Μια εκτεταμένη δημοσκόπηση της Ipsos, σε δείγμα σχεδόν 10.000 ψηφοφόρων από εννέα δυτικές χώρες, καταγράφει βαθιά απογοήτευση και αυξανόμενο φόβο για το μέλλον της δημοκρατίας. Σύμφωνα με τα ευρήματα, που παρουσιάστηκαν αποκλειστικά στο Politico, περίπου το 45% των ερωτηθέντων δηλώνει δυσαρεστημένο από τον τρόπο λειτουργίας του δημοκρατικού συστήματος στη χώρα του.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε επτά κράτη-μέλη της ΕΕ (Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ολλανδία, Σουηδία, Πολωνία, Κροατία), καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ, μεταξύ 12 και 29 Σεπτεμβρίου. Με εξαίρεση τη Σουηδία, η πλειονότητα των ψηφοφόρων φοβάται ότι μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια η ποιότητα της δημοκρατίας θα επιδεινωθεί.
Ακραίοι ψηφοφόροι και τοξικό περιβάλλον
Οι πολίτες που τοποθετούνται ιδεολογικά στα άκρα —αριστερά ή δεξιά— εμφανίζονται οι πιο απαισιόδοξοι, θεωρώντας σε μεγάλο ποσοστό ότι η δημοκρατία «καταρρέει». Παράλληλα, η έρευνα εντοπίζει έντονη ανησυχία για:
• παραπληροφόρηση και fake news,
• άνοδο εξτρεμιστικών κομμάτων,
• διαφθορά,
• έλλειψη λογοδοσίας των πολιτικών.
«Οι πολίτες νιώθουν ότι δεν εκπροσωπούνται από τις κυβερνήσεις τους», δήλωσε ο Γκίντεον Σκίνερ, διευθυντής πολιτικών ερευνών της Ipsos στο Ηνωμένο Βασίλειο. «Η ανάγκη για ριζικές αλλαγές είναι εμφανής σε σχεδόν όλες τις χώρες».
Κατάρρευση εμπιστοσύνης σε κυβερνήσεις και θεσμούς
Σε καμία από τις εννέα χώρες δεν διαπιστώθηκε πλειοψηφική εμπιστοσύνη προς τις εθνικές κυβερνήσεις. Η Κροατία και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται στον πάτο της λίστας, με μόλις 23% των ψηφοφόρων να δηλώνει πως εκπροσωπείται επαρκώς.
Η εικόνα επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο σε βάθος χρόνου: σε όλες τις χώρες πλην της Πολωνίας, περισσότεροι ψηφοφόροι εκτιμούν ότι η ποιότητα της δημοκρατίας χειροτέρεψε τα τελευταία πέντε χρόνια. Στις ΗΠΑ, το 61% θεωρεί ότι η δημοκρατία βρίσκεται σε χειρότερη κατάσταση σε σχέση με το 2020.
Πρωτοφανής ανησυχία σε Γαλλία και Ισπανία
Οι ψηφοφόροι στη Γαλλία (86%) και την Ισπανία (80%) εμφανίζονται οι πιο ανήσυχοι για την επόμενη πενταετία, σε μια περίοδο συνεχόμενων κυβερνητικών κρίσεων και πολιτικής αστάθειας. Στη Γαλλία, η επαναλαμβανόμενη κατάρρευση κυβερνήσεων λόγω του προϋπολογισμού έχει ενισχύσει το αίσθημα θεσμικής κόπωσης.
Παρά τη δυσαρέσκεια, η δημοκρατία ως αξία παραμένει ισχυρή
Παρότι η απογοήτευση είναι διάχυτη, οι περισσότεροι συμμετέχοντες δηλώνουν ότι πιστεύουν βαθιά στις δημοκρατικές αρχές. Ωστόσο, στην Κροατία πάνω από τους μισούς (51%) απαντούν ότι η δημοκρατία έχει αξία μόνο όταν διασφαλίζει υψηλό βιοτικό επίπεδο — ένα εύρημα που ανησυχεί ιδιαίτερα τους αναλυτές.
Ποια μέτρα ζητούν οι πολίτες
Οι περισσότερες κοινωνίες απαιτούν πλέον ενεργά μέτρα για την ενίσχυση της δημοκρατίας, όπως:
• αυστηρότερη καταπολέμηση της διαφθοράς,
• θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης,
• καλύτερη πολιτική και δημοκρατική εκπαίδευση στα σχολεία,
• ρύθμιση των social media για την αντιμετώπιση του μίσους και της παραπληροφόρησης.
Την ίδια στιγμή, οι Βρυξέλλες παρουσίασαν αυτή την εβδομάδα νέο σχέδιο θωράκισης της δημοκρατίας στην ΕΕ — όμως δέχθηκε κριτική ως «υπερβολικά ήπιο», καθώς η συμμετοχή των κρατών-μελών παραμένει προαιρετική.
Από τα ευρήματα της Ipsos προκύπτει ξεκάθαρα ότι η Δύση βιώνει μια κρίση εμπιστοσύνης. Το ζητούμενο πλέον είναι αν τα πολιτικά συστήματα θα μπορέσουν να ανταποκριθούν, πριν η απογοήτευση μετατραπεί σε πραγματική δημοκρατική φθορά.
Με πληροφορίες από Politico
