Οξύνεται η ένταση μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ μετά τις απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και για δεύτερη «αρμάδα» στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, που δηλώνει ότι ακολουθεί «τους δικούς του ηθικούς κανόνες» ως πυξίδα, προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι μια «τεράστια αρμάδα» κατευθύνεται στον Κόλπο, αφού προηγουμένως ενθάρρυνε και υποσχέθηκε βοήθεια στους Ιρανούς διαδηλωτές, το κίνημα των οποίων κατεστάλη, με χιλιάδες νεκρούς, σύμφωνα με πολλές μη κυβερνητικές οργανώσεις.
Η αμερικανική αρμάδα αποτελείται από το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν» με τα περισσότερα από 80 μαχητικά αεροσκάφη του και τη συνοδεία του, τρία καταδρομικά, με αντιπυραυλικές δυνατότητες και εξοπλισμένα με πυραύλους Tomahawk.
Αυτή η αεροναυτική δύναμη, που συνήθως συνοδεύεται και από ένα ελικόπτερο, ικανό να εκτοξεύει πυραύλους Tomahawk σε στόχους στην ξηρά, έφτασε τη Δευτέρα στην περιοχή. Σε αυτήν θα πρέπει να προστεθούν και τα σημαντικά στρατιωτικά μέσα που διαθέτουν οι ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή: τέσσερα ναρκαλιευτικά σταθμεύουν στο Μπαχρέιν, για να διευκολύνουν τη ναυσιπλοΐα στο στενό του Ορμούζ, ενώ δεκάδες είναι τα μαχητικά αεροσκάφη στις αεροπορικές βάσεις Αλ Ουντέιντ (Κατάρ) και Αλ Ντάφρα (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα).
Εξειδικευμένοι ιστότοποι και λογαριασμοί σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης αποκάλυψαν τις τελευταίες ημέρες κινήσεις μεταγωγικών αεροσκαφών που μετέφεραν στην περιοχή συστοιχίες αντιαεροπορικής άμυνας, καθώς και την άφιξη καταδιωκτικών-βομβαρδιστικών αεροσκαφών F-15.
Τι επιδιώκει ο Τραμπ για το Ιράν;
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε το βράδυ της Πέμπτης ότι «ελπίζει να μην χρειαστεί να χρησιμοποιήσει» αυτήν τη δύναμη, αφού προηγουμένως είχε προτρέψει την Τεχεράνη να συνάψει μια «δίκαιη συμφωνία» για το πυρηνικό πρόγραμμά της.
Μετά τα πλήγματα, τον Ιούνιο του 2025, με στόχο τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, «το τίμημα που ζητείται από την Τεχεράνη για μια συμφωνία έχει αυξηθεί σημαντικά», εκτιμά ο Φαρζάν Σαμπέτ, ειδικός σε θέματα που αφορούν το Ιράν, στο Graduate Institute της Γενεύης.
Η Ουάσινγκτον επιδιώκει την απαγόρευση κάθε δραστηριότητας εμπλουτισμού ουρανίου, τον περιορισμό των βαλλιστικών δυνατοτήτων και «τη διάλυση ή σοβαρούς περιορισμούς στον αποκαλούμενο Άξονα της Αντίστασης», στον οποίο περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων οι Χούθι της Υεμένης και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, εξήγησε.
Αυτή θα ήταν «μια μορφή συνθηκολόγησης», απαράδεκτη για την Τεχεράνη, σχολίασε ο Ντέιβιντ Κάλφα, συνιδρυτής του κέντρου ερευνών Atlantic Middle East Forum (AMEF), που εκτιμά ότι ο Τραμπ «θα επιλέξει τη στρατιωτική λύση», κυρίως για να δείξει τη δυνατότητά του να κάνει τους άλλους να σέβονται τις «κόκκινες γραμμές του».
Το σενάριο των περιορισμένων πληγμάτων στο Ιράν
Ο Τραμπ θα μπορούσε να πλήξει δεξαμενόπλοια που εξάγουν ιρανικό πετρέλαιο, όπως το έκανε στη Βενεζουέλα, για να στραγγαλίσει την οικονομία του Ιράν και να επιτύχει μια «συμφωνία», σύμφωνα με τον Φαρζάν Σαμπέτ.
Θα μπορούσε επίσης να προχωρήσει σε «πλήγματα ακριβείας ή σε έναν περιορισμένο πόλεμο, με συγκεκριμένους στόχους, κάτι που θα του επιτρέψει να δηλώσει ότι ανάγκασε το Ιράν να σεβαστεί τις κόκκινες γραμμές του, χωρίς να εμπλακεί σε έναν νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή και να δηλώσει νικητής», πρόσθεσε.
Μια τέτοια επιχείρηση θα είχε ως στόχο τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, τις ράμπες εκτόξευσης πυραύλων και δρόνων, όπως έκανε τον Ιούνιο το Ισραήλ.
Για την Εύα Κουλουριώτη, ανεξάρτητη αναλύτρια σε θέματα Μέσης Ανατολής, όπως αναφέρει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, τα πλήγματα θα στοχεύουν πιθανότατα θέσεις των Φρουρών της Επανάστασης και της παραστρατιωτικής πολιτοφυλακής Μπασίτζ, που ενεπλάκη στην καταστολή των διαδηλώσεων.
«Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, με τη στήριξη της ισραηλινής Μοσάντ, έχουν μια σαφή εικόνα αυτών των δυνάμεων», εξήγησε.
Η υπόθεση των μαζικών πληγμάτων
Ένα άλλο σενάριο είναι αυτό των μαζικών πληγμάτων για την καρατόμηση «όλων των στυλοβατών του ιρανικού καθεστώτος, αρχής γενομένης από την κορυφή της πυραμίδας, τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και φτάνοντας μέχρι τις ένοπλες δυνάμεις και τους επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης, καθώς και τους υψηλόβαθμους πολιτικούς που συνιστούν τον πυρήνα του καθεστώτος», συνέχισε η Εύα Κουλουριώτη. Κάτι τέτοιο θα περιλάμβανε επίσης την εξουδετέρωση των κυριότερων στρατιωτικών βάσεων, του πυραυλικού προγράμματος και ό,τι απομένει από το πυρηνικό πρόγραμμα, σημείωσε.
«Ο αμερικανικός στόχος είναι να κλονιστεί το καθεστώς. Επομένως, υπάρχει πραγματικά μια στρατηγική που θα στοχεύσει στην παράλυση, την αποδιοργάνωση της αλυσίδας διοίκησης» και αυτό «περνά από την εξόντωση του Χαμενεΐ, των στενών συμβούλων του, των σκεπτόμενων κεφαλών της κεντρικής κυβέρνησης, των Πασνταράν (σ.σ. η ονομασία των Φρουρών της Επανάστασης στα φαρσί)», υποστήριξε ο Ντέβιντ Κάλφα. Όμως «το καθεστώς είναι σχετικά σταθερό και ανθεκτικό και αυτή δεν θα είναι μια λεπτή υπόθεση», προειδοποίησε, δεδομένου ότι «οι Φρουροί έχουν προβλέψει αυτό το σενάριο».
Οι ΗΠΑ θα παράσχουν την αεροπορική υποστήριξη, υποθέτοντας ότι τις «χερσαίες δυνάμεις» θα τις παράσχει η ιρανική κοινωνία, σύμφωνα με τον Κάλφα. Ο Φαρζάν Σαμπέτ σημείωσε πάντως ότι σε αυτό το στάδιο τίποτα δεν υποδηλώνει ότι η Ουάσινγκτον προκρίνει την αλλαγή του καθεστώτος.
Τα ιρανικά αντίποινα
Αν και πληγωμένες από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το φθινόπωρο του 2024 και τον Ιούνιο του 2025, οι ιρανικές δυνάμεις έχουν ακόμη τη δυνατότητα να αντιδράσουν.
Η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει 1.500-2.000 βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς, ικανούς να φτάσουν μέχρι το Ισραήλ, είπε ο Σαμπέτ. Διαθέτει επίσης πολλούς βαλλιστικούς πυραύλους «πολύ μεγαλύτερης ακριβείας» αλλά μικρότερου βεληνεκούς, πυραύλους κρουζ και αντιπλοϊκούς για να σπείρει το χάος τον Κόλπο, χωρίς να υπολογίζουμε και τα μικρά ταχύπλοα εκτόξευσης πυραύλων.
Ο αρχηγός του στρατού ανακοίνωσε την Πέμπτη ότι τα συντάγματα εξοπλίστηκαν με «1.000 στρατηγικούς δρόνους».
Ο ρόλος της Τουρκίας στις σχέσεις Ιράν - ΗΠΑ
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πρότεινε στον Ιρανό ομόλογό του Μασούντ Πεζεσκιάν να διαδραματίσει ρόλο «μεσολαβητή» μεταξύ της Τεχεράνης και της Ουάσινγκτον, καθώς οξύνεται η ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν με απειλές για αμερικανική στρατιωτική επέμβαση και άμεση ιρανική απάντηση.
«Στη διάρκεια της τηλεφωνικής τους επικοινωνίας ο πρόεδρος Ερντογάν υπογράμμισε ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να διαδραματίσει ρόλο μεσολαβητή μεταξύ το Ιράν και των ΗΠΑ προκειμένου να αποκλιμακωθεί η ένταση και να επιλυθούν τα προβλήματα», ανέφερε σε ανακοίνωσή της η τουρκική προεδρία.
Από την πλευρά του ο Πεζεσκιάν εκτίμησε ότι η Ουάσινγκτον θα πρέπει να σταματήσει τις απειλές περί στρατιωτικής επέμβασης στο Ιράν προκειμένου να δώσει μια ευκαιρία στη διπλωματία, επεσήμανε η ιρανική προεδρία.
«Η επιτυχία οποιασδήποτε διπλωματικής πρωτοβουλίας εξαρτάται από την καλή θέληση των ενδιαφερόμενων πλευρών και την αποχή από εχθρικές και απειλητικές κινήσεις και ενέργειες στην περιοχή», σημείωσε ο Πεζεσκιάν κατά τη συνομιλία του με τον Ερντογάν.
Σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, ο Τούρκος πρόεδρος πιέζει επίσης, για τη διοργάνωση μιας τριμερούς συνόδου ΗΠΑ- Ιράν- Τουρκίας.
Η Τουρκία, χώρα μέλος του ΝΑΤΟ, επιθυμεί να αποφύγει με οποιοδήποτε κόστος μια στρατιωτική κλιμάκωση στην περιοχή της, η οποία κινδυνεύει να προκαλέσει νέο μεταναστευτικό κύμα και να δημιουργήσει μια νέα σύγκρουση στην περιοχή, μετά τη Συρία.
Παράλληλα η Τουρκία διατηρεί στενές εμπορικές σχέσεις με το Ιράν και απαγόρευσε τη διοργάνωση οποιασδήποτε κινητοποίησης υποστήριξης προς τους Ιρανούς διαδηλωτές στις αρχές του έτους.
Για προληπτικούς λόγους, η Άγκυρα προετοιμάζεται «να ενισχύσει την ασφάλεια στα σύνορά της» με το Ιράν, δήλωσε στο AFP ανώτερος Τούρκος αξιωματούχος.
Ήδη η Τουρκία έχει κατασκευάσει έναν τοίχο μήκους 380 χιλιομέτρων κατά μήκος των συνόρων, «αλλά αυτό δεν αρκεί», πρόσθεσε ο ίδιος.
Ο τοίχος, ενισχυμένος με αγκαθωτό σύρμα και τάφρους όπου ο τουρκικός στρατός περιπολεί 24 ώρες το 24ωρο, κατασκευάσθηκε για να περιορίσει τις διελεύσεις μεταναστών προερχόμενων από το Ιράν και το Αφγανιστάν και την διακίνηση των ναρκωτικών.
Στο απόγειο των διαδηλώσεων στο Ιράν δεν παρατηρήθηκε κάποια αξιοσημείωτη αύξηση των μεταναστευτικών ροών, όμως τυχόν αμερικανικά πλήγματα ενδέχεται να αλλάξουν τα δεδομένα.
