Με αφορμή τη συμπλήρωση πενήντα χρόνων από τα τραγικά γεγονότα του 1974 στην Κύπρο, το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου και την τουρκική εισβολή της 20ής Ιουλίου, που ολοκληρώθηκε με τη δεύτερη φάση της, στα μέσα του Αυγούστου, και με την αντίστοιχη αιματηρή προέλαση τις ημέρες της «εκεχειρίας», το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, παρόν πάντοτε στις μεγάλες επετείους, διοργανώνει την έκθεση μνήμης «Κύπρος '74. Δεν ξεχνώ».
Η έκθεση περιλαμβάνει κυρίως πολιτικές αφίσες της εποχής, φωτογραφίες αλλά και αρχειακό υλικό που αναδεικνύει τη συλλογική μνήμη και τους αγώνες του κυπριακού ελληνισμού για την ελευθερία και τη δημοκρατία. Στόχος ήταν να παρατεθούν οι αντιπροσωπευτικότερες αφίσες που μαρτυρούν τις εκδηλώσεις συμπαράστασης του ελληνικού λαού.
Οι αφίσες καταγράφουν το πλήθος των ποικίλων εκδηλώσεων συμπαράστασης στον δοκιμαζόμενο κυπριακό λαό, από τον Σεπτέμβριο του 1974, αλλά και των μεγάλων ερανικών προσπαθειών με σκοπό τη συλλογή χρηματικής και υλικής βοήθειας. Οι περισσότερες προαναγγέλλουν εκδηλώσεις που έγιναν στην Ελλάδα, στην Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη, ενώ οι ξενόγλωσσες καταδεικνύουν την ανάγκη για ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης.
Ορισμένες έχουν αμιγώς πολιτικό περιεχόμενο και καταγγέλλουν την αναλγησία των Μεγάλων Δυνάμεων, απηχώντας και το γενικότερο πνεύμα αντιαμερικανισμού που κυριάρχησε τότε στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Όσο όμως απομακρυνόμαστε από το 1974 και τα γεγονότα για τους περισσότερους ξεθωριάζουν, οι αφίσες εξυπηρετούν κυρίως τον ρόλο της υπόμνησης της επετείου. Μια μεγάλη ομάδα, ειδικά των τελευταίων δεκαετιών, έχει εκδοθεί από το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών της Κυπριακής Δημοκρατίας, έναν κρατικό φορέα που θυμάται και τιμά ετησίως την επέτειο της τουρκικής εισβολής.
Η εικαστική γραφή των αφισών, η τεχνοτροπία, τα σύμβολα και το λιτό κωδικοποιημένο περιεχόμενό τους αναμεταδίδουν την πεμπτουσία του προβλήματος με τρόπο εύληπτο και κατανοητό. Άμεσες, με ευθύ μήνυμα, χρωματικά αρμονικές, συχνά δυστοπικές, οι αφίσες διανθίζονται κατά περίπτωση από δημοσιεύματα στον Τύπο που μεταφέρουν το κλίμα της εποχής, καθώς και από λογοτεχνικά αποσπάσματα εμπνευσμένα από τον αδιάκοπο αγώνα για ελευθερία και δικαιοσύνη.
Το φωτογραφικό και αρχειακό υλικό προέρχεται από την Πανελλήνια Ένωση Συμπαράστασης Κύπρου (ΠΕΣΚ), η οποία συσπείρωσε στην Αθήνα άνδρες και γυναίκες που αγαπούσαν με πάθος την Κύπρο.
Οι αφίσες της έκθεσης παρουσιάζονται θεματικά και προέρχονται από την πλούσια Συλλογή Αφισών του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Εκδόθηκαν με στόχο την ενημέρωση για εκδηλώσεις συμπαράστασης στην Κύπρο, τα δυναμικά συλλαλητήρια που διοργάνωσαν ελληνικές και διεθνείς οργανώσεις, τα πολιτικά μηνύματα, το κάλεσμα αλληλεγγύης προς τα θύματα της εισβολής.
Αποτελούν ταυτόχρονα αυτόνομα έργα τέχνης που «δημιούργησε η τουρκική εισβολή». Αρκετές από τις αφίσες είναι έργα επώνυμων καλλιτεχνών, όπως των Τάσσου, Παναγιώτη Γράββαλου, Ανδρέα Άντη Ιωαννίδη, Τηλέμαχου Κάνθου, Ανδρέα Λαδόμματου, Λευτέρη Οικονόμου, Σπύρου Ορνεράκη, Σταματίας Τριβουλίδου κ.ά., ή μικρά γραφιστικά κομψοτεχνήματα ανώνυμων δημιουργών που αντικατοπτρίζουν το κλίμα και τον παλμό της εποχής. Ορισμένες είναι εμπνευσμένες από φωτογραφίες της περιόδου που απαθανάτιζαν με ακρίβεια τα γεγονότα.
Ιδιαίτερη αναφορά στην έκθεση γίνεται για τη συμβολή της Πανελλήνιας Ένωσης Συμπαράστασης στην Κύπρο (ΠΕΣΚ), ιδρυτικά στελέχη της οποίας υπήρξαν εξέχουσες μορφές της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος. Η ΠΕΣΚ δημιουργήθηκε στην Αθήνα αμέσως μετά την εισβολή, τον Αύγουστο του 1974. Συσπείρωσε άνδρες και γυναίκες που αφιερώθηκαν ολόψυχα στην αλληλεγγύη προς τον κυπριακό ελληνισμό. Ανάμεσά τους οι Λιλή Αλιβιζάτου, Ιωάννης Μαζαράκης-Αινιάν, Ντίνα Κουρούκλη, Ανδρέας Βαρδουλάκης, Καίτη Τενεκίδη, Ντόρα Ξύδη, Αμαλία Φλέμινγκ, Λουκία Κονάρη, Λίνα Κάσδαγλη, Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ κ.ά.
Την επιμέλεια της έκθεσης έχουν η Δήμητρα Κουκίου, αναπληρώτρια διευθύντρια του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου και ο Πέτρος Παπαπολυβίου, αναπληρωτής καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, κοσμήτορας Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κύπρου και πρόσφυγας από τη Λάπηθο της Κερύνειας, σε συνεργασία με τις επιμελήτριες του ΕΙΜ Ιφιγένεια Βογιατζή, Άννα Κάνδια και Ανδρονίκη Μαρκασιώτη.
Διάρκεια έκθεσης: 25 Ιουλίου - 31 Δεκεμβρίου 2024
Ώρες λειτουργίας: Ιούλιος-Αύγουστος, Τρίτη-Κυριακή: 10:00-16:00, Σεπτέμβριος-Δεκέμβριος, Τρίτη-Παρασκευή: 9:00-16:00, Σάββατο-Κυριακή: 10:00-16:00
