Είναι ένας θρύλος της μουσικής, κάθε εμφάνισή του γεμίζει τις αίθουσες σε όλο τον κόσμο. Ο Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ για περισσότερες από έξι δεκαετίες καριέρας συναρπάζει το μουσικόφιλο κοινό με τους συναυλιακούς του άθλους, τις πιανιστικές και συμφωνικές του ερμηνείες. Οι λάτρεις του γερμανικού Ρομαντισμού του 19ου αιώνα θα απολαύσουν στο Μέγαρο Μουσικής για τέσσερις βραδιές τέσσερις συμφωνίες του Ρόμπερτ Σούμαν και ισάριθμες του Γιοχάννες Μπραμς. Τα ύψιστα συμφωνικά επιτεύγματα του κινήματος θα ακουστούν από τη Σταατσκαπέλλε του Βερολίνου, μια από τις αρχαιότερες ορχήστρες του κόσμου, της οποίας ο Μπάρενμποϊμ ηγείται επί τριάντα χρόνια, διαπλάθοντας τον καθηλωτικό της ήχο.
Ο Μπάρενμποϊμ έχει κερδίσει επτά Grammy για τη δουλειά του και τη δισκογραφία του, ανήκει στην ελίτ των σημαντικότερων μουσικών του κόσμου και η δράση του έχει πολιτική και πολιτιστική σημασία, όπως και η κοινωνική του δράση. Ο πολυβραβευμένος και πολύγλωσσος μαέστρος που μιλά έξι γλώσσες, συνεργάζεται εκτός των άλλων και με την West – Eastern Divan Orchestra, μία ορχήστρα με έδρα τη Σεβίλλη, η οποία αποτελείται από νεαρούς Άραβες και Ισραηλινούς μουσικούς. Ο Μπάρενμποϊμ είναι γνωστός και για την κριτική που ασκεί για την Ισραηλινή κατοχή σε εδάφη της Παλαιστίνης.
«Το μεγαλείο ενός μουσικού μετριέται από τον βαθμό φανατισμού που φέρνει στο παίξιμό του», γράφει ο Μπαρενμποϊμ στα απομνημονεύματά του A Life in Music.
Γεννημένος το 1942 στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής, από Εβραίους Ρώσους μετανάστες γονείς, ο Μπάρενμποϊμ μεγάλωσε σε μια οικογένεια με γονείς καθηγητές πιάνου, και καθηγητές του, που τον πήγαιναν να δει τους σπουδαίους μουσικούς που περιόδευαν στο Μπουένος Άιρες. Ο νεαρός Μπάρενμποϊμ είδε τον Φουρτβένγκλερ, τον βιολιστή Άντολφ Μπους, τον βιρτουόζο πιανίστα Άρθουρ Ρουμπινστάιν. «Κάναμε ουρά για τρεις ημέρες και δύο νύχτες για εισιτήρια για τον Ρουμπινστάιν. Ο κόσμος έμενε στην ουρά όλη την ημέρα», αφηγείται.
Ο Μπάρενμποϊμ είναι ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια του σύγχρονου πολιτισμού. Για τον ίδιο, η μουσική του δραστηριότητα είναι ένα έργο και ένας στόχος όπου συγχωνεύονται όλες οι ανησυχίες και τα ενδιαφέροντά του, μουσικά, φιλοσοφικά και ανθρωπιστικά.
Υπήρξε ένα παιδί θαύμα που το 1950, έκανε το ντεμπούτο του στο πιάνο στο Μπουένος Άιρες και τη Βιέννη, που παίζει και παρακολουθεί το μάθημα διευθύνσεως του Ιγκόρ Μάρκεβιτς. Την ίδια χρονιά, η οικογένειά του εγκαθίσταται στο Ισραήλ.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο εντεκάχρονος νεαρός πιανίστας γίνεται στο Σάλτσμπουργκ το νεότερο μέλος των κύριων τάξεων διευθύνσεων του Ιγκόρ Μάρκεβιτς. Παίζει για τον Βίλεμ Φουρτβένγλερ, ο οποίος τον καλεί να παρακολουθήσει τις πρόβες του Ντον Τζοβάνι και να παίξει μαζί του και με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου. Η δήλωση του Φουρτβένγλερ, «ο εντεκάχρονος Μπάρενμποϊμ είναι ένα φαινόμενο», βοήθησε τον νεαρό πιανίστα να καθιερωθεί γρήγορα.
Το 1955 αρχίζει να σπουδάζει στο Παρίσι. Παίζει για τον Άρθουρ Ρουμπινστάιν και γνωρίζει τον Λεόπολντ Στοκόφσκι, ο οποίος τον καλεί να παίξει μαζί του. Δυο χρόνια αργότερα κάνει το πιανιστικό του ντεμπούτο στη Νέα Υόρκη, στο Κάρνεγκι Χολ και εμφανίζεται με μέλη της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Νέας Υόρκης και τον Δημήτρη Μητρόπουλο.
Το 1960 δίνει την πρώτη του συναυλία στο Τελ Αβίβ, τον πλήρη κύκλο με σονάτες του Μπετόβεν. Το 1964 κάνει το ντεμπούτο του στο Βερολίνο. Παίζει και διευθύνει αγγλική ορχήστρα δωματίου για πρώτη φορά.
Το 1966 συναντά στο Λονδίνο τη Ζακλίν ντι Πρε. Παντρεύονται στην Ιερουσαλήμ το 1967, κατά τη διάρκεια του πολέμου των έξι ημερών, και εμφανίζονται και ηχογραφούν μαζί τα επόμενα χρόνια έως ότου η ντι Πρε διαγνωστεί με σκλήρυνση κατά πλάκας, πάθηση από την οποία πέθανε στο Λονδίνο, το 1987. Ήταν ένας γάμος που τελείωσε με τον αργό και επώδυνο θάνατο, αλλά το ειδύλλιό τους όμως είχε ήδη σκοτεινιάσει από φήμες για εξωσυζυγικές σχέσεις και των δύο. H σχέση τους έγινε ταινία το 1998, «Χίλαρι και Τζάκι», βασισμένη στο βιβλίο της αδελφής της Ντι Πρε, Χίλαρι.
Η διεθνής καριέρα του Μπάρενμποϊμ έχει αρχίσει την ίδια εποχή. Ερμηνεύει, και αργότερα ηχογραφεί, το Mozart’s Piano Concerto No. 25, τις συναυλίες πιάνου του Μπετόβεν δύο φορές ξανά, ως μαέστρος με τον Άρθουρ Ρουμπινστάιν/ London Philharmonic Orchestra και ως πιανίστας και μαέστρος με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου ενώ ξεκινά την μακρά του συνεργασία με τον Ντίτριχ Φίσερ Ντεσκάου σε συναυλίες και ηχογραφήσεις. Το 1970 διευθύνει τη Συμφωνική Ορχήστρα του Σικάγου για πρώτη φορά και από το 1975-1989 γίνεται Μουσικός Διευθυντής της L’Orchestre de Paris, ενώ αρχίζει να διευθύνει και στην Deutsche Oper, στο Βερολίνο.
Barenboim plays Beethoven Sonata No. 25 in G Major, Op. 79
Από το 1981 που κάνει το ντεμπούτο του στο Μπαϊρόϊτ γίνεται τακτικός επισκέπτης του φεστιβάλ διευθύνοντας τα έργα του Βάγκνερ, ενώ το 1989 ονομάστηκε ένατος μουσικός διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας του Σικάγου, διαδεχόμενος τον σερ Γκέοργκ Σόλτι.
Το 1999 δίνει ρεσιτάλ στη Δυτική Όχθη, στο Πανεπιστήμιο Birzeit της Ramallah και ιδρύει ένα εργαστήρι για νέους μαθητές μουσικής από την Εγγύς και Μέση Ανατολή.
Από το 1999 ηγείται της Staatsoper Berlin ενώ το 2000 το Carnegie Hall αποτίνει φόρο τιμής στον Μπάρενμποϊμ ως πιανίστα, μαέστρο και δάσκαλο.
Τα τελευταία είκοσι χρόνια, το βιογραφικό του περιλαμβάνει ένα μαραθώνιο εμφανίσεων, ηχογραφήσεων με τις μεγαλύτερες ορχήστρες και σολίστες του κόσμου, σε μεγάλες αίθουσες και φεστιβάλ. Γράφει μια αυτοβιογραφία στην οποία εξερευνά την μουσική παράλληλα με την κοινωνία. Μεγάλος υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ηγείται της Παλαιστινιακής Ορχήστρας Νέων στην πρώτη της συναυλία και δίνει συναυλία σονάτας Μπετόβεν στο Friends School στη Ραμάλα. Κερδίζει το βραβείο Wolf για την αφοσίωσή του στους σκοπούς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη δέσμευσή του να φέρει κοντά τους ανθρώπους. Συνεισφέρει το βραβείο των 50.000 δολαρίων σε έργα μουσικής εκπαίδευσης στο Ισραήλ και τη Ραμάλα. Ο Μπάρενμποϊτ διοργανώνει masterclasses για νεαρούς μουσικούς, συγκεντρώνει χρήματα για μέρη του κόσμου και ανθρώπους που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές, δίνει διαλέξεις και κερδίζει βραβεία όχι μόνο για το μουσικό του έργο, αλλά και για τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα με τον οποίο προβάλει τη μουσική.
Κερδίζει το Βραβείο Ειρήνης από το Foundation Korn και Gerstenmann, το Βραβείο κατανόησης και ανοχής από το Εβραϊκό Μουσείο του Βερολίνου και το Βραβείο Ειρήνης Hessian.
Το 2012 ήταν αυτός που κρατούσε την Ολυμπιακή σημαία στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου. Το 2015 το περιοδικό Fortune τον συγκαταλέγει ανάμεσα στους "50 μεγαλύτερους ηγέτες του κόσμου". Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 ο Μπάρενμποϊμ ανέπτυξε τη φιλοσοφία του για τη μουσική και τον ρόλο της στο σύγχρονο κόσμο, ως πολίτης του που αφουγκράζεται το ρόλο της ειρήνης της ειρηνικής συμβίωσης και του διεθνισμού. Ο ρόλος του δεν περιορίζεται μόνο στην έκφραση μέσω της μουσικής – με τον Εντουάρντ Σαΐντ, καθηγητή του Πανεπιστημίου Κολούμπια, προβεβλημένου Παλαιστινίου διανοούμενου στον εικοστό αιώνα και στελέχους της PLO έχουν γράψει άρθρα και ένα βιβλίο, και συνένβαλαν στη δημιουργία ισραηλινο-αραβικής ορχήστρας- , αλλά μιλά συνεχώς υπέρ της παλαιστινιακής αυτοδιάθεσης και της ειρηνικής συνύπαρξης των δύο λαών.
Οι θέσεις του έχουν θεωρηθεί αντισημιτικές και έχει δεχθεί μεγάλη κριτική ακόμα και από τους επιβιώσαντες του Ολοκαυτώματος, που τον αποκάλεσαν φασίστα όταν θέλησε να διευθύνει την κρατική ορχήστρα του Βερολίνου σε κομμάτια από την όπερα του Βάγκνερ «Τριστάνος και Ιζόλδη», στο φεστιβάλ της Ιερουσαλήμ, με τη συμμετοχή του Πλάσιντο Ντομίνγκο. Λίγα χρόνια αργότερα, αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη σε δημοσιογράφο από το ραδιόφωνο του ισραηλινού στρατού, θεωρώντας ότι η στρατιωτική στολή της ήταν προσβολή για τους παρόντες Παλαιστίνιους. Ο ίδιος έχει κατ' επανάληψιν εκφράσει δηµόσια ιδιαίτερα θαρραλέες απόψεις, άλλοτε υποστηρίζοντας σθεναρά την παρουσίαση της µουσικής του Βάγκνερ στο Ισραήλ, άλλοτε πολεµώντας τη διάχυτη παρουσία του αντισηµιτισµού στην πολιτιστική πολιτική της Γερµανίας και, φυσικά, όντας ο πρώτος και σηµαντικότερος Ισραηλινός µουσικός που έδωσε ποτέ συναυλία στην Παλαιστινιακή Δυτική Όχθη. Έχει δεχθεί την τέταρτη υπηκοότητα, την παλαιστινιακή, δηλώνοντας ότι θα εργασθεί ως πρεσβευτής καλής θέλησης για την ειρηνική συνύπαρξη δύο κρατών, αν και χρησιμοποιεί πάντα ένα μόνο διαβατήριο, εκείνο της πατρίδας του, του Ισραήλ. Για τους επικριτές του Μπάρενμποϊμ μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι απλώνεται σε πάρα πολλά πράγματα, ακόμη και για την ακούραστη ενεργητικότητά του. Ή ότι είναι απόμακρος και δύσκολος μαέστρος που συχνά δημιουργεί τεταμένη ατμόσφαιρα με τους μουσικούς του.
Ο Μπάρενμποϊμ είναι ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια του σύγχρονου πολιτισμού. Για τον ίδιο, η μουσική του δραστηριότητα είναι ένα έργο και ένας στόχος όπου συγχωνεύονται όλες οι ανησυχίες και τα ενδιαφέροντά του, μουσικά, φιλοσοφικά και ανθρωπιστικά.
Οι πολιτικές θέσεις και η δράση του, τότε και τώρα, διόλου δεν επιβράδυναν τους ρυθμούς της μουσικής του δημιουργίας. Η παρουσία του στον μουσικό κόσμο είναι ισχυρή και με το μεγάλο πνεύμα και το ασύγκριτο ταλέντο του, το πάθος με το οποίο προσεγγίζει προσωπικά κάθε έργο, κάνουν τις ερμηνείες και τις εκτελέσεις τους μοναδικές και ανεπανάληπτες. «Δεν είμαι απλώς Εβραίος, Αργεντινός ή μουσικός που ζει στη Γερμανία - ένας σύγχρονος άνθρωπος καθορίζεται κυρίως από τη δυνατότητα να έχει πολλαπλές ταυτότητες», λέει ο Μπάρενμποϊμ. Η Γερμανία, μια από τις πατρίδες του τον επέλεξε για μια ακόμα τιμή: θα είναι αυτός που θα διευθύνει την πρωτοχρονιάτικη συναυλία της Φιλαρμονικής της Βιέννης την 1η Ιανουαρίου του 2022. Την πρώτη μετά τον κορωνοϊό και με τη φυσική παρουσία του κοινού. Θα είναι το μουσικό …ποδαρικό του 2022 από την πιο διάσημη και εκρηκτική προσωπικότητα του κόσμου της μουσικής.
Ο Μπάρενμποϊμ μιλάει για τη μουσική και τις σονάτες του Μπετόβεν, 1970.
Το πρόγραμμα στο Μέγαρο Μουσικής
Τέσσερις μαγευτικές βραδιές με τις τέσσερις Συμφωνίες του Johannes Brahms και του Robert Schumann
Τετάρτη 27, Παρασκευή 29,
Σάββατο 30 και Κυριακή 31 Οκτωβρίου | 20:30
Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης
Σε κάθε συναυλία παρουσιάζεται από μία Συμφωνία του κάθε συνθέτη. Συγκεκριμένα:
Τετάρτη 27.10
Robert Schumann: Συμφωνία αρ. 1 σε σι ύφεση μείζονα, έργο 38, «της Άνοιξης» (30΄)
Johannes Brahms: Συμφωνία αρ. 1 σε ντο ελάσσονα, έργο 68 (48΄)
Παρασκευή 29.10
Robert Schumann: Συμφωνία αρ. 2 σε ντο μείζονα, έργο 61 (40΄)
Johannes Brahms: Συμφωνία αρ. 2 σε ρε μείζονα, έργο 73 (40΄)
Σάββατο 30.10
Robert Schumann: Συμφωνία αρ. 3 σε μι ύφεση μείζονα, έργο 97, «του Ρήνου» (35΄)
Johannes Brahms: Συμφωνία αρ. 3 σε φα μείζονα, έργο 90 (33΄)
Κυριακή 31.10
Robert Schumann: Συμφωνία αρ. 4 σε ρε ελάσσονα, έργο 120 (32΄)
Johannes Brahms: Συμφωνία αρ. 4 σε μι ελάσσονα, έργο 98 (42΄)
