Ήθελα από παλιά να πάρω μια συνέντευξη από έναν από τους πιο γνωστούς και επιδραστικούς ακτιβιστές στο ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα διεθνώς και όχι μόνο, τον «πιο μισητό άνθρωπο στη Βρετανία», όπως αναφέρεται στο βιογραφικό ντοκιμαντέρ «Hating Peter Tatchell» που ανέβηκε πέρσι στο Netflix, και να που αυτό επιτεύχθηκε χάρη σε ένα θεωρούμενο (μάλλον κακώς) ως κατεξοχήν «στρέιτ» σπορ, το ποδόσφαιρο!
Ο Πίτερ, που στα εβδομήντα του πλέον χρόνια δεν έχει απολέσει τη ριζοσπαστικότητα και το τσαγανό οργισμένου εφήβου που τον διακρίνουν, είχε εξαρχής επιπλήξει τη FIFA για την απόφασή της να διοργανώσει Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου σε μια χώρα, το καθεστώς της οποίας παραβιάζει συστηματικά τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+, των γυναικών, των μεταναστών εργατών και των πολιτικά αντιφρονούντων.
Η «καταδρομική» ακτιβιστική παρέμβαση στην οποία προέβη στις 25/10, υψώνοντας ένα πλακάτ έξω από το Εθνικό Μουσείο του Κατάρ στην Ντόχα με τη συνδρομή του στενού συνεργάτη του Σάιμον Χάρις, που ανέγραφε «Το Κατάρ συλλαμβάνει, φυλακίζει και υποβάλλει ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους σε θεραπείες μεταστροφής» ήταν μια ενέργεια που έκανε τον γύρο του κόσμου, προσθέτοντας μία ακόμη ηχηρή φωνή στο κύμα διαμαρτυριών που έχει ξεσηκώσει η ανάθεση της διοργάνωσης στο Εμιράτο.
Ανάλογη παρέμβαση είχε κάνει το ’18 στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας κατά την έναρξη του Μουντιάλ της Ρωσίας, καταγγέλλοντας διώξεις και δολοφονίες ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων στην Τσετσενία.
Όταν νιώθεις ότι τα δικαιώματά σου, η ίδια σου η ανθρώπινη υπόσταση και αξιοπρέπεια απειλούνται, έχεις δύο επιλογές: να σκύψεις το κεφάλι ή να αντιπαλέψεις. Στη ζωή μου έχω διαλέξει το δεύτερο και σε διαβεβαιώ ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αλλάξεις ριζικά τα πράγματα, όσο κόστος κι αν έχει.
Στη διαδικτυακή μας επικοινωνία ήταν πολύ ορεξάτος και ομιλητικός, προσέχοντας καλά τη διατύπωση κάθε φράσης, κάθε λέξης. Πίσω του κρεμόταν μια σημαία με το ουράνιο τόξο, ενώ στον τοίχο δεξιά υπήρχαν δυο αφίσες, η πρώτη αξίωνε 20% φορολόγηση στα κέρδη των 171 Βρετανών δισεκατομμυριούχων, η δεύτερη καλούσε σε αλληλεγγύη στην Ουκρανία. Μου εξέθεσε αναλυτικά όλο το χρονικό της διαμαρτυρίας, που πάντως δεν ήταν η πιο ριψοκίνδυνη απ’ όσες έχει επιχειρήσει, σε κάποιες μάλιστα δέχτηκε βάναυσα χτυπήματα.
Στην πρώτη του συνέντευξη σε ελληνικό μέσο μιλήσαμε βεβαίως για τον πολιτικό ακτιβισμό, για τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα σήμερα, για την ανάγκη μιας πιο ριζοσπαστικής, πιο συμπεριληπτικής προσέγγισής τους, καθώς και για τις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κοινότητα όχι μόνο σε αυταρχικά καθεστώτα αλλά ακόμα και στις φιλελεύθερες δυτικές δημοκρατίες.
Προκλήσεις που αφορούν όχι μόνο την αυξανόμενη δημοτικότητα των νεοσυντηρητικών και των ακροδεξιών ιδεολογημάτων αλλά και την «κανονικοποίηση» επιθυμιών και διεκδικήσεων που δημιουργούν μια queer κοινότητα διαφορετικών ταχυτήτων, η οποία «ζητιανεύει», καθώς λέει, λίγα ψίχουλα αναγνώρισης και συστημικής ενσωμάτωσης αντί να απαιτεί να αλλάξουν οι ίδιοι οι όροι του παιχνιδιού, αντιπαραθέτοντας τη δική της βιωμένη εμπειρία και κουλτούρα.
Ο ίδιος προτείνει, μεταξύ άλλων, τη θέσπιση ενός εναλλακτικού μοντέλου σχέσεων, το σύμφωνο πολιτικής δέσμευσης, όσο για το επόμενο «μεγάλο βήμα» στις διεκδικήσεις της κοινότητας, αυτό είναι «η ανατροπή της έμφυλης τάξης πραγμάτων και η υπεράσπιση των τρανς ανθρώπων από τη βία, τις προσβολές και τις διακρίσεις». «Η αλληλεγγύη των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων απέναντι σε όλους τους διωκόμενους και τους μη προνομιούχους αυτού του κόσμου είναι αυτονόητη... Η απελευθερωμένη, ισότιμη κοινωνία που οραματιζόμαστε πρέπει να μας χωράει όλους», θα πει εν κατακλείδι.
— Ας ξεκινήσουμε με την ακτιβιστική σου παρέμβαση στις 25/10 εν όψει του Μουντιάλ, που έκανε τον γύρο του κόσμου.
Να πω καταρχάς ότι η διαμαρτυρία πραγματοποιήθηκε ύστερα από συνεννόηση με αγωνιστές υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Κατάρ-ΛΟΑΤΚΙ+, φεμινίστριες, αντιφρονούντες και εκπροσώπους μεταναστών εργατών, οι οποίοι πλήρωσαν βαρύτατο φόρο αίματος (σ.σ. αναφέρονται πάνω από 6.500 νεκροί) για να κατασκευαστούν όλα αυτά τα στάδια.
Τυγχάνω, βλέπετε, επώνυμος και μια τέτοια δράση θα συγκέντρωνε τα φώτα της δημοσιότητας, κάτι που και εκείνοι επιθυμούσαν, ώστε να αναδειχθεί ο αυταρχικός χαρακτήρας του καθεστώτος. Όπως και έγινε – τη διαμαρτυρία κάλυψαν πάνω από 4.000 δημοσιογραφικά μέσα παγκοσμίως και γνωστοποιήθηκε σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, επιπλέον έγινε κάλεσμα για συγκεντρώσεις έξω από πρεσβείες και προξενεία του Κατάρ την παραμονή της έναρξης.
— Τη διαμαρτυρία αυτή την είχες προαναγγείλει, αν θυμάμαι καλά.
Πράγματι, και επειδή οι μυστικές υπηρεσίες της χώρας αυτής φημίζονται για την οργάνωσή τους, έπρεπε με τον συνεργάτη μου Σάιμον Χάρις να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί ώστε να μη συλληφθούμε πρόωρα. Αρχικά, λοιπόν, έκλεισα μήνες πριν μια πτήση για Ντόχα στις 20/11, ημέρα έναρξης του Μουντιάλ, αφήνοντας να διαρρεύσει στα ΜΜΕ ότι η παρέμβαση ήταν προγραμματισμένη για τότε.
Καθώς όμως πλησίαζε ο καιρός, έκλεισα μια άλλη πτήση Λονδίνο - Μελβούρνη μέσω Ντόχας, λέγοντας ότι έπρεπε να φροντίσω τα κληρονομικά και κάποιες άλλες εκκρεμότητες από τον πρόσφατο θάνατο της μητέρας μου. Θα είχα δεκατρείς ώρες αναμονή στην Ντόχα, φτάνοντας λοιπόν στο αεροδρόμιο εκεί έβγαλα μια μονοήμερη τουριστική βίζα τάχα να δω τα αξιοθέατα, ζήτησα μάλιστα αναλυτικές πληροφορίες γι’ αυτά.
— Το πλακάτ που κρατούσες διάβασα ότι ήρθε με άλλη πτήση.
Ναι, διότι αν με ψάχνανε και το βρίσκανε πάνω μου, θα τελείωναν όλα εκεί. Το είχε, λοιπόν, μαζί του ο Χάρις, που κατέφθασε με διαφορετική πτήση ‒ δική του αποστολή ήταν να τραβήξει φωτογραφίες και βίντεο από τη διαμαρτυρία και να τα στείλει αμέσως στο Λονδίνο, ώστε άλλοι συνεργάτες να τα προωθήσουν στα ΜΜΕ και το διαδίκτυο.
Το πλακάτ ήταν προσεκτικά τυλιγμένο σε ένα φύλλο της «Daily Telegraph». Συνεννοηθήκαμε να συναντηθούμε στις εντεκάμισι το πρωί στο καφέ του Εθνικού Μουσείου του Κατάρ. Καθίσαμε σε διαφορετικά τραπέζια χωρίς να ανταλλάξουμε ούτε βλέμμα. Εκείνος έκανε αρχικά ότι διαβάζει την εφημερίδα, ύστερα από λίγο την άφησε σε ένα γειτονικό τραπέζι, προσποιούμενος ότι πάει τουαλέτα. Πλησίασα, την πήρα, έκανα επίσης ότι τη διαβάζω και ακολούθως την έβαλα στην τσάντα μου και πήγα να σταθώ στο προγραμματισμένο σημείο.
Πήρα μια βαθιά ανάσα, άνοιξα το πλακάτ και επί τριάντα πέντε λεπτά δεν είχα καμία ενόχληση, πέρα από μια περαστική γυναίκα που, κοιτώντας με έκπληκτη, μου είπε ότι θα με κλείσουν φυλακή.
Κατέφθασαν, εν τέλει, τέσσερα περιπολικά. Βγήκαν έξω εννιά αστυνομικοί, με κύκλωσαν, μου πήραν το πλακάτ και κάποιοι άρχισαν να με ανακρίνουν, ενώ οι υπόλοιποι «χτένιζαν» την περιοχή ολόγυρα. Γρήγορα εντόπισαν τον Χάρις, του απέσπασαν το κινητό και σβήσανε ό,τι είχε τραβήξει, όμως είχε προλάβει, ευτυχώς, να στείλει υλικό. Μας οδήγησαν στην Ασφάλεια και μας ανέκριναν πιεστικά, λέγοντάς μας ότι είμαστε υπό κράτηση.
— Η συμπεριφορά των αστυνομικών;
Ήταν ευγενικοί ομολογώ και αρκετά αμήχανοι, πιθανότατα δεν είχε ξαναχρειαστεί να επέμβουν για να διαλύσουν διαμαρτυρία ακόμα και ενός ατόμου, γι’ αυτό και ήταν σε συνεχή επικοινωνία με ανωτέρους τους, όπως καταλάβαμε. Το ωραίο, δε, είναι πως καθώς διερμηνέας δεν υπήρχε, συνεννοούμασταν μέσω του Google translator. Τώρα, το πόσο ακριβής ήταν η μετάφραση, θα σε γελάσω!
Με βλέπεις τώρα και αστειεύομαι, όταν όμως μας τόνισαν ότι η πράξη μας επισύρει πολύχρονη φυλάκιση τα χρειαστήκαμε λίγο, παρότι το γνωρίζαμε βέβαια. Ξαφνικά και προτού συμπληρωθούν καν πενήντα λεπτά, μας λένε «εντάξει, είστε ελεύθεροι, αλλά πρέπει να φύγετε με την πρώτη πτήση». Εμείς απλώς θα συνεχίζαμε, καθώς ήμασταν τράνζιτ.
Μας άφησαν έξω από το αεροδρόμιο, άλλα ώσπου να φτάσουμε στην αίθουσα αναχωρήσεων ανησυχούσαμε μήπως αλλάξουν οι διαταγές – μόνο όταν βρεθήκαμε στον διεθνή εναέριο χώρο νιώσαμε ανακούφιση.
— O πρεσβευτής του Κατάρ στο Μουντιάλ καταδίκασε έμμεσα τη διαμαρτυρία, δηλώνοντας στο γερμανικό κανάλι ZDF ότι η ομοφυλοφιλία είναι αμαρτία και πνευματική ασθένεια.
Ναι, τα ακούγαμε για αιώνες και στη χριστιανική Δύση αυτά, δεν μας είπε τίποτα νέο. Αν κάποιος χρειάζεται πνευματική θεραπεία, είναι ο ίδιος και όσοι σκέφτονται σαν αυτόν.
— Διάβασα επίσης ότι κάποιοι φοβούνται πως αυτή σας η «απερισκεψία» θα οξύνει ακόμα περισσότερο την ομοφοβία του καθεστώτος. Υπάρχει, ξέρετε, μια χρόνια διαμάχη για το αν τέτοιες «επιθετικές» ακτιβιστικές δράσεις, ακόμα και το αίτημα για τη διοργάνωση pride σε πόλεις όπως η Μόσχα, που στήριξες παλιότερα αυτοπροσώπως, είναι όντως εποικοδομητικές ή αποκτούν έναν αποικιοκρατικό, τρόπον τινά, χαρακτήρα.
Να επαναλάβω καταρχάς ότι δεν πήγα στο Κατάρ απρόσκλητος. Αν κάποιοι διαφωνούν με τέτοιες ενέργειες και αιτήματα, με γεια τους με χαρά τους. Τι έχουν, όμως, να αντιπροτείνουν; Ποτέ δεν άκουσα μια σοβαρή εναλλακτική. Όχι, δεν νομίζω ότι οι δράσεις που στοχεύουν στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι λάθος. Πιστεύω, αντίθετα, ότι ύστερα από την παρέμβαση που κάναμε οι Αρχές του Κατάρ θα είναι πιο συγκρατημένες γιατί δίνουν μεγάλη σημασία στη δημόσια εικόνα της χώρας.
Στη Ρωσία, μια και την ανέφερες, η κατάσταση για τους ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους έκτοτε έχει χειροτερέψει, αυτό όμως δεν οφείλεται στο αίτημα για ένα Moscow Pride, εκεί υπάρχει ένα ευρύτερο ομοφοβικό πλαίσιο.
— Ακόμα όμως και στις φιλελεύθερες δημοκρατίες της Δύσης βλέπουμε νεοσυντηρητικές κυβερνήσεις και κινήματα να απειλούν δικαιωματικές κατακτήσεις δεκαετιών.
Σαφώς. Αυτό δεν αφορά μόνο κάποιες «εξωτικές» χώρες. Και όταν νιώθεις ότι τα δικαιώματά σου, η ίδια σου η ανθρώπινη υπόσταση και αξιοπρέπεια απειλούνται, έχεις δύο επιλογές: να σκύψεις το κεφάλι ή να αντιπαλέψεις. Στη ζωή μου έχω διαλέξει το δεύτερο και σε διαβεβαιώ ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αλλάξεις ριζικά τα πράγματα, όσο κόστος κι αν έχει. Το λέω και στο ντοκιμαντέρ «Hating Peter Tatchell», μην περιμένεις τον κόσμο να αλλάξει από μόνος του, ονειρέψου πώς τον θέλεις και κάνε τον να συμβεί!
— Κάνεις παραπάνω από μισόν αιώνα τώρα πολιτικό ακτιβισμό. Δεν απογοητεύθηκες ούτε κουράστηκες ποτέ;
Και τα δύο μού συνέβησαν και μου συμβαίνουν κατά καιρούς, κάτι όμως μέσα μου με παρακινεί να συνεχίζω κι όσο αντέξω. Δραστηριοποιούμενος όλα αυτά τα χρόνια μαζί με ανθρώπους και συλλογικότητες που μοιραζόμαστε κοινά ιδανικά βοήθησα, πιστεύω, να γίνουν κάποιες ρηξικέλευθες κοινωνικές αλλαγές – η θέση της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας σήμερα, για παράδειγμα, είναι σαφώς καλύτερη απ’ ό,τι τη δεκαετία του ’70, των γυναικών και των φυλετικών μειονοτήτων επίσης, παρότι τα προβλήματα δεν σταμάτησαν και πάντα εμφανίζονται νέες προκλήσεις.
— Μία από αυτές τις προκλήσεις αναφορικά με τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα είναι, νομίζω, μια εκ νέου απόπειρα ταύτισης της ομοφυλοφιλίας με την παιδεραστία.
Α, αυτό είναι μία ακόμα απεγνωσμένη προσπάθεια ομοφοβικών κύκλων να κερδίσουν μια μάχη την οποία έχουν χάσει ήδη στα μυαλά και τις καρδιές της μεγάλης πλειοψηφίας της κοινωνίας. Άνθρωποι αντιδραστικοί που μισούν τους ΛΟΑΤΚΙ+ και πασχίζουν να ακυρώσουν τις κατακτήσεις της κοινότητάς μας. Ξέρουν ότι παρουσιάζοντας τους ομοφυλόφιλους ως διαφθορείς και βιαστές εφήβων και παιδιών θα ξεσηκώσουν ηθικό πανικό, το χρησιμοποιούν λοιπόν με κάθε ευκαιρία.
— Ποια θεωρείς ως την κορυφαία δράση σου;
Είναι πολλές. Ανάμεσά τους σίγουρα βρίσκονται η διαμαρτυρία υπέρ των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων το 1973 στο τότε Ανατολικό Βερολίνο, οι δύο προσπάθειές μου να «συλλάβω» τον τύραννο της Ζιμπάμπουε, Ρόμπερτ Μουγκάμπε, το ότι έπεισα τον πρωτοπυγμάχο Μάικ Τάισον να καταδικάσει δημόσια τις διακρίσεις απέναντι στους ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους, το outing δέκα Αγγλικανών επισκόπων το ’94 –έκτοτε δεν ξανάκαναν ομοφοβικό κήρυγμα‒, τη δημόσια παρέμβασή μου στον καθεδρικό του Καντέρμπουρι το Πάσχα του ’98, όπου κατήγγειλα εκ νέου την υποκρισία της Αγγλικανικής Εκκλησίας, την παρουσία μου σε δύο απόπειρες για pride στη Μόσχα το ’06 και το ’07 επίσης, στη δεύτερη από τις οποίες δέχτηκα επίθεση από Ρώσους νεοναζί.
— Ναι, το θυμάμαι αυτό το περιστατικό. Υπάρχει, αλήθεια, κάτι για το οποίο μετάνιωσες;
Ναι, για το ότι δεν χρησιμοποίησα νωρίτερα το outing ως όπλο για να ξεμπροστιάσω ακόμα περισσότερους ομοφοβικούς υποκριτές σε υψηλά αξιώματα. Πολιτικούς, δικαστές, αστυνομικούς διευθυντές και άλλους τέτοιους «κρυφούς» που έκαναν κιόλας πόλεμο στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, παρότι στην ιδιωτική τους ζωή πηδιόντουσαν αβέρτα με άντρες.
— Ορισμένοι θα χαρακτήριζαν επιθετικές αυτές τις πρακτικές.
Ανοησίες. Πιστεύω ακράδαντα στη μη βία, δίχως αυτό να σημαίνει ότι μια μη βίαιη δράση ή ενέργεια δεν μπορεί είναι δυναμική. Καλές είναι οι επιστολές διαμαρτυρίας, η συλλογή υπογραφών, οι ειρηνικές συγκεντρώσεις και πορείες, όταν όμως, παρά ταύτα, συναντάς «τοίχο» οφείλεις να κλιμακώσεις την πολιτική σου καμπάνια έτσι ώστε να αναγκαστούν οι ισχυροί να σε υπολογίσουν. Το outing μπορεί να αποδειχθεί ένας πολύ αποτελεσματικός μοχλός πίεσης ενάντια στην ομοφοβία, την τρανσφοβία και τη ρητορική μίσους.
— Ο γάμος για όλους και το δικαίωμα στην παιδοθεσία κυριαρχούν στην ατζέντα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας τα τελευταία χρόνια. Ποιο πιστεύεις ότι είναι ή ότι θα πρέπει να είναι το επόμενο «σκαλί»;
Στις περισσότερες δυτικές χώρες σήμερα το νέο μεγάλο «μέτωπο» είναι η απαξίωση, οι προσβολές και οι διακρίσεις που υφίστανται οι τρανς άνθρωποι. Εκείνοι πλέον δαιμονοποιούνται και στοχοποιούνται περισσότερο, όχι σπάνια μάλιστα και «από τα μέσα», που λέμε, παρότι σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος της ορατότητας. Ο λόγος είναι ότι προκαλούν τις κατεστημένες, βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις για το φύλο και την επιτέλεσή του.
Όλα, όμως, τα μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας είμαστε κατ’ ουσίαν αμφισβητίες της έμφυλης νόρμας και των προκαθορισμένων έμφυλων ρόλων. Τα τρανς άτομα βρίσκονται στην πρωτοπορία αυτής της αμφισβήτησης και χρειάζονται συμπαράσταση, τα τρανς δικαιώματα είναι κι αυτά θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.
Τι σημασία έχει αν μια τρανς γυναίκα π.χ. δεν έχει τα ίδια βιολογικά χαρακτηριστικά με μια cis γυναίκα; Αναφορικά με το κοινωνικό φύλο, δεν υπάρχει καμία διαφορά, ο μισογυνισμός, η έμφυλη βία, η σεξουαλική παρενόχληση, τα εγκλήματα μίσους και οι ανισότητες τις αφορούν εξίσου, ο αγώνας τους επομένως είναι κοινός.
— Τα στεγανά των φύλων είναι, λοιπόν, η νέα πρόκληση.
Ακριβώς. Τις προηγούμενες δεκαετίες ακόμα και οι πιο πολιτικοποιημένοι από εμάς δεν δίναμε έμφαση εκεί, θέταμε άλλες προτεραιότητες που έμοιαζαν πιο ζωτικές, τη μάχη κατά των προκαταλήψεων, των απαγορεύσεων και των διακρίσεων, το δικαίωμα να είμαστε ο εαυτός μας, το δικαίωμα στην επιθυμία, στον έρωτα όπως κάθε άτομο τα εννοεί.
Πιστεύω όμως ότι ναι, ήρθε ο καιρός να αμφισβητήσουμε ανοιχτά τα έμφυλα στερεότυπα – και πολύ αργήσαμε. Οι νέοι ακτιβιστές δείχνουν τον δρόμο.
— Αυξημένη, πάντως, εμφανίζεται διεθνώς και η βία κατά των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων.
Είναι κι αυτό ένα ακόμα σύμπτωμα των αντιδράσεων που ξεσηκώνουν στα πιο συντηρητικά κοινωνικά στρώματα η αυξημένη ορατότητα και οι κατακτήσεις της κοινότητάς μας. Τα ιδεολογήματα του νεοσυντηρητισμού, της alt-right, της λαϊκιστικής ακροδεξιάς, των φονταμενταλιστών χριστιανών, των φανατικών πιστών κάθε πατριαρχικής θρησκείας, τα προσωπικά κόμπλεξ ορισμένων επίσης. Όλοι αυτοί φοβούνται ότι θα περιθωριοποιηθούν όσο ο κόσμος εξελίσσεται και η κοινωνία προχωρά.
Προσωπικά, εκτιμώ ότι τα φαινόμενα αυτά θα υποχωρήσουν σε βάθος χρόνου, οφείλουμε ωστόσο να είμαστε σε εγρήγορση – μην ξεχνάμε τι συνέβη στην εύρωστη, πρωτοπόρα queer κοινότητα του Βερολίνου του Μεσοπολέμου όταν επικράτησαν οι ναζί.
— Πόσο ικανοποιημένος είσαι από τις μέχρι τώρα προόδους της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας σε θέματα ισότητας;
Η ισότητα έχει γίνει το «μάντρα» της κοινότητάς μας. Όταν όμως τα ίσα δικαιώματα νοούνται ως ισότητα με τους στρέιτ μέσα στο κυρίαρχο κανονιστικό πλαίσιο αυτό συνιστά κομφορμισμό, όχι πραγματική απελευθέρωση. Στη συλλογικότητα Outrage! όπου συμμετέχω λέμε ότι το δικαίωμα στη στράτευση, το δικαίωμα στο σύμφωνο συμβίωσης και στον γάμο ακόμα σε μια λογική «δώστε και σε μας απ’ αυτό», χωρίς να αμφισβητούμε την προέλευση, τη λειτουργία και τις σκοπιμότητες τέτοιων συμβάσεων, εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία.
Δεν λέω, φυσικά, να μη διεκδικούμε ίση μεταχείριση όσοι επιθυμούμε να επικυρώσουμε νομικά κάποια σχέση μας, ας είμαστε εντούτοις ανοιχτοί και σε άλλες εναλλακτικές. Το Ίδρυμα Peter Tatchell προτείνει να θεσπιστεί παράλληλα το σύμφωνο πολιτικής δέσμευσης, ένα πιο ευέλικτο, πιο προοδευτικό πλαίσιο αναγνώρισης σχέσεων αμοιβαίας φροντίδας και δέσμευσης μεταξύ δύο ή και περισσότερων ατόμων, με παιδιά ή όχι, που να μη βασίζεται μόνο στη σεξουαλική σχέση.
— Ναι, το έχω υπόψη, δεν ξέρω πόσο λειτουργικό μπορεί να είναι στην πράξη, αλλά ακούγεται ενδιαφέρον.
Είναι, και σίγουρα βρίσκεται πιο κοντά στις αρχές μας, αντίθετα από κατεστημένες νόρμες που επιδιώκουν απλώς να μας κάνουν queer εκδοχές της επικρατούσας ετεροκανονικότητας, γκέι και λεσβίες με παρωχημένα στρέιτ μυαλά.
Είναι σαν οι ΛΟΑΤΚΙ+ να μην έχουμε τίποτα να συνεισφέρουμε, σαν να πρέπει να είμαστε απλώς ευγνώμονες σε όσα μεγαλόψυχα το σύστημα μάς παραχωρεί. Αυτό όμως ακυρώνει την προσωπική και συλλογική μας εμπειρία, τις διαφορετικές μορφές και τρόπους αυτοπραγμάτωσης, αγάπης, αλληλεγγύης και συνύπαρξης που επινοήσαμε στα δύσκολα χρόνια.
Πιστεύω ότι οφείλουμε να εμπνεόμαστε καταρχάς από τη δική μας ιστορία, τη δική μας κουλτούρα κι αυτή να προσπαθούμε να μεταλαμπαδεύσουμε, όχι να αποδεχόμαστε άκριτα ό,τι μας πετάνε. Δεν είμαστε απλώς «αποδέκτες» δικαιωμάτων, έχουμε και τη δική μας μαρτυρία, τα δικά μας βιώματα να καταθέσουμε. Το ότι ολοένα περισσότεροι στρέιτ άνδρες και γυναίκες υιοθετούν queer πρότυπα στην εμφάνιση, τον τρόπο σκέψης και τη σεξουαλικότητά τους είναι, για παράδειγμα, κομμάτι της δικής μας πολιτισμικής συμβολής, της απελευθέρωσης που εμείς οραματιστήκαμε.
Σκεφτείτε π.χ. τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία, αίτημα που στήριζε από παλιά η κοινότητά μας. Πλέον σε πολλές χώρες διδάσκεται ως μάθημα, αλλά συνήθως είναι φτωχό και ελλιπές ακόμα και για ένα στρέιτ παιδί, η δε ομοφυλόφιλη σεξουαλικότητα και ζητήματα ταυτότητας είτε έκφρασης φύλου ελάχιστα θίγονται. Δεν μπορώ να το θεωρήσω νίκη αυτό, ούτε και τη ΛΟΑΤΚΙ+ συμπερίληψη σε έναν επαγγελματικό στρατό, λες κι έτσι απαλείφεται το ρατσιστικό, σεξιστικό και ιεραρχικό υπόβαθρο του μιλιταρισμού.
— Ένα άλλο «σημείο των καιρών» είναι η ύπαρξη μεγάλου αριθμού ανοικτά ΛΟΑΤΚΙ+ προσφύγων. Το ίδρυμα που διευθύνεις δραστηριοποιείται νομίζω αρκετά σε αυτό τον τομέα.
Κάνουμε απλώς ό,τι οφείλει να κάνει η κοινότητα. Δεν πρόκειται, βέβαια, για κάτι τόσο καινούργιο, ανοικτά ΛΟΑΤΚΙ+ πρόσφυγες υπήρχαν και παλιότερα, έχουν όμως πράγματι πολλαπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, καθώς η παγκοσμιοποίηση συνέβαλε μεν στη συνειδητοποίηση και στο coming out, αύξησε όμως τη στοχοποίηση, έπειτα έχουμε ροές και από εμπόλεμες ζώνες από Συρία, Ουκρανία κ.λπ. Και αν κάτι μοιραζόμαστε με τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, είναι ότι κι εμείς συχνά βρεθήκαμε ξεριζωμένοι και κυνηγημένοι ακόμα και στην ίδια μας τη χώρα απλώς και μόνο επειδή αγαπάμε διαφορετικά.
Γι’ αυτό και η αλληλεγγύη μας απέναντί τους πρέπει να είναι αυτονόητη, όπως και απέναντι σε όλους τους διωκόμενους και τους μη προνομιούχους αυτού του κόσμου. Η πιο απελευθερωμένη, πιο ισότιμη κοινωνία που οραματιζόμαστε θα πρέπει να μας χωράει όλους.
