Πριν γίνει ένας από τους ζωγράφους που καθόρισαν την αμερικανική τέχνη του 20ού αιώνα, ο Willem de Kooning ήταν ένας καλλιτέχνης που ακόμη έψαχνε τη μορφή της δικής του γλώσσας.
Η νέα έκθεση του Princeton University Art Museum, Willem de Kooning: The Breakthrough Years, 1945-50, επιστρέφει ακριβώς σε αυτή τη στιγμή: όχι όταν ο μύθος είχε ήδη στερεωθεί, αλλά όταν ακόμη σχηματιζόταν.
Η έκθεση, που παρουσιάζεται από τις 15 Μαρτίου έως τις 26 Ιουλίου, είναι η πρώτη που εστιάζει αποκλειστικά σε αυτή την πενταετία, γύρω από το πρώτο σόλο show του de Kooning το 1948 στη Charles Egan Gallery της Νέας Υόρκης. Εκεί ήταν που ο μέχρι τότε ζωγράφος των «μυημένων» πέρασε σε άλλη τροχιά και άρχισε να μετατρέπεται σε κεντρική μορφή της αμερικανικής πρωτοπορίας.
Στο Princeton συγκεντρώνονται 18 πίνακες από τα χρόνια 1945-1950, ανάμεσά τους και έργα όπως το Black Friday. Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στα ίδια τα έργα, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο τα διαβάζει η έκθεση: σαν καταγραφή μιας εσωτερικής πάλης. Ο de Kooning κινείται ακόμη ανάμεσα στην παραστατικότητα και την αφαίρεση, περιορίζει την παλέτα του, φορτώνει τον καμβά με μαύρα, ώχρες, σκιές και νευρικές γραμμές και δοκιμάζει μια ζωγραφική που μοιάζει να φτιάχνεται την ίδια στιγμή που κινδυνεύει να διαλυθεί.
Αυτό είναι που κάνει την έκθεση πιο ενδιαφέρουσα από ένα συμβατικό αφιέρωμα σε έναν μεγάλο μοντερνιστή. Δεν δείχνει τον de Kooning ως ήδη εδραιωμένο μνημείο, αλλά ως καλλιτέχνη σε ένταση, που ακόμη ψάχνει τη φόρμα του και ακριβώς γι’ αυτό παράγει μερικά από τα πιο ηλεκτρισμένα έργα της διαδρομής του. Είναι μια επιστροφή όχι απλώς στα «πρώτα χρόνια», αλλά στη στιγμή που η αμερικανική ζωγραφική αλλάζει ρυθμό μαζί του.
Ο συνεπιμελητής της έκθεσης John Elderfield περιγράφει αυτή την περίοδο ως απολύτως μεταμορφωτική για τον καλλιτέχνη, ενώ το ίδιο το μουσείο τη βλέπει ως το σημείο όπου ο de Kooning εδραιώνει τη θέση του ως ηγετική μορφή της αμερικανικής πρωτοπορίας. Ισως αυτό να είναι και το αληθινό κέρδος της έκθεσης: ότι ξαναφέρνει τον de Kooning όχι ως βέβαιο θρίαμβο, αλλά ως ανοιχτή, δύσκολη και ανήσυχη διαδικασία.
