Ο ΟΗΕ απευθύνει έκκληση σε ΗΠΑ και Ρωσία να ξεκινήσουν άμεσα διαπραγματεύσεις για νέα συμφωνία ελέγχου πυρηνικών εξοπλισμών, μετά τη λήξη της τελευταίας διμερούς συνθήκης που έθετε δεσμευτικά όρια στα στρατηγικά οπλοστάσια των δύο χωρών.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, χαρακτήρισε τη συγκυρία «ιδιαίτερα κρίσιμη για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», επισημαίνοντας ότι με τη λήξη της New Start την Πέμπτη, Μόσχα και Ουάσινγκτον απαλλάσσονται πλέον από περιορισμούς που ίσχυαν επί χρόνια. Για πρώτη φορά εδώ και πάνω από μισό αιώνα, σημείωσε, ο κόσμος βρίσκεται χωρίς δεσμευτικά ανώτατα όρια στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των δύο κρατών που διαθέτουν τη συντριπτική πλειονότητα των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως.
Ο Γκουτέρες υποστήριξε ότι η New Start και οι προηγούμενες συμφωνίες ελέγχου εξοπλισμών συνέβαλαν ουσιαστικά στη βελτίωση της παγκόσμιας ασφάλειας. Προειδοποίησε επίσης ότι η κατάρρευση ενός πλαισίου που χτίστηκε επί δεκαετίες έρχεται στη χειρότερη δυνατή στιγμή, καθώς ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι, όπως είπε, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών. Υπενθύμισε ότι στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία είχαν υπάρξει ρωσικές αναφορές σε ενδεχόμενη χρήση τακτικών πυρηνικών.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο επικεφαλής του ΟΗΕ τόνισε ότι ΗΠΑ και Ρωσία ελέγχουν πάνω από το 80% των πυρηνικών κεφαλών στον κόσμο. Κάλεσε τις δύο πλευρές να επιστρέψουν «χωρίς καθυστέρηση» στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να συμφωνήσουν σε ένα νέο πλαίσιο που θα διαδεχθεί τη New Start.
Πυρηνικά όπλα: Ανησυχία και για τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων
Η λήξη της συμφωνίας θεωρείται από πολλούς ορόσημο με αρνητικό πρόσημο για τον έλεγχο των εξοπλισμών, σε μια περίοδο αυξημένης διεθνούς αστάθειας. Αναλυτές προειδοποιούν ότι η εξέλιξη αυτή μπορεί να υπονομεύσει και τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων του 1970, η οποία προβλέπει ότι τα κράτη χωρίς πυρηνικά δεσμεύονται να μην τα αποκτήσουν, με αντάλλαγμα τη σταδιακή πρόοδο προς τον αφοπλισμό από τις πυρηνικές δυνάμεις. Η συνθήκη αυτή πρόκειται να τεθεί υπό αναθεώρηση μέσα στη χρονιά.
Η New Start είχε υπογραφεί το 2010 στην Πράγα από τους τότε προέδρους των ΗΠΑ και της Ρωσίας, Μπαράκ Ομπάμα και Ντμίτρι Μεντβέντεφ. Έθετε ανώτατο όριο 1.550 ανεπτυγμένων στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών για κάθε πλευρά, μειώνοντας τα οπλοστάσια κατά σχεδόν 30% σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο του 2002. Ο Μεντβέντεφ δήλωσε ότι η λήξη της συμφωνίας «θα έπρεπε να ανησυχήσει τους πάντες», ενώ ο Ομπάμα προειδοποίησε δημόσια ότι η απουσία της θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέα κούρσα εξοπλισμών και να καταστήσει τον κόσμο λιγότερο ασφαλή.
Μετά την εκλογή του Τζο Μπάιντεν το 2020, Ουάσινγκτον και Μόσχα είχαν συμφωνήσει στην πενταετή παράταση της New Start. Ωστόσο, οι σχέσεις των δύο χωρών επιδεινώθηκαν ραγδαία στη συνέχεια, κυρίως λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, γεγονός που πάγωσε κάθε ουσιαστική συζήτηση για ένα νέο πλαίσιο ελέγχου.
Ο Τραμπ έχει αναφερθεί σε νέες πυρηνικές δοκιμές
Ο Ντόναλντ Τραμπ, τόσο κατά τη διάρκεια της θητείας του όσο και αργότερα, είχε επιτεθεί επανειλημμένα στις διεθνείς συμφωνίες περιορισμού των πυρηνικών, φτάνοντας να μιλήσει ακόμη και για επανέναρξη πυρηνικών δοκιμών. Αν και δεν προχώρησε σε συγκεκριμένες κινήσεις, η στάση αυτή συνέβαλε στην αποδυνάμωση της διπλωματικής δυναμικής γύρω από τη New Start.
Ορισμένοι παρατηρητές, πάντως, εκτιμούν ότι η σημερινή εξέλιξη δεν οφείλεται μόνο στην ιδεολογική στάση της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στις διεθνείς δεσμεύσεις, αλλά και στον τρόπο λειτουργίας της. Όπως σημειώνουν, οι έμπειροι διπλωμάτες παραγκωνίστηκαν και η διοίκηση δεν είχε την οργανωτική δυνατότητα να «τρέξει» μια τόσο σύνθετη διαπραγμάτευση, με αποτέλεσμα να χαθεί χρόνος και να μην υπάρξει διάδοχη συμφωνία.
Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρεται ότι ο Τραμπ δεν αξιοποίησε πρόταση του Βλαντίμιρ Πούτιν για παράταση των ορίων της συνθήκης για έναν χρόνο. Σε ερώτηση δημοσιογράφων τον Οκτώβριο, ο Τραμπ είχε πει ότι η ιδέα ακούγεται καλή, ωστόσο δεν ακολούθησαν συνομιλίες και δεν άνοιξε επίσημος γύρος διαπραγματεύσεων.
Από τη Μόσχα, το ρωσικό ΥΠΕΞ ανέφερε ότι θεωρεί πως οι δύο χώρες δεν δεσμεύονται πλέον από υποχρεώσεις ή αμοιβαίες δηλώσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας. Πρόσθεσε ότι η Ρωσική Ομοσπονδία σκοπεύει να κινηθεί «υπεύθυνα και με σύνεση», αλλά προειδοποίησε ότι είναι έτοιμη για «αποφασιστικά» αντίμετρα αν κρίνει ότι απειλείται η εθνική της ασφάλεια.
Παρέμβαση έκανε και ο πάπας Λέων, καλώντας τις δύο πλευρές να κάνουν ό,τι μπορούν για να αποτρέψουν νέα κούρσα εξοπλισμών και να μη μείνει το πλαίσιο αυτό χωρίς συνέχεια με μια συγκεκριμένη και αποτελεσματική συμφωνία.
Οι ΗΠΑ ζητούν τη συμμετοχή της Κίνας σε οποιαδήποτε συνθήκη για τα πυρηνικά
Στις ΗΠΑ, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι ο Τραμπ θα αποφασίσει αργότερα για την επόμενη κίνηση, επαναλαμβάνοντας τη θέση ότι μια σύγχρονη συμφωνία ελέγχου εξοπλισμών δεν έχει νόημα χωρίς τη συμμετοχή της Κίνας, λόγω του ταχέως αυξανόμενου αποθέματός της.
Όπως αναφέρει ο Guardian , η Κίνα διαθέτει περίπου 550 στρατηγικούς εκτοξευτήρες, αριθμό σαφώς χαμηλότερο από το όριο των 800 που ίσχυε για ΗΠΑ και Ρωσία στη New Start. Η Γαλλία και η Βρετανία, σύμμαχοι των ΗΠΑ και επίσης δεσμευμένες από συνθήκες, διαθέτουν μαζί περίπου άλλους 100.
Με πληροφορίες από Guardian
