Ο Κρίστοφερ Νόλαν δεν διάλεξε ένα ασφαλές αρχαίο παραμύθι. Διάλεξε την Οδύσσεια: ένα έπος με θάλασσες, τέρατα, θεούς, χαμένους άνδρες, επιστροφή στην πατρίδα, αλλά και σκλαβωμένους ανθρώπους, σφαγές, βίαιη εκδίκηση και μια Ιθάκη που δεν είναι ακριβώς το ήσυχο σπίτι που θυμόμαστε από το σχολείο.
Μετά το νέο τρέιλερ του The Odyssey, η ταινία μοιάζει ήδη με το μεγάλο χολιγουντιανό έπος του καλοκαιριού. Ο Ματ Ντέιμον υποδύεται τον Οδυσσέα, η Αν Χάθαγουεϊ την Πηνελόπη, ο Τομ Χόλαντ τον Τηλέμαχο, ο Ρόμπερτ Πάτινσον τον Αντίνοο και η Ζεντάγια φέρεται να εμφανίζεται ως Αθηνά.
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο πόσο θεαματική θα είναι η ταινία. Είναι πόσο Όμηρο μπορεί να αντέξει ένα blockbuster της Universal.
Στα πλάνα που έχουν ήδη δοθεί στη δημοσιότητα εμφανίζονται μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα επεισόδια του έπους: ο Κύκλωπας, η Χάρυβδη, η κάθοδος στον κόσμο των νεκρών, η κρίση στην Ιθάκη και ακόμη ο Άργος, ο σκύλος του Οδυσσέα. Ο Νόλαν φαίνεται επίσης να μην αντιστέκεται στον Δούρειο Ίππο, παρότι η ιστορία του δεν αφηγείται πλήρως στην Οδύσσεια, αλλά εμφανίζεται μέσα από αναφορές και αναδρομές.
Δεν είναι τυχαίο. Ο ίδιος έχει πει ότι τον απασχολούσαν για χρόνια εικόνες από έναν ελληνικό μύθο μεγάλης κλίμακας και ειδικά ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να κινηματογραφήσει τον Δούρειο Ίππο. Σε σπάνια τηλεοπτική συνέντευξη στον Στίβεν Κόλμπερ, είπε επίσης ότι βλέπει την Οδύσσεια ως το αρχικό μη γραμμικό αφήγημα.
Εκεί βρίσκεται η πραγματική συγγένεια του Νόλαν με τον Όμηρο. Η Οδύσσεια δεν είναι μια ευθεία αφήγηση από την Τροία στην Ιθάκη. Τα πιο διάσημα επεισόδιά της, από τον Κύκλωπα και την Κίρκη μέχρι τις Σειρήνες, τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, εμφανίζονται μέσα από αφηγήσεις, αναδρομές, παρεκβάσεις και ιστορίες μέσα στην ιστορία. Ο Οδυσσέας θυμάται, αφηγείται, αποκρύπτει, ξαναχτίζει τον εαυτό του μπροστά σε άλλους.
Για έναν σκηνοθέτη που από το Memento μέχρι το Inception, το Interstellar και το Tenet έχει κάνει τον χρόνο κινηματογραφικό μηχανισμό, η Οδύσσεια δεν είναι απλώς αρχαίο υλικό. Είναι σχεδόν η πρώτη μορφή αυτού που τον απασχολεί πάντα: πώς σπάει μια ιστορία, πώς οργανώνεται η μνήμη, πώς ένας άνθρωπος επιστρέφει στον εαυτό του μέσα από θραύσματα.
Η ταινία, όπως έχει επιβεβαιώσει ο ίδιος ο Νόλαν, θα ξεκινά στην Ιθάκη χωρίς τον Οδυσσέα, όπως και το ομηρικό έπος. Η ιστορία δεν αρχίζει με τον ήρωα στη θάλασσα, αλλά με την απουσία του: με το σπίτι του σε κρίση, την Πηνελόπη περικυκλωμένη από μνηστήρες και τον Τηλέμαχο να προσπαθεί να καταλάβει τι απέγινε ο πατέρας του.
Από εκεί και πέρα αρχίζει το δύσκολο κομμάτι. Η Οδύσσεια δεν είναι μόνο ένα παραμύθι επιστροφής με τέρατα και θεϊκές παρεμβάσεις. Είναι και ένα κείμενο γεμάτο βία, εξουσία, εκδίκηση, σκλαβιά και άβολες ηθικές ζώνες. Οι περισσότερες παλιότερες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές μεταφορές κράτησαν την περιπέτεια και απέφυγαν τις πιο σκληρές πλευρές του έπους.
Θα δείξει ο Νόλαν τον Οδυσσέα με την Κίρκη και την Καλυψώ όπως εμφανίζονται στο ποίημα; Θα αγγίξει το θέμα των σκλαβωμένων ανθρώπων στο παλάτι της Ιθάκης; Θα κρατήσει τη σφαγή των μνηστήρων σε όλη της τη βία; Και, κυρίως, θα πλησιάσει το πιο σκοτεινό επεισόδιο της επιστροφής: την τιμωρία των γυναικών του παλατιού που είχαν σχέσεις με τους μνηστήρες;
Η παρουσία της Μία Γκοθ στον ρόλο της Μελανθώς αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι η ταινία δεν θα αποφύγει εντελώς τις πιο άβολες πλευρές της Ιθάκης. Από την άλλη, πρόκειται για μια τεράστια παραγωγή της Universal, άρα η ισορροπία ανάμεσα στην πιστότητα, το θέαμα και την αντοχή του κοινού θα είναι κρίσιμη.
Ο Νόλαν έχει πει ότι η ελληνική μυθολογία δεν έχει ακόμη μεταφερθεί στο σινεμά με έναν μεγάλο, ακριβό, σύγχρονο στούντιο τρόπο. Αυτό εξηγεί την κλίμακα του The Odyssey. Αλλά το πιο ενδιαφέρον δεν είναι μόνο αν η ταινία θα δείξει εντυπωσιακά τον Κύκλωπα, τη Χάρυβδη ή τις Σειρήνες. Είναι αν θα καταφέρει να κρατήσει τη μορφή και το σκοτάδι του ίδιου του έπους.
Γιατί η Οδύσσεια δεν είναι μόνο η ιστορία ενός άνδρα που επιστρέφει σπίτι. Είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που επιστρέφει μέσα από μνήμες, ψέματα, απώλειες, θεϊκές παρεμβάσεις, τέρατα και αφηγήσεις που δεν μπαίνουν ποτέ σε απλή σειρά.
Ίσως γι’ αυτό ο Νόλαν την αντιμετωπίζει όχι απλώς σαν αρχαίο blockbuster, αλλά σαν την πρώτη μεγάλη ταινία που γράφτηκε πολύ πριν υπάρξει το σινεμά.
Με στοιχεία από Guardian
