Η μοντέρνα τέχνη ξεκίνησε τη δεκαετία του 1800, με τους πίνακες του Εντουάρ Μανέ, του Ουίλιαμ Τέρνερ, του Φρανσίσκο Γκόγια και άλλων γνωστών ζωγράφων να σηματοδοτούν την αρχή νέων καλλιτεχνικών ρευμάτων.
Ωστόσο, μέχρι και σήμερα υπάρχουν αρκετές αντικρουόμενες απόψεις μεταξύ των ιστορικών και των κριτικών τέχνης σχετικά με το ποιο έργο ήταν τελικά αυτό που αποτέλεσε το σημείο καμπής μεταξύ της παραδοσιακής και της μοντέρνας τέχνης.
Σε αυτά τα έργα έρχεται να προστεθεί ο πίνακας του Τζόζεφ Ράιτ, «Πείραμα με ένα πτηνό σε αντλία αέρα», τον οποίο φιλοτέχνησε το 1768 και εκτίθεται σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου. Σε αυτό διακρίνονται τα βασικά χαρακτηριστικά της μοντέρνας τέχνης αρκετές δεκαετίες πριν από την εμφάνιση της.
Στον πίνακα απεικονίζεται ένα επιστημονικό πείραμα. Από ένα γυάλινο δοχείο που βρίσκεται πάνω σε ένα τραπέζι και περιέχει ένα πουλί αντλείται οξυγόνο. Γύρω από αυτό είναι συγκεντρωμένοι αρκετοί άνθρωποι που παρακολουθούν τη διαδικασία. Στο κέντρο βρίσκεται ένας επιστήμονας που ρυθμίζει την είσοδο και την έξοδο αέρα στο δοχείο. Το έντονο φως από το φανάρι τονίζεται χάρη στο σκοτεινό φόντο του πίνακα.
Στα δεξιά, δυο μικρά κορίτσια αντιδρούν με τρόμο, ενώ κάποιος προσπαθεί να τις παρηγορήσει. Στα αριστερά, ένα νεαρό ζευγάρι κοιτάζεται, αδιαφορώντας για το πείραμα. Οι υπόλοιποι θεατές παρακολουθούν με αμείωτο ενδιαφέρον. Λίγο πιο πίσω, ένα νεαρό αγόρι κλείνει την κουρτίνα, ενώ το φεγγάρι διαγράφεται έντονα. Ο ζωγράφος καταφέρνει να αποτυπώσει τις διαφορετικές αντιδράσεις των θεατών μέσα σε ένα συναισθηματικά φορτισμένο σκηνικό.
Το φως, όπως αποτυπώνεται στον πίνακα, υποβάλλει μια δραματική ατμόσφαιρα και μετατρέπεται σε κύριο θέμα του. Η λάμπα και το φεγγάρι είναι οι μοναδικές πηγές φωτισμού του σκοτεινού εσωτερικού χώρου. Αυτή η τεχνική εναλλαγής φωτός - σκιάς που χρησιμοποιεί ο Ράιτ φέρνει μια σύγχρονη οπτική στην παραδοσιακή ζωγραφική της εποχής του.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό της μοντέρνας τέχνης, που εντοπίζεται στο έργο του Ράιτ, είναι η αναπαράσταση του εκσυγχρονισμού της κοινωνίας. Πρόκειται για την απεικόνιση ενός επιστημονικού πειράματος που αποτυπώνει ταυτόχρονα την τεχνολογική πρόοδο της εποχής. Ο Ράιτ, μέσω της τέχνης του, αναδεικνύει την ανάπτυξη του σκεπτικισμού και της επιστήμης έναντι της άγνοιας και του δογματισμού.
Το αν ο πίνακας «Πείραμα με ένα πτηνό σε αντλία αέρα» αποτελεί πράγματι σημείο καμπής παραμένει αμφιλεγόμενο. Το έργο, αν και διαφορετικό από την πρωτοποριακή τέχνη του 19ου και 20ού αιώνα, αποτελεί αναμφίβολα ένα αξιόλογο δείγμα νεωτερισμού. Ταυτόχρονα, η αξία του παραμένει διαχρονική, καθώς θέτει θεμελιώδη ηθικά διλήμματα για την επιστήμη και την ανθρώπινη φύση.
Με πληροφορίες από το BBC
