Μια μοναδική συλλογή έργων που γεφυρώνουν διαφορετικές εποχές αποκαλύπτοντας επιρροές του παρελθόντος στο σήμερα, παρουσιάζει το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης στην έκθεση «Αρχαιολατρεία και Φιλελληνισμός. Συλλογή Θανάση και Μαρίνας Μαρτίνου», ως μέρος των «Διαλόγων» που έχει καθιερώσει τα τελευταία χρόνια το Μουσείο, με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Το εμβληματικό Μέγαρο Σταθάτου, ένα δείγμα του ελληνικού Νεοκλασσικισμού του Έρνστ Τσίλλερ, που αποτελούσε την κατοικία της οικογένειας του Όθωνα και της Αθηνάς Σταθάτου μέχρι το 1938, γίνεται το ιδανικό «σκηνικό» για μια μοναδική περιήγηση σε σπάνια έργα τέχνης μέσα στο εσωτερικό μιας πραγματικής μεγαλοαστικής ευρωπαϊκής κατοικίας του 19ου αιώνα.
Η συγκεκριμένη έκθεση, εκτός από πρωτότυπη στη σύλληψη, είναι εξαιρετικά σημαντική και στο σημασιολογικό της περιεχόμενο καθώς πραγματεύεται τη συνάντηση Ελλάδας-Ευρώπης, ένα θέμα βαρύνουσας σημασίας στις μέρες μας. Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει την αδιάρρηκτη συνέχεια των Νεοελλήνων με τους αρχαίους τους προγόνους και την αρχαιοελληνική κληρονομιά, ως βασικό άξονα της σφυρηλάτησης της ταυτότητας του νεοελληνικού κράτους που επιθυμούσε διακαώς να συνδεθεί με τη δυτική, ευρωπαϊκή οικογένεια και προσδιόρισε τις αισθητικές επιλογές και της ελληνικής τέχνης της εποχής.
«Είναι μια έκθεση επετειακού χαρακτήρα που προσφέρεται δωρεάν στο κοινό, ενώ επόμενες εκθέσεις του μουσείου θα παρουσιάζονται με ένα μικρό εισιτήριο, ώστε επισκέπτες από όλη την Ελλάδα, που αποτελούν ένα δυναμικό κοινό, να έχουν τη δυνατότητα όχι μόνο μιας περιήγησης αλλά και της ξενάγησης σε επιλεγμένα έργα» είπε η πρόεδρος του Μουσείου, κ. Σάντρα Μαρινοπούλου.
Οι συνομιλίες των έργων τέχνης που παρουσιάζονται δεν δημιουργούν μια ιστορική ή επετειακή έκθεση με την προσέγγιση της ιστορικής περιόδου μέσω των πολεμικών γεγονότων, αλλά μέσω δύο μεγάλων ρευμάτων, της Αρχαιολατρείας και του Φιλελληνισμού.
«Η συλλογή του Θανάση και της Μαρίνας Μαρτίνου με την οποία έχω επαφή εδώ και χρόνια πρόκειται για μια συλλογή μουσειακών προδιαγραφών και ήταν μια δύσκολη επιλογή αυτή των έργων. Ο θεματικός προσανατολισμός διευκόλυνε την επιλογή. Η έκθεση εστιάζεται σε μια πτυχή του φιλελληνισμού, την αρχαιολατρία. Αυτό που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι η αρχαιολατρία ενέπνευσε τους επαναστατημένους Έλληνες που συνδέθηκαν με αυτό τον τρόπο με τα πνευματικά ιδεώδη. Η αρχαιολατρία είναι θεμελιώδες συστατικό της ιστορίας και αποτελεί τον μακροβιότερο σύνδεσμο με την Ευρώπη» είπε ανάμεσα σε άλλα η επιμελήτρια της έκθεσης, Φανή- Μαρία Τσιγκάκου.
«Η παρουσία της αρχαίας Ελλάδας είναι διάχυτη, οι δημιουργοί δεν είναι κλασικιστές αλλά ρομαντικοί καλλιτέχνες με διάσημες υπογραφές. Τα γλυπτά στο αίθριο συνομιλούν με δημιουργίες της αρχαιότητας και η συνύπαρξη αυτή παρακινεί τους επισκέπτες σε δημιουργικούς συσχετισμούς». Ο καθηγητής Ν. Σταμπολίδης είπε ανάμεσα σε άλλα, στην ξενάγηση που έγινε σε διαδικτυακή μορφή μέσα στο Μουσείο, πως «για να γίνει κατανοητή η σύνδεση του φιλελληνισμού και της αρχαιότητας κατορθώσαμε να δανειστούμε σπουδαία έργα από τα μουσεία της Ευρώπης για να τα φέρουμε σε διάλογο με τη συλλογή Μαρτίνου».
Μιλώντας για τις δυσκολίες της έκθεσης ανέφερε ότι το πιο κοπιώδες ήταν το κομμάτι της μεταφοράς των έργων από τα μουσεία από τα οποία προέρχονται, ενώ στην ξενάγησή του επικεντρώθηκε σε εξαιρετικά ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες που αξίζει να απολαύσει ο επισκέπτης για να δει από κοντά την επίδραση της της τέχνης της αρχαιότητας στους μετέπειτα καλλιτέχνες.
«Ο σχεδιασμός μιας έκθεσης είναι μια περιπέτεια, μια εξερεύνηση για να παρουσιαστεί μια συλλογή σε ένα συγκεκριμένο χώρο. Κάθε χώρος έχει τις δικές του ποιότητες γράφει ο Χοκ και συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο εμείς τον αντιλαμβανόμαστε. Ευθύνη δική μας είναι η ευαισθητοποίηση απέναντί τους και η ανάδειξή τους. Στόχος σε αυτή την έκθεση ήταν η δημιουργία μιας ατμόσφαιρας και όχι η κινηματογραφική αναπαράσταση ενός εσωτερικού διακόσμου που έχει χαθεί» είπε η σκηνογράφος Χλόη Ομπολένσκι.
Οι συνομιλίες των έργων τέχνης που παρουσιάζονται δεν δημιουργούν μια ιστορική ή επετειακή έκθεση με την προσέγγιση της ιστορικής περιόδου μέσω των πολεμικών γεγονότων, αλλά μέσω δύο μεγάλων ρευμάτων, της Αρχαιολατρείας και του Φιλελληνισμού. Ως γενεσιουργός αιτία η πρώτη και ακολουθία της ο δεύτερος βοήθησαν την Επανάσταση του 1821 και την εδραίωση του νεοελληνικού κράτους.
Οι αρχαιολατρικές πτυχές του φιλελληνικού πνεύματος αναδεικνύονται και κατά τη διάρκεια και μετά την Επανάσταση, αποτελώντας τον μακροβιότερο σύνδεσμο των Ευρωπαίων με την Ελλάδα, ενώ κατά την επανάσταση μετασχηματίστηκε σε φιλελληνισμό και αποτυπώθηκε εικαστικά σε ευρωπαϊκά έργα τέχνης. Μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους υιοθετήθηκε από τους Έλληνες νεοκλασικούς καλλιτέχνες με στόχο την ανάδειξη της αδιάρρηκτης συνέχειας της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς.
Εξήντα αντικείμενα της έκθεσης προέρχονται από τη Συλλογή Θανάση και Μαρίνας Μαρτίνου, ένα μοναδικό «θησαυροφυλάκιο» φιλελληνικών καλλιτεχνικών έργων και αριστουργημάτων, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό.
Πρόκειται για ευρωπαϊκές, φιλελληνικές, καλλιτεχνικές δημιουργίες καθώς και έργα Ελλήνων καλλιτεχνών εμπνευσμένα από θέματα της αρχαιότητας που παρουσιάζονται σε διάλογο με αυθεντικές αρχαιότητες από μεγάλα Μουσεία της Ιταλίας και της Ελλάδας όπως τα Μουσεία του Καπιτωλίου της Ρώμης, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βενετίας, το Αρχαιολογικό Μουσείο της Όστια, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, την Αρχαία Ελεύθερνα και το Αρχαιολογικό Μουσείο του Ρεθύμνου.
Το κοινό θα έχει τη δυνατότητα, αρχικά διαδικτυακά και αργότερα με φυσική παρουσία να έρθει σε επαφή με ελαιογραφίες, γλυπτά και ποικίλα καλλιτεχνικά αντικείμενα όπως ακρόπρωρα, ρολόγια, χρηστικές και διακοσμητικές πορσελάνες, έπιπλα, κοσμήματα, αμφορείς, μία ταπετσαρία τοίχου, ένα κέντημα, μία βεντάλια, 5 αρχαιότητες και ένα εκμαγείο ρωμαϊκής αρχαιότητας, στα οποία αποτυπώνεται η παρουσία της αρχαίας Ελλάδας μέσα από αρχαία μοτίβα που υπαινίσσονται την προγονική κληρονομιά, την οποία οι Έλληνες αγωνιστές υπερασπίζονται ενώ ταυτόχρονα τους εμψυχώνει.
Η εμβληματική παρουσία του μαρμάρινου αγάλματος της πληγωμένης Αμαζόνας από τα Μουσεία του Καπιτωλίου της Ρώμης, έργο του 2ου αι. μ.Χ., ρωμαϊκο αντίγραφο πρωτότυπου έργου του 5. αι. π.Χ., πιθανότατα του γλύπτη Πολύκλειτου, βρίσκεται σε διάλογο με το ξύλινο ακρόπρωρο με μορφή Αμαζόνας, έργο του Γάλλου Douin Pete του τέλους του 18ου αιώνα, από τη Συλλογή Μαρτίνου.
Το μικρό λίθινο άγαλμα Αθηνάς του 2ου αι. μ.Χ., από την Αρχαία Ελεύθερνα και το Αρχαιολογικό Μουσείο του Ρεθύμνου, συνδιαλέγεται με το ακρόπρωρο με τη μορφή Αθηνάς, των αρχών του 19ου αιώνα της Συλλογής Μαρτίνου.
Το εκμαγείο με την προτομή του Στρατηγού Θεμιστοκλή του 2ου αι. μ.Χ. από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Όστια ανακαλεί το ακρόπρωρο με προτομή του Θεμιστοκλή των αρχών του 19ου αιώνα της Συλλογής, ενώ το αγαλμάτιο του Οδυσσέα, αντίγραφο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορικής Εποχής από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βενετίας συνομιλεί με το γλυπτό του Οδυσσέα Ανδρούτσου με τον σκύλο του, του Βenedetto Sangiovanni του 1836.
Τέλος, η ερμαϊκή στήλη της Σαπφούς που φέρει την επιγραφή «ΣΑΠΦΩ ΕΡΕΣΙΑ» του 1ου αι. μ.Χ. από τα Μουσεία του Καπιτωλίου της Ρώμης και η Αττική ερυθρόμορφη υδρία με παράσταση γυναίκας μουσικού (Σαπφούς) του 440 - 430 π.Χ. από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο συνδιαλέγονται με το επιτραπέζιο ρολόι Η Madame de Stael ως Σαπφώ, του 1830, της Συλλογής.
Η έκθεση στο εμβληματικό Μέγαρο Σταθάτου, που αποτελεί μια πρωτότυπη στη σύλληψη έκθεση, πραγματοποιείται υπό την επιμέλεια της Ιστορικού Τέχνης Δρος Φανής-Μαρίας Τσιγκάκου και του Καθηγητή Νικολάου Χρ. Σταμπολίδη.
Η έκθεση, σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού και με τη συνδιοργάνωση και χρηματοδότηση της ΑΙΓΕΑΣ, Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Πολιτιστικού και Κοινωφελούς Έργου, θα ανοίξει τις πόρτες της στους επισκέπτες αμέσως μόλις επαναλειτουργήοουν τα Μουσεία, ενώ μέχρι τότε, το κοινό θα μπορεί να περιηγηθεί σε αυτήν δωρεάν, μέσω virtual ξενάγησης στο νέο microsite, https://1821.cycladic.gr.
Η διαμόρφωση του χώρου είναι της Χλόης Ομπολένσκυ, που υπογράφει την πρώτη της σκηνογραφία σε μουσειακή έκθεση και του Ανδρέα Γεωργιάδη.
Το πνεύμα της αρχαιολατρείας, βασικό συστατικό του Φιλελληνικού κινήματος, πυροδότησε τη φαντασία των ρομαντικών καλλιτεχνών, οι οποίοι επιχείρησαν να προβάλλουν τις αρετές των αρχαίων ηρώων στους Επαναστατημένους Έλληνες. Στις εικόνες που φιλοτέχνησαν, οι Έλληνες οπλαρχηγοί εγγράφονται δίπλα στους ήρωες του Αρχαιοελληνικού Πανθέου.
Εκτός από τις εικαστικές τέχνες και τη ρομαντική λογοτεχνία με εκπροσώπους όπως ο Ευγένιος Ντελακρουά, ο Rene Chateaubriand, ο P. B. Shelley, ο Λόρδος Βύρωνας, ο V. Hugo, κ.ά, στην παγκοσμιοποίηση του Φιλελληνισμού συνέβαλαν κι άλλες μικρότερες τέχνες με αντικείμενα χρηστικά ή διακοσμητικά, δημιουργώντας μια «βιομηχανία» που εκλαϊκευε τα ιστορικά γεγονότα και διεύρυνε έτσι το φιλελληνικό ρεύμα: έπιπλα, σερβίτσια, επιτραπέζια σκεύη, επιτραπέζια ρολόγια, αγγεία, κεντήματα, βεντάλιες, ταπετσαρίες.
Αυτές οι απλουστευτικές και ευανάγνωστες μεταγραφές των ιστορικών παραστάσεων πάνω στα αντικείμενα και η ανάδυση της «φιλελληνικής μόδας», συντέλεσαν στην εξοικείωση της κοινής γνώμης με τον Αγώνα των Ελλήνων. Τα αντικείμενα αυτά, που προέρχονταν από καταστήματα ή από «φιλελληνικές» αγορές και bazaar, κατέκλυζαν οικίες ή δημόσια κτήρια της εποχής.
Πληροφορίες:
Eπισκέπτες από οποιοδήποτε σημείο του κόσμου έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν ψηφιακά την έκθεση «Αρχαιολατρεία και Φιλελληνισμός. Συλλογή Θανάση και Μαρίνας Μαρτίνου», με ελεύθερη πρόσβαση σε ένα ειδικά σχεδιασμένο microsite, στο https://1821.cycladic.gr.
Η έκθεση αποτυπώνεται σε τρισδιάστατη μορφή στο σύνολό της, όπως ακριβώς παρουσιάζεται και στο φυσικό χώρο μέσα στο Μέγαρο Σταθάτου. Οι επισκέπτες μπορούν να εξερευνήσουν ψηφιακά όλα τα αντικείμενά της ενώ επεξηγηματικά κείμενα και λεπτομερείς περιγραφές των έργων συμπληρώνουν την ψηφιακή περιήγηση. Επιπλέον, μπορεί κανείς να παρακολουθήσει βίντεο στο οποίο οι επιμελητές ξεναγούν τους επισκέπτες σε επιλεγμένα έργα της έκθεσης.
Η έκθεση συνοδεύεται από δίγλωσσο κατάλογο στα ελληνικά και στα αγγλικά που περιλαμβάνει αναλύσεις των επιμελητών, ενώ παρουσιάζονται όλα τα έργα με αναλυτικά επεξηγηματικά κείμενα και πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Ο κατάλογος, διαστάσεων 24 x 28, με 435 συνολικά σελίδες, εκδόθηκε σε επιμέλεια της Δρος Φανής-Μαρίας Τσιγκάκου και του Καθηγητή Νικόλαου Χρ. Σταμπολίδη. Τον κατάλογο την έκθεσης, όπως και μια σειρά αντικειμένων εμπνευσμένων από την έκθεση, μπορεί κανείς να βρει στο e-shop του Cycladic Shop, στο www.cycladic.gr.
Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Βασιλίσσης Σοφίας και Ηροδότου 1
106 74, Αθήνα
T: (+30) 210 7228321-3
Facebook: CycladicArtMuseum, Instagram: @cycladic_museum
