Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ συνάντησε τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στη Νέα Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριο, εξέφρασε την πεποίθησή του ότι θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία.
«Αν κερδίσουμε, νομίζω ότι θα το λύσουμε πολύ γρήγορα» είχε πει ο τότε υποψήφιος για την προεδρία των ΗΠΑ, επικρατώντας λίγες εβδομάδες έναντι της αντιπάλου του, Κάμαλα Χάρις. Βέβαια, το πόσο γρήγορα εννοούσε, άλλαξε με την πάροδο του χρόνου. Σε τηλεοπτικό ντιμπέιτ, ο Τραμπ είχε υποσχεθεί ότι θα «διευθετήσει το ζήτημα πριν καν γίνω πρόεδρος». Πρόκειται για κλιμάκωση της προηγούμενης δέσμευσής του τον Μάιο του 2023 να σταματήσει τις μάχες τις πρώτες 24 ώρες της προεδρίας του.
Ο Τραμπ είναι τώρα στην εξουσία για περισσότερο από δύο μήνες και ο τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία θα πάρει χρόνο. Σε τηλεοπτική του συνέντευξη το περασμένο Σαββατοκύριακο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ παραδέχτηκε ότι όταν υποσχέθηκε να τερματίσει τον πόλεμο σε μια μέρα, «ήταν λίγο σαρκαστικός».
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για την πιο αργή- από ό,τι περίμενε η ομάδα Τραμπ- πρόοδο στις διαπραγματεύσεις.
Πρώτον, η πίστη του Αμερικανού προέδρου στη δύναμη της προσωπικής του διπλωματίας και την τακτική «ένας προς έναν» μπορεί να ήταν άστοχη. Από καιρό πίστευε ότι οποιοδήποτε διεθνές πρόβλημα μπορεί να λυθεί εάν καθίσει με έναν άλλο ηγέτη και καταλήξει σε μια συμφωνία. Ο Τραμπ μίλησε για πρώτη φορά με τον Βλαντιμίρ Πούτιν στις 12 Φεβρουαρίου, μια συνομιλία που κράτησε μιάμιση ώρα και περιέγραψε ως «ιδιαίτερα παραγωγική». Οι δύο ηγέτες μίλησαν ξανά στις 18 Μαρτίου. Αλλά είναι σαφές ότι αυτές οι τηλεφωνικές κλήσεις απέτυχαν να εξασφαλίσουν την άμεση ενδιάμεση εκεχειρία 30 ημερών που ήθελε ο Τραμπ. Η μόνη ουσιαστική παραχώρηση που απέσπασε από τον Πούτιν ήταν μια υπόσχεση να τερματίσει τις ρωσικές επιθέσεις στις ουκρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, μια δέσμευση που κατηγορείται από την Ουκρανία ότι παραβίασε μέσα σε λίγες ώρες μετά την κλήση.
Δεύτερον, ο Ρώσος πρόεδρος έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν σκοπεύει να βιαστεί. Τα πρώτα δημόσια σχόλιά του για τις διαπραγματεύσεις έγιναν την περασμένη εβδομάδα σε συνέντευξη Τύπου που ήταν έναν ολόκληρο μήνα μετά την τηλεφωνική του επικοινωνία με τον Τραμπ. Ο Πούτιν έδειξε ότι ήταν αποφασιστικά αντίθετος στη στρατηγική δύο σταδίων των ΗΠΑ να επιδιώξουν μια προσωρινή κατάπαυση του πυρός πριν μιλήσει για μια πιο μακροπρόθεσμη διευθέτηση. Αντίθετα, είπε ότι οι όποιες συνομιλίες πρέπει να αντιμετωπίσουν αυτό που θεωρεί ότι είναι «τα βαθύτερα αίτια του πολέμου», δηλαδή οι φόβοι του για την επέκταση της συμμαχίας του ΝΑΤΟ και η ίδια η ύπαρξη της Ουκρανίας ως κυρίαρχο κράτος αποτελούν κατά κάποιο τρόπο, σύμφωνα με τον Πούτιν, απειλή για την ασφάλεια της Ρωσίας. Έθεσε επίσης, ερωτήσεις και προϋποθέσεις που πρέπει να απαντηθούν και να εκπληρωθούν πριν μπορέσει να συμφωνηθεί οποιαδήποτε συμφωνία.
Τρίτον, η στρατηγική των ΗΠΑ να εστιάσει αρχικά την προσοχή της στην Ουκρανία μπορεί να είναι εσφαλμένη. Ο Λευκός Οίκος πίστευε ότι ο Ουκρανός πρόεδρος ήταν το εμπόδιο για την ειρήνη. Δυτικοί διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι η ουκρανική κυβέρνηση άργησε να συνειδητοποιήσει πόσο πολύ είχε αλλάξει ο κόσμος με την άφιξη του Τραμπ. Όμως, «η πίεση των ΗΠΑ στο Κίεβο που οδήγησε στην περιβόητη πλέον αντιπαράθεση στο Οβάλ Γραφείο- όταν ο Τραμπ και ο αντιπρόεδρός του, Τζέι Ντι Βανς, ''παρενόχλησαν'' τον Ουκρανό ηγέτη- κατανάλωσαν χρόνο και προσπάθεια». Προκάλεσε ρήγμα επίσης, στις διατλαντικές σχέσεις, φέρνοντας σε αντιπαράθεση την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, ένα άλλο διπλωματικό πρόβλημα που χρειάστηκε χρόνο για να διευθετηθεί. «Όλο αυτό το διάστημα ο Βλαντιμίρ Πούτιν καθόταν αναπαυτικά και απολάμβανε την παράσταση».
Τέταρτον, η πολυπλοκότητα της σύγκρουσης καθιστά δύσκολη κάθε επίλυση. Η ουκρανική πλευρά ήταν αρχικά για προσωρινή κατάπαυση του πυρός στον αέρα και στη θάλασσα. Η ιδέα ήταν ότι αυτό θα ήταν σχετικά απλό. Αλλά στις συνομιλίες της περασμένης εβδομάδας στην Τζέντα, οι ΗΠΑ επέμειναν ότι οποιαδήποτε άμεση κατάπαυση του πυρός θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τη γραμμή του μετώπου μήκους άνω των 1200 χιλιομέτρων στα ανατολικά. Αμέσως αυτό έκανε πιο περίπλοκη τη διαδικασία για κατάπαυση πυρός. Αυτό, φυσικά, στη συνέχεια απορρίφθηκε από τον Πούτιν.
Πέμπτον, η εστίαση των ΗΠΑ στα οικονομικά οφέλη μιας κατάπαυσης του πυρός τράβηξε την προσοχή από την προτεραιότητα του τερματισμού των μαχών. Ο Τραμπ έχει αφιερώσει χρόνο προσπαθώντας να καταλήξει σε μια συμφωνία-πλαίσιο που δίνει στις αμερικανικές εταιρείες πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά της Ουκρανίας. Κάποιοι το είδαν ως επένδυση των ΗΠΑ στο μέλλον της Ουκρανίας, άλλοι ως εκβίαση των φυσικών πόρων της χώρας. Ο Ζελένσκι υποστήριξε αρχικά ότι θα μπορούσε να έρθει σε μια συμφωνία μόνο εάν οι ΗΠΑ υποσχεθούν να παράσχουν στην Ουκρανία εγγυήσεις ασφαλείας για να αποτρέψουν τη μελλοντική ρωσική επιθετικότητα. Ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε, λέγοντας ότι η παρουσία αμερικανικών εταιρειών εξόρυξης και εργαζομένων θα ήταν αρκετά αποτρεπτική. Τελικά ο Ζελένσκι παραδέχτηκε την ήττα και είπε ότι θα προχωρούσε σε μια συμφωνία ορυκτών χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας. Ωστόσο, παρά το γεγονός αυτό, οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμη υπογράψει τη συμφωνία, ελπίζοντας και πάλι να βελτιώσουν τους όρους, ενδεχομένως με την πρόσβαση ή ακόμη και την ιδιοκτησία των ουκρανικών πυρηνικών σταθμών. «Ο τερματισμός του πολέμου μπορεί να είναι περίπλοκος και χρονοβόρος. Δεν θα είχαμε φτάσει σε αυτό το στάδιο χωρίς την πίεση του Τραμπ, αλλά η πρόοδος δεν ήταν τόσο γρήγορη ή απλή όσο πίστευε».
Με πληροφορίες από BBC
