Στο πλαίσιο μεγάλης έκθεσης του Μουσείου Μπενάκη για τον γλύπτη Γιάννη Παππά, ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τοποθετήθηκε στο αίθριο της Πειραιώς 138.
Πρόκειται για τον μπρούτζινο αδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, σαν αυτόν που βρίσκεται στη συμβολή των λεωφόρων Αμαλίας και Όλγας, στο Σύνταγμα και το οποίο φυλασσόταν στο εργαστήριο του καλλιτέχνη. Βίντεο που δημοσίευσε το Μουσείο Μπενάκη κατέγραψε εντυπωσιακές εικόνες από τη μεταφορά του αγάλματος και την τοποθέτησή του στο αίθριο του συγκροτήματος. «Στιγμιότυπα από την προετοιμασία της έκθεσης ΠΡΟΔΑΝΕΙΣΘΕΙΣ ΧΡΟΝΟΣ. Ο ΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΠΑ και την μεταφορά του έργου του Γιάννη Παππά, του έφιππου ανδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου από το Εργαστήρι του Γιάννη Παππά στο αίθριο της Πειραιώς 138», διαβάζουμε στη λεζάντα της ανάρτησης στον λογαριασμό του Μουσείου Μπενάκη στο Instagram.
Η έκθεση «Προδανεισθείς Χρόνος» αποτελεί έναν φόρο τιμής στη δυσκολία της δημιουργικής διαδικασίας του καλλιτέχνη. Μέσα από μια πολυδιάστατη συλλογή σχεδίων, ζωγραφικών έργων, γλυπτών και φωτογραφιών του διακεκριμένου γλύπτη Γιάννη Παππά, η έκθεση προσφέρει μια σπάνια ματιά στη σύνθετη καλλιτεχνική διαδικασία πίσω από τη δουλειά του αλλά και τη δουλειά κάθε καλλιτέχνη.
Η έκθεση «Προδανεισθείς Χρόνος. Ο Κόπος του Καλλιτέχνη μέσα από το έργο του Γιάννη Παππά» στο Μουσείο Μπενάκη
«Η έκθεση "Προδανεισθείς Χρόνος" αποτελεί έναν φόρο τιμής στη δυσκολία της δημιουργικής διαδικασίας του καλλιτέχνη», αναφέρει το Μουσείο Μπενάκη και εξηγεί ότι στην έκθεση που εγκαινιάζεται σήμερα, Τετάρτη 19 Φεβρουαρίου και θα διαρκέσει έως τις 27 Ιουλίου, μια πολυδιάστατη συλλογή σχεδίων, ζωγραφικών έργων, γλυπτών και φωτογραφιών του διακεκριμένου γλύπτη Γιάννη Παππά, προσφέρουν μια σπάνια ματιά στη σύνθετη καλλιτεχνική διαδικασία πίσω από τη δουλειά του αλλά και τη δουλειά κάθε καλλιτέχνη.
«Η έκθεση θέλει να ξεφύγει από την παρουσίαση του ολοκληρωμένου έργου ως μιας μοναδικής, απομονωμένης οντότητας, και να αποκαλύψει τα στρώματα κόπου, έμπνευσης και πειραματισμού που οδηγούν στη δημιουργία. Μέσα από τη συνύπαρξη διαφορετικών μέσων, διερευνάται πώς οι ιδέες εξελίσσονται, αλληλοεπιδρούν και μορφοποιούνται μέσα από χρόνια αφοσίωσης και σκληρής δουλειάς», αναφέρει το Μουσείο. Σε αυτό το πλαίσιο, η συλλογή της έκθεσης περιλαμβάνει και τα μεγάλα εντυπωσιακά προπλάσματα του ανδριάντα του Μεγάλου Αλέξανδρου που χρησιμοποίησε ο καλλιτέχνης για τη δημιουργία του.
«Ο τίτλος αντανακλά την αντίληψη του καλλιτέχνη για τον χρόνο—όχι ως περιορισμό, αλλά ως έναν δανεικό πόρο που εμπλουτίζει και διαμορφώνει τα έργα του. Οι επισκέπτες καλούνται να βυθιστούν στον κόσμο του Γιάννη Παππά και να γίνουν μάρτυρες του κοπιώδους ταξιδιού που μεταμορφώνει φευγαλέες ιδέες σε διαχρονικά έργα τέχνης» αναφέρεται επίσης στην περιγραφή της Έκθεσης.
Οι «περιπέτειες» του ανδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου του Γιάννη Παππά
Το συγκεκριμένο άγαλμα του Γιάννη Παππά, ο ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, πέρασε διάφορες «περιπέτειες» προτού τοποθετηθεί στη συμβολή των λεωφόρων Αμαλίας και Όλγας, στο Σύνταγμα, το 2019.
Το γλυπτό έχει βάρος 1.200 kg και διαστάσεις 3,50 μ. ύψος και 3,80 μ. μήκος. Παρουσιάστηκε στο κοινό το 1992, κατά την αναδρομική έκθεση του καλλιτέχνη στην Εθνική Πινακοθήκη. Σε μέγεθος μεγαλύτερο του φυσικού, o Αλέξανδρος παρουσιάζεται σε νεαρή ηλικία, όπως τον οραματίστηκε ο δημιουργός του.
Η πρόθεση τοποθέτησής του στην Αθήνα προήλθε τότε από το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού -που το αγόρασε- και σε αυτό το πλαίσιο έγινε και η δωρεά του στον Δήμο Αθηναίων. Τελικά, χρειάστηκαν περισσότερα από 25 χρόνια για να βρει το γλυπτό τη θέση του στην Αθήνα.
Η δημιουργία του ήταν αποτέλεσμα πολύχρονης μελέτης, καθώς ξεκίνησε το 1941, στα χρόνια της Κατοχής, ως διέξοδος από το βαρύ κλίμα της εποχής και συγχρόνως ως ανάγκη αναφοράς του καλλιτέχνη στην παγκόσμια εμβέλεια του ελληνικού πολιτισμού. Ο ίδιος είχε πολεμήσει στο ελληνο-ιταλικό μέτωπο, από όπου επέστρεψε στην Αθήνα πεζός. Τα μικρά γλυπτικά σκίτσα εκείνης της εποχής και η γενικότερη σπουδή του στο έφιππο αποτέλεσαν τη βάση για την περαιτέρω ενασχόλησή του με το θέμα κατά τη μεταπολεμική περίοδο, όταν προκηρύχθηκε ο δημόσιος διαγωνισμός για τον έφιππο ανδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Θεσσαλονίκη, όπως ανέφερε σχετικά το Μουσείο Μπενάκη, με αφορμή την τοποθέτησή του, το 2019.
Η κεφαλή που, κατά τον γλύπτη, θεωρήθηκε πιο κοντά στο πνεύμα του Αλεξάνδρου, ήταν η μαρμάρινη της Περγάμου που αποδίδεται στο Λύσιππο και βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης. Για την απόδοση της ενδυμασίας, προηγήθηκε μελέτη του γλύπτη και συνεργασία με τον Αντώνη Φωκά, ενδυματολόγο του Εθνικού Θεάτρου. Στηρίχθηκε στο ψηφιδωτό «Ο Αλέξανδρος επιτίθεται εναντίον του Δαρείου» από την Οικία του Φαύνου στην Πομπηία.
Το έργο αγοράστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού και το 2001 ο υπουργός Πολιτισμού Ευάγγελος Βενιζέλος ενημερώνει τον δήμαρχο Αθηναίων Δ. Αβραμόπουλο για την πρόθεση δωρεάς του ανδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην πόλη της Αθήνας. Προτείνεται ως καταλληλότερη θέση η πλατεία Δικαιοσύνης, με όψη προς την οδό Πανεπιστημίου και πράγματι, αποφασίστηκε η αποδοχή της δωρεάς και η τοποθέτηση του έργου στην πλατεία Δικαιοσύνης.
Σε επόμενη συνεδρίαση, αν και προτείνεται ως καταλληλότερη θέση ο κοινόχρηστος χώρος επί της οδού Βασιλίσσης Όλγας απέναντι από το άλσος του Ζαππείου. Τελικά η Επιτροπή καταλήγει στην θέση της πλατείας Δικαιοσύνης.
Την επομένη χρονιά, ο γλύπτης επιφυλάσσεται ως προς τη θέση, καθώς εκεί βρίσκεται άλλο έργο (η «Νίκη» του Καμπαδάκη) και επομένως, δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Ούτε συμφωνεί με την απόφαση της απομάκρυνσής του. Συγχρόνως, η ΔΕΠΟΣ, που είχε αναλάβει τη διαμόρφωση της πλατείας μετά τα έργα του μετρό γνωστοποίησε στον Δήμο και στο ΥΠΠΟ την αντίρρησή της για την τοποθέτηση του ανδριάντα στην πλατεία Δικαιοσύνης («η ενδεικνυόμενη θέση δεν αναδεικνύει ούτε το έργο, ούτε και το διατηρητέο κτήριο του Παλαιού Πρωτοδικείου»). Είμαστε ήδη στο 2004.
Το 2006 προτείνεται ο χώρος πρασίνου απέναντι από την Τεχνόπολη (γνωστή και ως Κορεάτικη Αγορά). Κρίνεται πως η κλίμακα του έργου είναι μικρή για το συγκεκριμένο χώρο και προτείνεται το Πάρκο Ριζάρη. Το 2009 προτείνεται η πλατεία Κοτζιά, το 2011 η νησίδα πρασίνου ακριβώς έξω από τον σταθμό του ΗΣΑΠ στο Θησείο, το 2012 το αίτημα δεν εγκρίνεται από το ΚΑΣ, πέφτουν στο «τραπέζι» νέες εναλλακτικές θέσεις, όπως η πλατεία Ραλλούς Μάνου, νοτιοανατολικά του ναού της Σωτήρας Λυκοδήμου (Ρώσικη εκκλησία), με προσανατολισμό προς την λεωφόρο Αμαλίας, και τον χώρο πρασίνου επί της οδ. Βασιλέως Αλεξάνδρου, έναντι του νοσοκομείου Συγγρού και από το 2015 ξεκινούν οι ενέργειες για την έγκριση της τοποθέτησης του στη συμβολή των λεωφόρων Αμαλίας και Όλγας, όπου και τελικά τοποθετήθηκε.
Γιάννης Παππάς (1913 - 2005)
Ο Γιάννης Παππάς υπήρξε πληθωρικός καλλιτέχνης -δεινός σχεδιαστής, γλύπτης και αυτοδίδακτος ζωγράφος. Η τέχνη του είναι ανθρωποκεντρική και ρεαλιστική, συμπυκνώνοντας επιρροές από την ευρωπαϊκή, αιγυπτιακή και ελληνική σπουδή του. Τα κείμενά του επίσης συγκροτούν ένα αξιόλογο συγγραφικό και μεταφραστικό έργο, καταδεικνύοντας έναν πνευματικό άνθρωπο.
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1913. Εγγονός του δημοτικιστή γιατρού Φώτη Φωτιάδη και γιος του χειρουργού και πολιτικού Αλέξανδρου Παππά, έλαβε αξιόλογη μόρφωση και ελληνική παιδεία. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.
Σπούδασε στην École des BeauxArts στο Παρίσι του Μεσοπολέμου, κοντά στον Jean Boucher. Πολέμησε στο ελληνο-ιταλικό μέτωπο το 1940, υπηρέτησε στο Βασιλικό Ναυτικό το 1945 και εγκαταστάθηκε στη συνέχεια στην Αλεξάνδρεια, έως το 1952. Εκλέχτηκε Καθηγητής της Γλυπτικής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών όταν επέστρεψε στην Αθήνα, αντεπιστέλλον μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας το 1972 και τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 1980.
Πέθανε το 2005, πλήρης ημερών, σε ηλικία 92 ετών.
