Στις Βερσαλλίες, ακόμη κι ένα κρεβάτι μπορεί να κρύβει μια ολόκληρη περιπέτεια. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για το ιδιωτικό κρεβάτι του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, το δωμάτιο όπου ο τελευταίος βασιλιάς της Γαλλίας κοιμόταν μόνος, μακριά από την τελετουργική μεγαλοπρέπεια της αυλής.
Το ιδιωτικό υπνοδωμάτιο του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ στο Παλάτι των Βερσαλλιών άνοιξε ξανά στους επισκέπτες, ύστερα από μια ανακατασκευή που κράτησε, με διακοπές και ανατροπές, περίπου 40 χρόνια. Το αποτέλεσμα είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά πρόσφατα έργα αποκατάστασης του παλατιού: ένα δωμάτιο φτιαγμένο ξανά σχεδόν από το μηδέν, με κρεμ και ουρανόχρωμα μεταξωτά, χρυσές λεπτομέρειες, μοτίβα από τριαντάφυλλα και φτέρες, επιχρυσωμένο ξύλο και ένα κρεβάτι που λειτουργεί σχεδόν σαν δεύτερος θρόνος.
Το εντυπωσιακό είναι ότι από το αρχικό δωμάτιο δεν είχε απομείνει σχεδόν τίποτα. Ούτε πλήρης οπτική τεκμηρίωση, ούτε σχέδια, ούτε έπιπλα. Μετά τη Γαλλική Επανάσταση, το παλάτι λεηλατήθηκε και η επίπλωσή του πουλήθηκε σε δημοπρασία το 1793. Για να ξαναστηθεί το δωμάτιο, οι ειδικοί είχαν στη διάθεσή τους κυρίως γραπτά αρχεία και ένα μικρό δείγμα υφάσματος που είχε διασωθεί στα αρχεία του ιστορικού οίκου μεταξιού Tassinari & Chatel στη Λυών.
Από αυτό το μικρό ίχνος ξεκίνησε μια τεράστια εργασία ανασύστασης. Η υφασμάτινη διακόσμηση του δωματίου — κουρτίνες, καλύμματα, πόρτες, καθίσματα και το ίδιο το κρεβάτι — βασίστηκε σε ένα βαρύ μεταξωτό ύφασμα, κεντημένο με χρωματιστά μετάξια και χρυσές κλωστές. Η ύφανση έγινε σε χειροκίνητο αργαλειό και προχωρούσε εξαιρετικά αργά: περίπου δέκα εκατοστά την ημέρα.
Το δωμάτιο που ανακατασκευάστηκε δεν είναι το μεγάλο τελετουργικό υπνοδωμάτιο των Βερσαλλιών, εκείνο της δημόσιας βασιλικής εικόνας. Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ είχε περισσότερα από ένα δωμάτια στο παλάτι: το επίσημο, παγωμένο και μεγαλοπρεπές δωμάτιο της παράδοσης του Λουδοβίκου ΙΔ΄, το δωμάτιο της Μαρίας Αντουανέτας και αυτό το ιδιωτικό, πιο κρυφό υπνοδωμάτιο, όπου μπορούσε να αποσυρθεί μόνος.
Η ανακατασκευή, όμως, δεν ήταν απλώς θέμα υφασμάτων. Το κρεβάτι αποδείχθηκε το μεγάλο δράμα του έργου. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι Βερσαλλίες αποφάσισαν να προχωρήσουν στην πλήρη αναδημιουργία του. Το έργο ανατέθηκε αρχικά στον ξυλογλύπτη Μπρούνο Ντεσνού, έναν τεχνίτη με φήμη στον χώρο των μεγάλων αποκαταστάσεων. Όμως αργότερα το όνομά του συνδέθηκε με την υπόθεση των πλαστών καθισμάτων της Μαρίας Αντουανέτας, ένα σκάνδαλο που τραυμάτισε βαθιά το κύρος των Βερσαλλιών.
Το ήδη φτιαγμένο κρεβάτι μπήκε στην αποθήκη. Το παλάτι χρειάστηκε χρόνο για να αποφασίσει αν θα εγκαταλείψει την ιδέα της πλήρους ανακατασκευής ή αν θα ξεκινήσει ξανά. Τελικά, το έργο ανατέθηκε σε νέο τεχνίτη, τον Φρανσουά Ζιλ, γλύπτη διακοσμητικών στοιχείων και ιστορικό της τέχνης του 18ου αιώνα.
Το τελικό κρεβάτι είναι ένα επιβλητικό δείγμα βασιλικής αποκατάστασης: κάθετο, κομψό, επιχρυσωμένο, με έναν πελεκάνο στην κορυφή να ταΐζει τους νεοσσούς του. Το μοτίβο δεν είναι τυχαίο. Ο πελεκάνος, χριστιανικό και βασιλικό σύμβολο αυτοθυσίας, παραπέμπει στον ηγεμόνα που δίνει το αίμα του για τον λαό του μια εικόνα σχεδόν ειρωνική, αν σκεφτεί κανείς την ιστορική μοίρα του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ και την αδυναμία της μοναρχίας να ταΐσει τελικά τον ίδιο της τον λαό.
Η αποκατάσταση κόστισε περίπου 10 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με το παλάτι, και συγκεντρώνει δεκαετίες προόδου στην ιστορική έρευνα, την υφαντουργία, την επιχρύσωση, την ξυλογλυπτική και την ανασύσταση βασιλικών εσωτερικών χώρων. Όπως συμβαίνει πάντα με τέτοιου είδους έργα, το αποτέλεσμα δεν μπορεί να είναι απόλυτη επιστροφή στο παρελθόν. Είναι μια τεκμηριωμένη ερμηνεία του, βασισμένη σε αρχεία, υλικά ίχνη και τεχνικές που προσπαθούν να πλησιάσουν όσο γίνεται περισσότερο το αρχικό δωμάτιο.
Το ιδιωτικό υπνοδωμάτιο του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ είναι πλέον ορατό στους επισκέπτες των Βερσαλλιών, ενώ πλήρης πρόσβαση στο δωμάτιο δίνεται μέσα από ειδική ξενάγηση στα ιδιωτικά διαμερίσματα των βασιλιάδων.
Στο τέλος, αυτό που ξαναγεννήθηκε στις Βερσαλλίες δεν είναι απλώς ένα δωμάτιο. Είναι μια σκηνή εξουσίας, μοναξιάς και τέλους: το μέρος όπου ένας βασιλιάς κοιμόταν μόνος, λίγους μήνες πριν η Ιστορία εισβάλει οριστικά στο παλάτι.
με στοιχεία από Artnews
