Στη 10η Μπιενάλε της Αβάνα, στην Κούβα του 2009, όλα μύριζαν μπαρούτι. Όλοι τη θυμούνται σαν τη Μπιενάλε που έκανε γνωστή παγκοσμίως την εικαστικό Τάνια Μπρουγκέρα, με την περφόρμανς «O Ψίθυρος του Τάτλιν #6», στο Wilfredo Lam Center, στην οποία διαμαρτυρήθηκε κατά της λογοκρισίας στη χώρα της.
Η Κούβα ήταν τότε η χώρα με τον χειρότερο βαθμό στην ελευθερία της έκφρασης στο Ίντερνετ, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της αμερικανικής Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης Freedom Ηouse, που είχε δοθεί το 2009 στη δημοσιότητα.
«O Ψίθυρος του Τάτλιν #6» ( Tatlin’s Whisper #6 -Havana Version) είναι μια από τις πιο διάσημες και αμφιλεγόμενες συμμετοχικές περφόρμανς του κόσμου ακόμα και σήμερα, δώδεκα χρόνια μετά την Μπιενάλε της Αβάνας. Το όνομά της περφόρμανς προέρχεται από τον Ρώσο κονστρουκτιβιστή Βλαντιμίρ Τάτλιν, ο οποίος σχεδίασε, αλλά ποτέ δεν ολοκλήρωσε, το επικό Μνημείο του στη Τρίτη Διεθνή το 1920, σαν μία αναφορά στην αποτυχία των σοσιαλιστικών επαναστατικών ουτοπιών και στην ελπίδα για κοινωνικό μετασχηματισμό, κάτι που και η δουλειά της Μπρουγκέρα επιχειρεί να ενεργοποιήσει.
Οι σχέσεις της Μπρουγκέρα με τις κουβανικές αρχές έφτασαν σε οριακό σημείο το 2014, όταν οι κουβανικές δυνάμεις ασφαλείας συνέλαβαν ή επέβαλαν κατ΄οίκον περιορισμό σε μεγάλο αριθμό αντιφρονούντων. Οι συλλήψεις πραγματοποιήθηκαν δύο εβδομάδες μετά την ιστορική ανακοίνωση της Ουάσινγκτον για την έναρξη διαδικασίας με στόχο της εξομάλυνση των αμερικανο-κουβανικών σχέσεων, μέσω της οποίας η Αβάνα εξασφάλισε τη δέσμευση του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα για την έναρξη διαπραγματεύσεων με στόχο την άρση του αμερικανικού εμπάργκο κατά της Κούβας. Το κύμα των συλλήψεων αναζωπύρωσε τις επικρίσεις όσων αποδοκίμαζαν την προσέγγιση αυτή, ανάμεσά τους και πολλά μέλη του Κονγκρέσου, που θεωρούσαν ότι οι ΗΠΑ θα έπρεπε πρώτα να εξασφαλίσουν ότι η Αβάνα θα προχωρήσει σε υποχωρήσεις σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Τάνια Μπρουγκέρα απελευθερώθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2015, ενώ χιλιάδες καλλιτέχνες παγκοσμίως υπέγραψαν ανοικτή επιστολή προς τον Ραούλ Κάστρο, ζητώντας την απελευθέρωσή της. Στην επιστολή έγραφαν: «Πιστεύουμε ακράδαντα ότι η κράτησή της και η κατάσχεση του διαβατηρίου της στην Κούβα είναι ακατάλληλες απαντήσεις σε ένα έργο τέχνης που απλώς επεδίωκε να ανοίξει χώρο για δημόσια συζήτηση». Η κυβέρνηση της Κούβας της επέστρεψε το διαβατήριο στις 10 Ιουλίου 2015, έξι μήνες μετά τη δήμευσή του.
Η Τάνια Μπρουγκέρα συνεχίζει να κάνει έργα που περιστρέφονται γύρω από θέματα εξουσίας και ελέγχου, ενώ πολλά από τα έργα της είναι συνδεδεμένα με την ιστορία της πατρίδας της. Με το έργο της να έχει παρουσιαστεί στα μεγαλύτερα μουσεία και γκαλερί σε όλο τον κόσμο, η Μπρουγκέρα, που έχει εγκαταλείψει την πατρίδα της από τον Αύγουστο και είναι σήμερα καθηγήτρια στο Χάρβαρντ, καλεί τον κόσμο της τέχνης να μποϊκοτάρει τη 14η Μπιενάλε της Αβάνας λόγω της κρατικής βίας, υποστηρίζοντας ότι είναι ανήθικο να ταξιδεύεις στην Κούβα «όταν υπάρχουν τόσοι πολλοί που έχουν φυλακιστεί άδικα». Η Μπρουγκέρα μίλησε πολύ σκληρά αποκαλώντας την κατάσταση της Μπιενάλε «μια διασκεδαστική φούσκα για πάρτι και μοχίτο».
Σύμφωνα με την Μπρουγκέρα, που μίλησε στο Φόρουμ Ελευθερίας του Όσλο, στη διάσκεψη για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η Μπιενάλε που θα ανοίξει στις 21 Νοεμβρίου, είναι ένα ακόμη κομμάτι της κυβερνητικής προπαγάνδας, σημειώνοντας ότι το Υπουργείο Πολιτισμού χρησιμοποιεί τη Μπιενάλε για να διαγράψει το γεγονός ότι περισσότεροι από 500 Κουβανοί είναι στη φυλακή για τη διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε στις 11 Ιουλίου.
Τον Ιούλιο, χιλιάδες Κουβανοί στο νησί βγήκαν στους δρόμους σε μία από τις μεγαλύτερες μαζικές διαδηλώσεις που έχει δει η χώρα από την επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο το 1959. Διαδήλωσαν ενάντια στον υπερπληθωρισμό, την αυξανόμενη ανισότητα, την έλλειψη τροφίμων, φαρμάκων και τον κακό χειρισμό της κυβέρνησης στην πανδημία του κορωνοϊού. Σύμφωνα με την Μπρουγκέρα, 1.088 άνθρωποι συνελήφθησαν στις 11 Ιουλίου, οι οποίοι ουσιαστικά έγιναν «πολιτικοί κρατούμενοι».
Στη διαδήλωση ο υπουργός Πολιτισμού, Alpidio Alonso, καταγράφηκε να χτυπά έναν διαδηλωτή. «Πώς μπορούμε να παρακολουθήσουμε μια Μπιενάλε όταν ο υπουργός Πολιτισμού χαστουκίζει έναν καλλιτέχνη; Δεν μιλάμε πια για λογοκρισία. Μιλάμε για τις ζωές των καλλιτεχνών που κινδυνεύουν », λέει η Μπρουγκέρα.
Η διαδήλωση των καλλιτεχνών έγινε μετά από την ψήφιση του νόμου του 2018 και απαιτεί από τους καλλιτέχνες να εγγραφούν για να πάρουν κυβερνητική άδεια προκειμένου να δημιουργήσουν ένα έργο.
