Η Ιαπωνία έκανε ένα σημαντικό βήμα προς τη νομική αναγνώριση των non-binary ανθρώπων, μετά από απόφαση του Ανώτερου Δικαστηρίου της Οσάκα που έκρινε προβληματικό το αυστηρά δυαδικό σύστημα οικογενειακού μητρώου της χώρας.
Η απόφαση, που εκδόθηκε στις 8 Μαΐου, αφορά το koseki, το υποχρεωτικό οικογενειακό μητρώο της Ιαπωνίας, στο οποίο καταγράφονται βασικά γεγονότα της ζωής ενός ανθρώπου, όπως η γέννηση, ο γάμος και ο θάνατος. Το σύστημα επιτρέπει μόνο δύο έμφυλες καταχωρίσεις, «άνδρας» και «γυναίκα», αποκλείοντας κάθε non-binary επιλογή.
Το δικαστήριο έκρινε ότι η απουσία non-binary καταχώρισης συγκρούεται με το Άρθρο 14 του ιαπωνικού Συντάγματος, το οποίο κατοχυρώνει την αρχή της ισότητας και την προστασία από διακρίσεις. Η υπόθεση αφορούσε non-binary άτομο περίπου 50 ετών από την περιφέρεια του Κιότο, που είχε ζητήσει να αλλάξει η καταχώρισή του στο μητρώο από «πρωτότοκη κόρη» σε έναν ουδέτερο όρο, όπως «πρωτότοκο παιδί».
Το αίτημα είχε απορριφθεί αρχικά από το Οικογενειακό Δικαστήριο του Κιότο. Το Ανώτερο Δικαστήριο της Οσάκα δεν ενέκρινε ούτε τώρα άμεσα την αλλαγή της συγκεκριμένης καταχώρισης, κρίνοντας ότι το μητρώο πρέπει να λειτουργεί με ενιαίο τρόπο σε όλη τη χώρα. Ωστόσο, το κρίσιμο σημείο της απόφασης βρίσκεται αλλού: το δικαστήριο αναγνώρισε ότι το σύστημα, όπως είναι σήμερα, αποκλείει νομικά τα non-binary άτομα και πρέπει να επανεξεταστεί.
Σύμφωνα με ιαπωνικά μέσα, το δικαστήριο έκρινε ότι πρέπει να ανοίξει δρόμος ώστε οι καταχωρίσεις να μπορούν να διορθώνονται με τρόπο που να ανταποκρίνεται στην ταυτότητα φύλου κάθε ανθρώπου. Αναγνώρισε επίσης ότι η ταυτότητα φύλου συνδέεται άμεσα με την προσωπική ύπαρξη ενός ατόμου και έχει σοβαρή νομική σημασία.
Για οργανώσεις και δικηγόρους που ασχολούνται με τα LGBTQ+ δικαιώματα στην Ιαπωνία, η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Μέχρι σήμερα, η ύπαρξη non-binary ανθρώπων παρέμενε ουσιαστικά αόρατη στο ιαπωνικό οικογενειακό μητρώο. Η απόφαση δεν αλλάζει από μόνη της τα έγγραφα των non-binary ατόμων, αλλά δημιουργεί ένα νέο νομικό προηγούμενο: το κράτος δεν μπορεί να αγνοεί επ’ αόριστον όσους δεν χωρούν στις δύο υπάρχουσες κατηγορίες.
Η Ιαπωνία παραμένει η μόνη χώρα της G7 που δεν αναγνωρίζει τον γάμο μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών σε εθνικό επίπεδο, ενώ αρκετές κρίσιμες αλλαγές για τα LGBTQ+ δικαιώματα έχουν έρθει τα τελευταία χρόνια μέσα από τα δικαστήρια. Η απόφαση της Οσάκα προστίθεται σε αυτή τη σειρά υποθέσεων, δείχνοντας ότι η ιαπωνική δικαιοσύνη αρχίζει να αντιμετωπίζει την ταυτότητα φύλου όχι ως διοικητική λεπτομέρεια, αλλά ως ζήτημα ισότητας και προσωπικής αξιοπρέπειας.
Με στοιχεία από Them, The Japan Times
