Κάτω από το δάπεδο μιας εκκλησίας στο Μάαστριχτ, ένα παλιό μυστήριο απέκτησε ξαφνικά σώμα.
Σκελετικά κατάλοιπα που βρέθηκαν στην εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου, στην περιοχή Wolder της ολλανδικής πόλης, μπορεί να ανήκουν στον Σαρλ ντε Μπατζ ντε Καστελμόρ, γνωστό ως ντ’ Αρτανιάν: τον Γάλλο στρατιώτη του 17ου αιώνα που ενέπνευσε τον πιο διάσημο «τέταρτο σωματοφύλακα» της λογοτεχνίας.
Η υπόθεση έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον στη Γαλλία, όπου ο ντ’ Αρτανιάν παραμένει εθνικό σύμβολο, αλλά και στην Ολλανδία, όπου τα οστά ήρθαν στο φως. Η ταυτοποίησή τους, αν τελικά επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να φωτίσει όχι μόνο τον θάνατο ενός ιστορικού προσώπου, αλλά και τη διαδρομή με την οποία ένας πραγματικός στρατιώτης χάθηκε πίσω από τον μύθο που έπλασε ο Αλέξανδρος Δουμάς.
Ο ιστορικός ντ’ Αρτανιάν δεν ήταν μυθιστορηματικός ήρωας. Ήταν ο Σαρλ ντε Μπατζ ντε Καστελμόρ, Γασκόνος ευγενής και στρατιωτικός, που υπηρέτησε ως σωματοφύλακας του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΔ΄. Σκοτώθηκε στις 25 Ιουνίου 1673, κατά την πολιορκία του Μάαστριχτ, στη διάρκεια του Γαλλο-Ολλανδικού Πολέμου.
Από εκεί και πέρα, η Ιστορία περνά στη λογοτεχνία. Το 1844, ο Αλέξανδρος Δουμάς, μαζί με τον συνεργάτη του Ογκίστ Μακέ, μετέτρεψε τον ντ’ Αρτανιάν σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους ήρωες της ευρωπαϊκής φαντασίας. Στους Τρεις Σωματοφύλακες, ο νεαρός Γασκόνος φτάνει στο Παρίσι, συναντά τον Άθω, τον Πόρθο και τον Άραμη, και γίνεται το πρόσωπο που κουβαλά την ορμή, την πίστη, τη φιλοδοξία και το περίφημο «όλοι για έναν και ένας για όλους».
Η μυθιστορηματική εκδοχή του ήταν τόσο ισχυρή ώστε σχεδόν κατάπιε τον πραγματικό άνθρωπο. Έξω από τη Γαλλία, ο ντ’ Αρτανιάν είναι περισσότερο εικόνα κινηματογραφική: καπέλο, σπαθί, μπότες, μονομαχίες, ρομαντική γενναιότητα. Ο πραγματικός στρατιώτης, όμως, παραμένει πολύ λιγότερο γνωστός. Ακόμη και η ακριβής του μορφή, η τελευταία του διαδρομή και ο τόπος ταφής του παραμένουν αντικείμενο έρευνας.
Τα οστά βρέθηκαν όταν τμήμα του δαπέδου της εκκλησίας υποχώρησε κατά τη διάρκεια εργασιών. Ο διάκονος της Καθολικής επισκοπής της πόλης, Γιος Βάλκε, ειδοποίησε τον συνταξιούχο αρχαιολόγο Βιμ Ντάικμαν, ο οποίος εδώ και δεκαετίες υποστήριζε ότι ο ντ’ Αρτανιάν πιθανότατα είχε ταφεί σε εκείνη την εκκλησία, κοντά στο σημείο όπου σκοτώθηκε.
Η θέση του σκελετού ενίσχυσε αμέσως το ενδιαφέρον των ειδικών. Τα κατάλοιπα βρέθηκαν σε σημαντικό σημείο του ναού, κάτω από παλαιότερο βωμό, μια θέση που θα ταίριαζε σε πρόσωπο υψηλού κύρους. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία, κοντά στον σκελετό εντοπίστηκαν επίσης αντικείμενα που θα μπορούσαν να συνδέονται με την εποχή του θανάτου του ντ’ Αρτανιάν, ανάμεσά τους γαλλικό νόμισμα του 17ου αιώνα και στοιχείο που παραπέμπει σε βλήμα μουσκέτου.
Η επιστημονική επιβεβαίωση, όμως, δεν είναι απλή. Δείγματα DNA από τα οστά έχουν σταλεί για ανάλυση, με στόχο να συγκριθούν με γενετικό υλικό απογόνων της οικογένειας του ντ’ Αρτανιάν. Η διαδικασία, σύμφωνα με το National Geographic, έχει ήδη συναντήσει γραφειοκρατικές και επιστημονικές δυσκολίες, ενώ ερωτήματα έχουν τεθεί και γύρω από τις συνθήκες της αρχικής ανασκαφής.
Γι’ αυτό και οι ειδικοί παραμένουν προσεκτικοί. Δεν μιλούν ακόμη για λύση του μυστηρίου, αλλά για μια πιθανότητα που πρέπει να αποδειχθεί. Η ιστορική γοητεία του ευρήματος είναι μεγάλη, όμως η ταυτότητα των οστών δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε μια συναρπαστική σύμπτωση τόπου, χρόνου και μύθου.
Η Αλίνα Γκέμπελ, επιμελήτρια του Μουσείου ντ’ Αρτανιάν στο Λιπιάκ της Γαλλίας, δήλωσε στο National Geographic ότι, αν η ανακάλυψη επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για σημαντικό ιστορικό γεγονός. Για εκείνη, η σύγχρονη επιστήμη μπορεί να βοηθήσει να απαντηθούν ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά εδώ και αιώνες, ακόμη και για την πραγματική φυσιογνωμία του ανθρώπου πίσω από τον μύθο.
Ο ιστορικός Ζουλιέν Βιλμάρ, από το Centre Roland Mousnier στο Παρίσι, το θέτει ακόμη πιο καθαρά: μια πιθανή ταυτοποίηση θα επέτρεπε να επιστρέψει στο προσκήνιο ο πραγματικός ντ’ Αρτανιάν, σε αντίθεση με τον λογοτεχνικό του σωσία. Όχι για να μειωθεί ο Δουμάς, αλλά για να φανεί ξανά ο άνθρωπος που έδωσε την πρώτη ύλη στον θρύλο.
Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον σημείο της υπόθεσης. Αν το DNA επιβεβαιώσει ότι τα οστά ανήκουν στον ντ’ Αρτανιάν, δεν θα έχει βρεθεί απλώς ένας χαμένος τάφος. Θα έχει βρεθεί μια σπάνια ρωγμή ανάμεσα στη λογοτεχνία και την Ιστορία. Ένας ήρωας που για σχεδόν δύο αιώνες υπήρξε κυρίως φράση, στάση, σπαθί και σινεμά, θα επιστρέψει ως σώμα.
Ο Δουμάς δεν επινόησε τον ντ’ Αρτανιάν από το μηδέν. Πήρε ένα ιστορικό πρόσωπο, το μεγέθυνε, το έστειλε μέσα στον 19ο αιώνα και το έκανε εικόνα της γενναιότητας, της φιλίας και της νεανικής τόλμης. Από τότε, ο πραγματικός Σαρλ ντε Μπατζ ντε Καστελμόρ ζει στη σκιά του ήρωα που ενέπνευσε.
Τώρα, κάτω από μια εκκλησία στο Μάαστριχτ, η σκιά αυτή μπορεί να αποκτήσει ξανά ιστορικό περίγραμμα.
Η εξέταση DNA ίσως δεν λύσει όλα τα ερωτήματα. Μπορεί να αποτύχει, μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής, μπορεί το μυστήριο να μείνει ανοιχτό. Όμως η ανακάλυψη έχει ήδη ξαναφέρει στο φως την πιο παράξενη αλήθεια του ντ’ Αρτανιάν: ότι πίσω από έναν από τους πιο διάσημους ήρωες της περιπέτειας υπήρχε ένας άνθρωπος που πέθανε πραγματικά, σε πραγματικό πεδίο μάχης, πολύ πριν γίνει λογοτεχνικό σύνθημα.
Όλοι για έναν και ένας για όλους αλλά αυτή τη φορά, ίσως, για τον έναν που υπήρξε πριν από όλους.
με στοιχεία απο El Pais
