Η Sophie Calle επιστρέφει με μια μεγάλη έκθεση στο Louisiana Museum of Modern Art, λίγο έξω από την Κοπεγχάγη, συγκεντρώνοντας περισσότερα από 300 έργα από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες δουλειάς.
Το Something Missing?, που άνοιξε στις 26 Μαρτίου και θα διαρκέσει έως τις 6 Σεπτεμβρίου, κινείται γύρω από όσα χάνονται, όσα μένουν μισά και όσα επιμένουν να μας ακολουθούν.
Η Sophie Calle ξέρει να κάνει κάτι που μοιάζει απλό, αλλά δεν είναι καθόλου. Να παίρνει κάτι που λείπει και να το κάνει να βαραίνει μέσα στο δωμάτιο. Μια χαμένη εικόνα, μια απουσία, μια μνήμη, μια σχέση που τελείωσε, ένα βλέμμα που δεν έφτασε ποτέ εκεί που ήθελε. Αυτά είναι τα υλικά της και μ’ αυτά είναι φτιαγμένη και η μεγάλη νέα έκθεσή της, Something Missing?, που παρουσιάζεται τώρα στο Louisiana Museum of Modern Art στη Δανία.
Η έκθεση απλώνεται σε περισσότερα από 300 έργα και επτά βασικές σειρές, από το 1986 έως το 2024, και δείχνει γιατί η Calle παραμένει μία από τις πιο ιδιαίτερες μορφές της σύγχρονης τέχνης. Οχι επειδή φτιάχνει απλώς εικόνες με ισχυρή ατμόσφαιρα, αλλά επειδή ξέρει να μετατρέπει το προσωπικό σε κάτι που ακουμπά και τους άλλους. Στον κόσμο της, η εξομολόγηση δεν είναι ποτέ ακριβώς εξομολόγηση, το ντοκουμέντο δεν είναι ποτέ μόνο ντοκουμέντο και η αλήθεια δεν εμφανίζεται ποτέ χωρίς ένα μικρό πέπλο αμφιβολίας.
Ανάμεσα στα έργα που ξεχωρίζουν είναι το The Blind, ένα από τα πιο σημαντικά πρώιμα έργα της. Εκεί η Calle συνάντησε ανθρώπους που γεννήθηκαν τυφλοί και τους ζήτησε να της περιγράψουν τι σημαίνει για εκείνους η ομορφιά. Η ερώτηση είναι τόσο άμεση, που σχεδόν απογυμνώνει τα πάντα γύρω της. Και η απάντηση είναι ακόμη πιο δυνατή, γιατί μετακινεί την εικόνα από το μάτι στη μνήμη, στη φαντασία, στην επιθυμία. Το έργο ανήκει πλέον στη συλλογή του Louisiana και παρουσιάζεται εκεί για πρώτη φορά.
Σε άλλη ενότητα της έκθεσης, η Calle επιστρέφει στα άδεια κάδρα του Isabella Stewart Gardner Museum, εκεί όπου κάποτε κρέμονταν έργα που κλάπηκαν και δεν βρέθηκαν ποτέ. Στο What do you see? δεν επιχειρεί να ανασυστήσει τα χαμένα αριστουργήματα. Ζητά από εργαζομένους και επισκέπτες να περιγράψουν αυτό που δεν υπάρχει πια. Το βλέμμα, δηλαδή, στρέφεται όχι στο έργο, αλλά στο αποτύπωμά του. Στο κενό που αφήνει πίσω του.
Στο Voir la mer, η κάμερά της παρακολουθεί ανθρώπους που βλέπουν τη θάλασσα για πρώτη φορά. Δεν την ενδιαφέρει τόσο το τοπίο όσο η στιγμή της πρώτης συνάντησης, εκεί όπου κάτι τεράστιο και επίμονα φαντασμένο γίνεται ξαφνικά πραγματικό. Και στο On the Hunt, η Calle ενώνει προσωπικές αγγελίες, Tinder μηνύματα, εικόνες από κυνηγετικά παρατηρητήρια και νυχτερινά τοπία, σαν να χαρτογραφεί όλες εκείνες τις μικρές στρατηγικές της επιθυμίας, όπου ο ένας ψάχνει τον άλλον, ο ένας κυνηγά και ο άλλος απομακρύνεται.
Υπάρχει όμως και μια πιο σκοτεινή διαδρομή μέσα στην έκθεση. Εργα που ακουμπούν στον θάνατο, στο ανεκπλήρωτο, σε όσα έμειναν στη μέση. Η Calle επιστρέφει σε ανολοκλήρωτα σχέδια, σε έργα που δεν έγιναν ποτέ, σε προσχέδια και αρχεία που δεν βρήκαν τελική μορφή. Κι έπειτα προχωρά σε μια ενότητα που αγγίζει ανοιχτά τη δική της θνητότητα. Οχι με δραματικότητα, αλλά με τη γνώριμη ακρίβεια που τη διακρίνει: με τον τρόπο εκείνον που παίρνει κάτι οδυνηρό και το αφήνει να σταθεί χωρίς φωνές.
Αυτό που κάνει τη Calle τόσο ξεχωριστή είναι ότι δεν χωρίζει ποτέ καθαρά το αληθινό από το επινοημένο, το ιδιωτικό από το δημόσιο, το κείμενο από τη φωτογραφία. Τα βάζει όλα να συνυπάρχουν με έναν τρόπο ήσυχο αλλά κοφτερό. Κι έτσι η δουλειά της δεν σε κερδίζει από μακριά, με εντυπωσιασμούς ή μεγάλες χειρονομίες. Σε πλησιάζει αργά. Και όταν το καταλάβεις, έχει ήδη μείνει.
Το Something Missing? είναι από εκείνες τις εκθέσεις που δεν στηρίζονται μόνο στο μέγεθός τους ή στο κύρος του μουσείου που τις φιλοξενεί, αλλά στο ότι βρίσκουν έναν πολύ καθαρό τρόπο να μιλήσουν για κάτι οικείο και δύσκολο μαζί. Για την απώλεια, τη μνήμη, τον πόθο, το κενό, την ανάγκη να κρατήσεις κάτι που ήδη έχει φύγει. Και ίσως αυτή να είναι τελικά και η δύναμη της Sophie Calle: δεν προσπαθεί να γεμίσει την απουσία. Την κοιτάζει μέχρι να αρχίσει να αποκτά βάρος, σχήμα και σχεδόν σώμα.
