Στο θεραπευτικό του γραφείο, ο Dr Stephen Blumenthal περιγράφει συχνά περιπτώσεις όπως αυτή του Τζέικ, ενός επιχειρηματία γύρω στα 50, ο οποίος τον επισκέφτηκε με εμφανείς επιφυλάξεις.
Ο γάμος του με τη σύζυγό του, Λουίζ, βρισκόταν σε κρίση και, όπως ο ίδιος παραδέχθηκε, δεν θα είχε αναζητήσει βοήθεια αν δεν τον είχε πιέσει εκείνη. Κατά τη διάρκεια των συνεδριών που ακολούθησαν, αποκαλύφθηκε ένα βαθύ αίσθημα μοναξιάς. «Είμαι μόνος στον κόσμο, όλοι στηρίζονται πάνω μου, δεν υπάρχει κανείς για μένα», εξομολογήθηκε τελικά, συνοψίζοντας μια εμπειρία που, σύμφωνα με τον ειδικό, δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά κανόνα.
Ο Dr Blumenthal, με 35 χρόνια εμπειρίας στην ανδρική ψυχική υγεία, επισημαίνει ότι παρόμοια μοτίβα επαναλαμβάνονται συστηματικά. Οι άνδρες αποτελούν μόλις το ένα τρίτο των παραπομπών σε υπηρεσίες ψυχοθεραπείας του Εθνικού Συστήματος Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ συχνά δυσκολεύονται να αναζητήσουν βοήθεια και τείνουν να αποσύρονται ακόμη και όταν βρίσκονται σε κρίση.
Παράλληλα, τα στοιχεία καταδεικνύουν τη σοβαρότητα του ζητήματος. Οι άνδρες δηλώνουν χαμηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή σε σύγκριση με τις γυναίκες, ενώ αντιπροσωπεύουν περίπου το 75% των περιπτώσεων αυτοκτονίας και εξαρτήσεων. Ωστόσο, παρά την αυξανόμενη δημόσια συζήτηση γύρω από την ανδρική ψυχική υγεία, εξακολουθεί να υπάρχει έντονη διστακτικότητα στην αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης.
Όπως σημειώνει ο ίδιος, πολλοί άνδρες εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται την ψυχοθεραπεία μέσα από το πρίσμα του κοινωνικού στίγματος, ακόμη κι αν η εμπειρία όσων τελικά απευθύνονται σε ειδικούς είναι, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, θετική.
Το ερώτημα που προκύπτει, σύμφωνα με τον ειδικό, είναι σαφές: γιατί, παρά τα δεδομένα και την αυξανόμενη ενημέρωση, οι άνδρες παραμένουν τόσο απρόθυμοι να μιλήσουν; Οι απαντήσεις, όπως υποστηρίζει, βρίσκονται σε μια σειρά επαναλαμβανόμενων παραγόντων που εμφανίζονται ξανά και ξανά στην κλινική πράξη.
Οι άνδρες είναι προσανατολισμένοι περισσότερο στη δράση παρά στα λόγια
Ιστορικά, οι ρόλοι των ανδρών επικεντρώνονταν στην εργασία και την παροχή, ενώ των γυναικών στη φροντίδα, τη διαχείριση του σπιτιού και την ανατροφή των παιδιών. Σήμερα, οι άνδρες εξακολουθούν να τείνουν περισσότερο προς τη δράση και την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Αυτό είναι εν μέρει έμφυτο – τα αγόρια συνήθως υστερούν σε σχέση με τα κορίτσια στη λεκτική και συναισθηματική εναρμόνιση, ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν περισσότερες λέξεις κατά μέσο όρο μέσα στην ημέρα.
«Η δράση προηγείται της ανάπτυξης της γλώσσας· αποτελεί τη "μητρική" μας μορφή έκφρασης, και οι άνδρες συχνά παραμένουν σε αυτόν τον πρώιμο τρόπο επικοινωνίας, ο οποίος διαμορφώνεται τόσο από τη βιολογία όσο και από το κοινωνικό πλαίσιο», εξηγεί ο Dr Blumenthal. Όταν πρόκειται να εκφράσουν τη δυσφορία τους, οι άνδρες δυσκολεύονται περισσότερο να το κάνουν με λόγια. Είναι πολύ λιγότερο πιθανό να πουν ότι είναι καταθλιπτικοί ή αγχωμένοι· αντίθετα, τείνουν να εκδηλώνουν τη δυσκολία τους μέσα από πράξεις. Χωρίς καν να αντιλαμβάνονται το γιατί, μπορεί να βρεθούν να οδηγούν επικίνδυνα γρήγορα, να εμπλέκονται σε καβγάδες, να καταφεύγουν στο αλκοόλ ή στην πορνογραφία όταν βιώνουν συναισθηματική πίεση.
Η θεραπεία θεωρείται γυναικεία υπόθεση
Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να αναζητήσουν βοήθεια μέσω της ψυχοθεραπείας, με αποτέλεσμα αυτή να έχει εξελιχθεί μέσα από ένα περισσότερο γυναικείο πρίσμα. Οι υπηρεσίες συχνά είναι «θηλυκοποιημένες» ως προς τον σχεδιασμό τους, δίνοντας έμφαση στη λεκτική έκφραση των συναισθημάτων, κάτι που μπορεί να φέρνει σε δύσκολη θέση τους άνδρες, οι οποίοι συνήθως δυσκολεύονται να ανταποκριθούν σε συζητήσεις πρόσωπο με πρόσωπο.
Πολλοί άνδρες προτιμούν την ομαδική θεραπεία, καθώς προσφέρει αίσθημα συντροφικότητας και κοινής εμπειρίας, επιτρέποντας τη σύνδεση χωρίς να βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής. Η συμβουλευτική (coaching) και η καθοδήγηση (mentoring) φαίνεται επίσης να αποτελούν πιο φιλικές προσεγγίσεις για τους άνδρες. Όπως παρατηρείται συχνά στην κλινική πράξη, η συζήτηση ξεκινά από τον επαγγελματικό τους χώρο – ένα πεδίο στο οποίο νιώθουν άνετα – και σταδιακά οδηγείται σε πιο προσωπικές και ευαίσθητες δυσκολίες, καθώς η άμεση εστίαση στα προσωπικά ζητήματα μπορεί να βιώνεται ως απειλητική.
Η έκφραση ευαλωτότητας είναι ριψοκίνδυνη μέσα σε μια ιεραρχία
«Η τάση να παλεύουμε είναι βαθιά ριζωμένη στους άνδρες και μπορεί να μας εμποδίσει να ζητήσουμε βοήθεια όταν νιώθουμε κατάθλιψη», σημειώνει ο Dr Blumenthal. Το να δείχνεις αδυναμία μοιάζει επικίνδυνο όταν η θέση σου στην ιεραρχία έχει σημασία, και όμως το να την κρύβεις οδηγεί τελικά σε μεγαλύτερη ευπάθεια. Οι άνδρες νιώθουν έντονη ντροπή όταν πρόκειται να δείξουν ευαλωτότητα, φοβούμενοι ότι αυτό θα μειώσει το κύρος τους στα μάτια των άλλων.
Η επιστήμη μας βοηθά να κατανοήσουμε αυτό το φαινόμενο. Τα αγόρια είναι πιο συναισθηματικά αντιδραστικά από τα κορίτσια, λιγότερο ικανά να ηρεμήσουν τον εαυτό τους και πιο εξαρτημένα από την εξωτερική ρύθμιση των φροντιστών τους. Ωστόσο, συνεχίζουμε να περιμένουμε από τα αγόρια να είναι πιο ανθεκτικά και να δείχνουν λιγότερα συναισθήματα. Τα ίδια τα μωρά που ενθαρρύνουμε να είναι ανθεκτικά είναι αυτά που επηρεάζονται πιο αρνητικά όταν στερούνται άνεσης.
Η θεραπεία, η οποία ενθαρρύνει την έκφραση συναισθημάτων, μπορεί να φαίνεται απειλητική όταν έχεις μεγαλώσει με την πεποίθηση ότι το να δείχνεις τα συναισθήματά σου είναι ντροπή. Ο Dr Blumenthal λέει πως έχει συναντήσει πολλούς άνδρες που αντιμετωπίζουν σεξουαλική δυσλειτουργία, αλλά αισθάνονται ανίκανοι να μιλήσουν γι' αυτό – μερικές φορές αποφεύγοντας εντελώς τις σχέσεις αντί να ζητήσουν βοήθεια.
Η παλιά νοοτροπία του «μόνος μου»
Η ψυχοθεραπεία, εξ ορισμού, ξεκινά με τον πελάτη να παραδέχεται ότι δεν μπορεί να τα καταφέρει όλα μόνος του.
Το πιο σημαντικό πράγμα που συμβάλλει σε μια καλή ζωή είναι οι ισχυρές, ουσιαστικές σχέσεις· είναι εξίσου σημαντικές για την πρόβλεψη της μακροζωίας όσο και το να μην καπνίζεις. Ωστόσο, οι άνδρες δυσκολεύονται να απομακρυνθούν από την ισχυρή και επιβλαβή αντίληψη ότι η μοναξιά και η αυτάρκεια προσφέρουν ασφάλεια.
Τι συμβαίνει στο δωμάτιο της θεραπείας; Σταδιακά, οι άνδρες αρχίζουν να δοκιμάζουν την πιθανότητα ότι η σύνδεση δεν είναι αδυναμία, αλλά τροφή. Η ανάπτυξη μιας αυθεντικής, συνδεδεμένης σχέσης με τον θεραπευτή τους το αποδεικνύει.
Συναισθηματική κλειστοφοβία
«Δεν νομίζω ότι μπορώ να το αντέξω», λέει ο Μάρκους, αναφερόμενος στην επιθυμία της αρραβωνιαστικιάς του να συζητήσουν για τη σχέση τους.
«Μπορώ να το κάνω για λίγο, αλλά μετά συνεχίζουμε ασταμάτητα και νιώθω εντελώς καταβεβλημένος». Αργότερα παραδέχεται ότι αυτό τον κάνει να νιώθει ανεπαρκής.
Στους άνδρες, η έκφραση έντονων συναισθημάτων συχνά μπορεί να γίνει ανεκτή μόνο σε μικρές δόσεις. Έχουν ανατραφεί με την αρχή να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες μηχανικά: αναγνώριση, δράση, επίλυση.
Αυτό είναι χρήσιμο όταν το πρόβλημα είναι πρακτικό, αλλά όταν είναι συναισθηματικό, μπορεί να κολλήσουν. Η θεραπεία, η οποία απαιτεί υπομονή και αβεβαιότητα, δεν ταιριάζει σε αυτό το πρότυπο.
Περιμένουν μέχρι να φτάσουν σε σημείο κρίσης
«Ο Μάικλ βρισκόταν σε γάμο με άτομο του ίδιου φύλου για σχεδόν 30 χρόνια όταν ήρθε να με δει», θυμάται ο Dr Stephen Blumenthal. «Η σεξουαλική τους σχέση ήταν καλή στην αρχή, αλλά τις τελευταίες δύο δεκαετίες δεν υπήρχε ιδιαίτερη οικειότητα. Δεν τους είχε περάσει από το μυαλό να ζητήσουν βοήθεια, και ο Μάικλ βυθιζόταν όλο και περισσότερο στη χρήση πορνογραφικού υλικού και στις συνομιλίες με άγνωστους στο διαδίκτυο. Ένιωθε μόνος και ένοχος, έντονα καταθλιπτικός και απελπισμένος να απελευθερωθεί από τη φυλακή που είχε δημιουργήσει για τον εαυτό του. Ο σύζυγος του Μάικλ ανακάλυψε ότι έψαχνε τρόπους να αυτοκτονήσει και αυτό τον οδήγησε στο ιατρείο μου», αναφέρει.
Σε γενικές γραμμές, οι άνδρες τείνουν να έχουν λιγότερη υπομονή και θέλουν μια γρήγορη λύση. Ως αποτέλεσμα, το όριο για δράση τείνει να είναι υψηλότερο, και έτσι οι άνδρες συχνά αφήνουν τα πράγματα να φουντώνουν και να χειροτερεύουν πριν ζητήσουν βοήθεια. Ένα πρόβλημα που θα μπορούσε να είχε αντιμετωπιστεί νωρίτερα γίνεται συντριπτικό και μπορεί να οδηγήσει σε περιττή απόγνωση και πόνο.
Έλλειψη προτύπων
Υπάρχουν εξαιρέσεις αλλά οι αναφορές των μέσων ενημέρωσης για άνδρες που ζητούν επαγγελματική βοήθεια εμφανίζονται συχνά όταν βρίσκονται σε κρίση, όπως όταν πηγαίνουν σε κέντρο αποτοξίνωσης.
Η θεραπεία παρουσιάζεται ως μια διαδρομή λύτρωσης – μια τακτοποιημένη λύση στις αντιξοότητες. Οι άνδρες συχνά έρχονται στη θεραπεία περιμένοντας άμεσα αποτελέσματα και χρειάζονται βοήθεια για να εγκαταλείψουν τη φαντασίωση μιας γρήγορης θεραπείας, μαθαίνοντας αντ' αυτού να εμφανίζονται, να δέχονται την ευαλωτότητά τους και να επιτρέπουν στην πρόοδο να ξεδιπλώνεται με μικρά, μη ηρωικά βήματα.
Σπάνια βλέπουμε άνδρες να μιλούν για την ψυχοθεραπεία ως μια μορφή τακτικής φροντίδας, όπως θα μιλούσαν για τη γυμναστική ή τη διατροφή. Επιπλέον, οι άνδρες εκπροσωπούνται σε πολύ μικρότερο βαθμό στα ψυχολογικά επαγγέλματα, συμπεριλαμβανομένης της συμβουλευτικής και της ψυχοθεραπείας, κάτι που ενισχύει την εντύπωση ότι αυτές οι υπηρεσίες δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ανδρών και των αγοριών.
Ο φόβος για το τι μπορεί να ανακαλύψουν
Η ψυχοθεραπεία έχει να κάνει με την αντιμετώπιση όσων θα προτιμούσαμε να αποφύγουμε. Μπορεί να φέρει στην επιφάνεια πόνο, ενοχές ή θλίψη που έχουν παραμείνει θαμμένα για καιρό. Ο φόβος ότι ολόκληρη η δομή μπορεί να καταρρεύσει αν αρχίσεις να τραβάς τα νήματα είναι κάτι που όλοι πρέπει να ξεπεράσουν όταν ζητούν βοήθεια, αλλά είναι ιδιαίτερα έντονος στους άνδρες. Τείνουν να νιώθουν βαθιά ντροπή για τον πόνο τους, κρύβοντάς τον όχι μόνο από τους άλλους αλλά και από τον εαυτό τους.
Το παράδοξο είναι ότι η θεραπεία δεν αφαιρεί τη δύναμη - την επαναπροσδιορίζει. Προσφέρει έναν χώρο όπου ο έλεγχος μπορεί να χαλαρώσει χωρίς συνέπειες, όπου τα συναισθήματα μπορούν να ονομαστούν αντί να διαχειριστούν.
Με πληροφορίες από Guardian
