα στους προστάτες τους είτε επειδή θεωρούσαν ότι έτσι λειτουργούσε καλύτερα. Το χειρόγραφο Lebaudy, με άλλα λόγια, δεν διασώζει μόνο έναν μύθο· διασώζει και τον τρόπο με τον οποίο ο μύθος άλλαζε χέρια, κοινό και νόημα μέσα στους αιώνες.
Με στοιχεία από Guardian και Christie’s.
