Πέθανε ο Γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας.
Την είδηση του θανάτου του επιβεβαίωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων σήμερα, εκπρόσωπος του εκδοτικού οίκου του, Suhrkamp Verlag, βασιζόμενη σε πληροφορίες από την οικογένεια του σπουδαίου διανοούμενου.
Σύμφωνα με τον εκδοτικό οίκο, Suhrkamp, ο Χάμπερμας απεβίωσε το Σάββατο 14 Μαρτίου στο Στάρνμπεργκ, κοντά στο Μόναχο.
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας εκφραζόταν για πολιτικά ζητήματα επί πολλές δεκαετίες. Το πλούσιο συγγραφικό του έργο ξεπερνούσε τα όρια των ακαδημαϊκών και φιλοσοφικών επιστημονικών κλάδων, προσφέροντας μια οπτική για τη σύγχρονη κοινωνία και τις κοινωνικές σχέσεις. Μεταξύ των πιο γνωστών έργων του συγκαταλέγεται το «The Theory of Communicative Action».
Όπως είχε δηλώσει, ο Χάμπερμας είχε βιώσει τη σημασία της προφορικής γλώσσας ως «ένα επίπεδο κοινών στοιχείων χωρίς το οποίο δεν μπορούμε να υπάρχουμε ως άτομα» και είχε αναφερθεί στις δυσκολίες που αντιμετώπισε για να γίνει κατανοητός. Στη διάρκεια της πορείας του, είχε μιλήσει και για την «ανωτερότητα του γραπτού λόγου», σχολιάζοντας ότι «η γραπτή μορφή κρύβει τα ελαττώματα της προφορικής».
Όταν ο Γιούργκεν Χάμπερμας αρνήθηκε το βραβείο Ζαγιέντ
Πριν μερικά χρόνια, ο Χάμπερμας απέρριψε ένα βραβείο και μια υψηλή χρηματική αμοιβή από ίδρυμα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι διοργανωτές του λογοτεχνικού βραβείου «Σεϊχης Ζαγιέντ», ανακοίνωσαν το 2021 ότι λυπούνται για την άρνηση του διάσημου Γερμανού φιλόσοφου Γιούργκεν Χάμπερμας να αποδεχθεί τον τίτλο της «Πολιτιστικής προσωπικότητας της χρονιάς» και το μεγάλο χρηματικό έπαθλο που τον συνοδεύει.
Σύμφωνα με δελτίο τύπου, που εστάλη, από τον εκδοτικό οίκο του Suhrkamp στο γερμανικό περιοδικό Der Spiegel, ο 91χρονος τότε Χάμπερμας απάντησε, ότι το να αποδεχθεί το βραβείο και το χρηματικό ποσό ύψους ενός εκατομμυρίου ντιρχάμ (περίπου 226.00 ευρώ) θα ήταν «μια κακή απόφαση» και ότι θα «έβαζε τέλος» σε αυτό.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγορούνται για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εχθρότητα προς την ελευθερία της έκφρασης και μισαλλοδοξία προς κάθε αντίθετη πολιτική γνώμη, από φορείς και μη κυβερνητικές οργανώσεις.
«Δεν είχα ενημερωθεί για τον στενό δεσμό μεταξύ του ιδρύματος που απονέμει το βραβείο στο Άμπου Ντάμπι και το πολιτικό σύστημα των Εμιράτων», συμπλήρωσε ο φιλόσοφος, απορρίπτοντας το βραβείο που έχει λάβει το όνομα του ιδρυτή της ομοσπονδίας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
«Το βραβείο Λογοτεχνίας Σεϊχης Ζαγιέντ λυπάται για την απόφαση του Γιούργκεν Χάμπερμας (…), όμως τη σέβεται», είχε επισημάνει το ίδρυμα σε ένα δελτίο Τύπου. «Το βραβείο ενσαρκώνει τις αξίες της ανεκτικότητας, της γνώσης και της δημιουργικότητας οικοδομώντας γέφυρες μεταξύ των πολιτισμών και θα συνεχίσει να εκπληρώνει την αποστολή του προς αυτήν την κατεύθυνση».
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας, «δημόσιος παιδαγωγός»
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας γεννήθηκε στις 18 Ιουνίου 1929 στο Ντίσελντορφ σε οικογένεια της αστικής τάξης. Υποβλήθηκε σε δύο επεμβάσεις μετά τη γέννησή του και στην πρώιμη παιδική ηλικία λόγω λυκόστοματος. Το πρόβλημα ομιλίας που προέκυψε συχνά αναφέρεται ότι επηρέασε το ενδιαφέρον του για τη θεωρία της επικοινωνίας.
Μεγάλωσε σε αυστηρά προτεσταντικό περιβάλλον. Ο πατέρας του, οικονομολόγος, εντάχθηκε στο ναζιστικό κόμμα το 1933, αν και -όπως έλεγε ο ίδιος ο Χάμπερμας- ήταν απλώς ένας «παθητικός υποστηρικτής». Ο ίδιος εντάχθηκε στη Χιτλερική Νεολαία, όπως συνέβη με τη μεγάλη πλειονότητα των αγοριών στη Γερμανία εκείνη την εποχή. Σε ηλικία 15 ετών, προς το τέλος του πολέμου, κατάφερε να αποφύγει την επιστράτευση στη Βέρμαχτ και κρύφτηκε από τη στρατιωτική αστυνομία.
Στο Πανεπιστήμιο της Βόννης γνώρισε τη συμφοιτήτριά του Ούτε Βέσελχοεφτ, με την οποία μοιραζόταν το ενδιαφέρον για τη σύγχρονη τέχνη, τον κινηματογράφο και τη λογοτεχνία. Παντρεύτηκαν το 1955. Εκείνη πέθανε πέρυσι. Από τα τρία παιδιά τους, ζουν ο Τίλμαν και η Γιούντιθ, ενώ η τρίτη κόρη τους, η ιστορικός Ρεμπέκα, πέθανε το 2023.
Ο Χάμπερμας έγινε γνωστός τη δεκαετία του 1950 ως δημοσιογράφος και ακαδημαϊκός, επηρεασμένος από τη Σχολή της Φρανκφούρτης και μαρξιστές στοχαστές όπως ο Τέοντορ Αντόρνο και ο Μαξ Χορκχάιμερ.
Στη διατριβή του για την υφηγεσία ανέλυσε την εξέλιξη της δημόσιας σφαίρας, από τα αστικά σαλόνια της Ευρώπης του 18ου αιώνα μέχρι τη μεταμόρφωσή της τον 20ό αιώνα σε ένα δημόσιο πεδίο που κυριαρχείται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Η ιδέα αυτή βρήκε μεγάλη απήχηση στη μεταπολεμική Δυτική Γερμανία, όπου οι πολίτες μάθαιναν να συζητούν ελεύθερα για την πολιτική μετά την απελευθέρωση από τη ναζιστική δικτατορία, σε μια περίοδο που η συντηρητική κυβέρνηση είχε επίσης περιορισμένη ανοχή στη διαφωνία.
Η συζήτηση για την ιστορική ευθύνη
Ο βιογράφος του Φίλιπ Φελς, συγγραφέας του βιβλίου The Philosopher, έχει περιγράψει τον Χάμπερμας ως έναν «δημόσιο παιδαγωγό» της μεταπολεμικής Γερμανίας, που συνδύαζε την ελπίδα με τον σκεπτικισμό για την ικανότητα της χώρας να διατηρήσει μια φιλελεύθερη δημοκρατία.
Το 1986 ο Χάμπερμας άνοιξε μια μεγάλη δημόσια συζήτηση για το Ολοκαύτωμα, όταν ορισμένοι ιστορικοί, όπως ο Έρνστ Νόλτε, υποστήριξαν ότι τα εγκλήματα των Ναζί δεν ήταν μοναδικά και ότι πρέπει να εξεταστούν στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο της βίας και των πολέμων στην Ευρώπη.
O Χάμπερμας υποστήριξε ότι η Vergangenheitsbewältigung -η διαδικασία αντιμετώπισης και κατανόησης του παρελθόντος- έπρεπε να αποτελεί βασικό στοιχείο της γερμανικής ταυτότητας.
«Ήταν εξαιρετικά σημαντικό η Γερμανία να πάρει μια σαφή θέση στο ζήτημα της ενοχής», δήλωσε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Γιόσκα Φίσερ. «Μόνο αργότερα κατάφερα να κατανοήσω πλήρως τη σημασία της συμβολής του Χάμπερμας».
Η σχέση του Χάμπερμας με το αριστερό φοιτητικό κίνημα
Ο Χάμπερμας είχε μια αμφίρροπη σχέση με το αριστερό φοιτητικό κίνημα στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στη Γερμανία και αλλού, συμμετέχοντας σε αυτό αλλά και προειδοποιώντας τότε για τον κίνδυνο αυτού που αποκαλούσε «αριστερό φασισμό» — μια αντίδραση σε μια εμπρηστική ομιλία ενός φοιτητικού ηγέτη που αργότερα χαρακτήρισε «ελαφρώς εκτός τόπου». Αργότερα θα αναγνώριζε ότι το κίνημα είχε οδηγήσει σε μια «θεμελιώδη φιλελευθεροποίηση» της γερμανικής κοινωνίας.
Στη δεκαετία του ’80, ο Χάμπερμας ήταν εξέχουσα προσωπικότητα στη λεγόμενη «Διαμάχη των Ιστορικών», στην οποία ο ιστορικός του Βερολίνου Ερνστ Νόλτε και άλλοι ζητούσαν μια νέα προοπτική για το Τρίτο Ράιχ και τη γερμανική ταυτότητα. Είχαν την τάση να συγκρίνουν τα γεγονότα υπό τον Αδόλφο Χίτλερ με τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν από άλλες κυβερνήσεις, όπως ο θάνατος εκατομμυρίων ανθρώπων στη Σοβιετική Ένωση υπό τον Στάλιν. Ο Χάμπερμας και άλλοι αντίπαλοι υποστήριζαν ότι οι συντηρητικοί ιστορικοί προσπαθούσαν να μειώσουν τη σοβαρότητα των ναζιστικών εγκλημάτων μέσω τέτοιων συγκρίσεων.
Ο Χάμπερμας ξεκίνησε μια συζήτηση σχετικά με το Ολοκαύτωμα το 1986. Υπερασπιζόμενος τη μοναδικότητα των φρικαλεοτήτων του Τρίτου Ράιχ, ο Χάμπερμας πίστευε ότι η «Vergangenheitsbewältigung», ή η αποδοχή του παρελθόντος, έπρεπε να αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ταυτότητας της χώρας.
«Ήταν εξαιρετικά σημαντικό η Γερμανία να λάβει σαφή θέση στο ζήτημα της ενοχής», δήλωσε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών, Γιόσκα Φίσερ. «Μπόρεσα να κατανοήσω πλήρως τις επιπτώσεις [της συμβολής του Χάμπερμας] μόνο αργότερα», προσέθεσε.
Με πληροφορίες από Reuters
