Το πιο ακριβό πράγμα που πουλά η μόδα είναι η αίσθηση ότι δεν πουλιέται. Ούτε μισό δευτερόλεπτο δεν πουλιέται, υποτίθεται. Μόνο σε κοιτάζει από μακριά, σε αφήνει να ιδρώσεις λίγο έξω από την πόρτα και, αν είσαι αρκετά πλούσιος, αρκετά διάσημος ή αρκετά χρήσιμος, μπορεί και να σε καλέσει μέσα.
Το 2003, το Met Gala είχε ακόμη την αίσθηση ενός κλειστού δωματίου όπου το χρήμα έπρεπε πρώτα να μάθει τη γλώσσα της μόδας για να γίνει αποδεκτό. Το θέμα ήταν Goddess: The Classical Mode, ο Τομ Φορντ βρισκόταν στο απόγειο της δύναμής του στον οίκο Gucci, η Νικόλ Κίντμαν ήταν μία από τις οικοδέσποινες της βραδιάς, η Νταϊάνα Ρος καθόταν στο τραπέζι της απόλυτης λάμψης και η Άννα Γουίντουρ μπορούσε ακόμη να αστειεύεται για το λευκό Dior φόρεμά της, σαν να ήξερε ότι το τέρας που είχε φτιάξει υπάκουε ακόμη στους δικούς της κανόνες.
Ακόμη και τότε, το Met Gala ήταν υπερβολικό. Τα εισιτήρια κόστιζαν χιλιάδες δολάρια, τα λουλούδια ήταν αμέτρητα, η βραδιά ήταν ήδη το πιο ακριβό και επιθυμητό κοινωνικό ραντεβού της Νέας Υόρκης. Αλλά η υπερβολή είχε ακόμη φίλτρο. Περνούσε μέσα από σχεδιαστές, διευθύντριες μόδας, μούσες, σταρ, φορέματα και ένα είδος κοινωνικού θεάτρου, όπου η μόδα μετέτρεπε τον πλούτο σε γούστο και το γούστο σε εξουσία.
Είκοσι τρία χρόνια μετά, το ίδιο πάρτι μοιάζει να έχει αλλάξει ιδιοκτήτη χωρίς να αλλάξει σκηνικό. Και στη μόδα, ας μη γελιόμαστε, αυτό είναι συχνά το πιο επικίνδυνο είδος αλλαγής. Δεν μετακινείται πρώτα το σκηνικό, μετακινείται η ατμόσφαιρα.
Το φετινό Met Gala θα πραγματοποιηθεί στις 4 Μαΐου στο Metropolitan Museum of Art, με αφορμή την έκθεση Costume Art του Costume Institute και dress code Fashion Is Art. Συμπρόεδροι της βραδιάς είναι η Μπιγιονσέ, η Νικόλ Κίντμαν, η Βίνους Γουίλιαμς και η Άννα Γουίντουρ. Όμως τα πρόσωπα που έχουν συγκεντρώσει όλη τη βαρυτική δύναμη της συζήτησης είναι άλλα: ο Τζεφ Μπέζος και η Λόρεν Σάντσεζ Μπέζος, οι βασικοί χρηματοδότες της έκθεσης και της βραδιάς, που θα έχουν και τον ρόλο των τιμητικών συμπροέδρων (sic).
Ας μην προσποιούμαστε ότι ανακαλύψαμε τώρα την απώλεια της αθωότητας του Met Gala. Το γκαλά είχε πάντα χορηγούς, εταιρικό χρήμα, μεγάλες συμφωνίες και ανθρώπους που ήθελαν να προβληθούν. Δεν υπήρξε ποτέ αθώο. Δεν ήταν ποτέ κατασκήνωση καλού γούστου με λουλούδια και αγνές προθέσεις. Η διαφορά είναι ότι, για δεκαετίες, το χρήμα έμοιαζε να υπηρετεί τον μύθο της μόδας.Τώρα η μόδα μοιάζει να υπηρετεί την ανάγκη του χρήματος να αποκτήσει μύθο.
Αυτό είναι το πραγματικό θέμα της φετινής βραδιάς. Όχι αν η Λόρεν Σάντσεζ Μπέζος θα φορέσει κάτι διακριτικό ή κάτι εκτυφλωτικό. Όχι αν ο Τζεφ Μπέζος θα ανέβει τα σκαλιά σαν άνθρωπος που μόλις αγόρασε πρόσβαση στο τελευταίο μεγάλο σαλόνι της κουλτούρας. Το θέμα είναι ότι η τεχνολογία, αφού άλλαξε τον τρόπο που δουλεύουμε, ψωνίζουμε, ερωτευόμαστε, βαριόμαστε, συγκρίνουμε και παρακολουθούμε τον εαυτό μας, τώρα ζητά κάτι πιο παλιό, πιο δύσκολο και πιο ακριβό από τα δεδομένα: θέλει γούστο.
Και το γούστο, δυστυχώς για τους υπερπλούσιους, δεν κατεβαίνει με update.
Το Costume Institute δίνει στο Met Gala το θεσμικό του άλλοθι. Είναι το τμήμα του μουσείου που πρέπει να συγκεντρώνει μόνο του τα χρήματα για τη λειτουργία του, και το γκαλά αποτελεί τον βασικό μηχανισμό χρηματοδότησής του. Πέρσι η βραδιά συγκέντρωσε πάνω από 31 εκατομμύρια δολάρια. Φέτος, το ατομικό εισιτήριο φτάνει τα 100.000 δολάρια, ενώ ένα τραπέζι δέκα ατόμων ξεκινά από τα 350.000 δολάρια.Όταν μιλάμε για τέτοιου ύψους ποσά, η μόδα δεν φαίνεται απλώς μικρή μπροστά στους τεχνολογικούς κολοσσούς. Φαίνεται σχεδόν πανεύκολο να εξαγοραστεί, πριν προλάβει κανείς να πει Vogue και να πάρει ύφος.
Θα μου πεις, πάντα τόσο ακριβό φάνταζε για τους απλούς θνητούς το Met Gala. Βεβαίως. Άλλο όμως να πληρώνεις για να μπεις στο δωμάτιο και άλλο να δίνεις την εντύπωση ότι το δωμάτιο αρχίζει να διαμορφώνεται γύρω από αυτούς που μπορούν να πληρώσουν χωρίς να ιδρώσουν. Για έναν οίκο μόδας, ένα τέτοιο τραπέζι είναι μια μεγάλη οικονομική απόφαση. Για μια τεχνολογική αυτοκρατορία, είναι σχεδόν ένα ασήμαντο κλικ. Κάτι σαν να πετάς φιλοδώρημα στον μύθο, για να σε κοιτάξει ευγενικά.
Η λίστα των φετινών τραπεζιών λέει την ιστορία καθαρότερα από οποιαδήποτε θεωρία. Ανάμεσα στις εταιρείες που φέρονται να έχουν αγοράσει τραπέζια είναι η Meta/Instagram, η Snap, η Amazon, η OpenAI και η ShopMy. Πρόκειται για εταιρείες που δεν αρκούνται πια στο να φιλοξενούν την εικόνα της μόδας στις πλατφόρμες τους. Θέλουν να κάθονται μέσα στο δωμάτιο όπου η μόδα παράγει ακόμη κύρος.
Η τεχνολογία, βλέπεις, δεν χρειάζεται μόνο χρήστες. Χρειάζεται πια ολοένα και περισσότερο το κοινό της μόδας, τους ανθρώπους που διαμορφώνουν επιθυμίες, τους οίκους πολυτελείας, τους σταρ, τους στυλίστες, τις φωτογραφίες που δεν μοιάζουν με διαφήμιση αλλά με κοινωνική αποδοχή. Χρειάζεται να φανεί λιγότερο σαν υποδομή και περισσότερο σαν πολιτισμός. Οι πλατφόρμες που απορρόφησαν περιοδικά, βιτρίνες, καταστήματα, στιλ, βλέμματα και δημόσια προσοχή επιστρέφουν τώρα στην παλιά αυλή της μόδας όχι σαν να ζητούν μια τελετή αναγνώρισης αλλά σαν την απαιτούν. Με το αζημίωτο.
Η περίπτωση του Μπέζος και της Σάντσεζ Μπέζος κάνει αυτή τη μετατόπιση σχεδόν μυθιστορηματική. Εκείνος είναι ο ιδρυτής της Amazon, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον πλανήτη, ιδιοκτήτης υποδομών, πλατφορμών, μέσων ενημέρωσης και φαντασιώσεων για το διάστημα. Εκείνη έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε μια νέα μορφή δημόσιας κοσμικής ανόδου: ψηφιακό εξώφυλλο στη Vogue μετά τον γάμο στη Βενετία, couture εμφανίσεις, πρώτες σειρές σε επιδείξεις, κοσμήματα, πολιτικές και κοσμικές επαφές, μια εικόνα που δεν ζητά απλώς να μπει στη μόδα, αλλά να καθίσει στο κέντρο της.
Δεν χρειάζεται να γίνει κανένα φτηνό σχόλιο για το στιλ της για να καταλάβει κανείς τι συμβολίζει. Η Σάντσεζ Μπέζος δεν είναι σχεδιάστρια, δεν είναι διευθύντρια περιοδικού, δεν είναι ηθοποιός, δεν είναι μοντέλο, ούτε μια παλιά μούσα της μόδας. Είναι κάτι πιο σύγχρονο και αναιδές: μια γυναίκα που μπαίνει στο σύστημα της μόδας μέσα από την απόλυτη δύναμη πρόσβασης. Δεν ζητά απλώς πρόσκληση. Φέρνει τον χρηματοδότη. Και αυτό, ας το παραδεχτούμε, είναι μια άλλη τάξη εισόδου.
Απέναντί της, η Άννα Γουίντουρ μοιάζει λιγότερο με αυταρχική βασίλισσα και περισσότερο με διαχειρίστρια ενός βασιλείου που άλλαξε νόμισμα. Για δεκαετίες, το Met Gala ήταν το πιο αποτελεσματικό της δημιούργημα. Η Vogue μπορεί να έχανε σταδιακά τη μονοπωλιακή της εξουσία πάνω στη μόδα, αλλά το Met Gala συνέχιζε να λειτουργεί ως η ετήσια απόδειξη ότι η Γουίντουρ μπορούσε ακόμη να αποφασίζει ποιος ανήκει, ποιος περιμένει και ποιος δεν θα περάσει ποτέ την πόρτα.
Μόνο που η πόρτα πια κοστίζει τόσο πολύ ώστε τη χτυπούν κυρίως όσοι έχουν ήδη αγοράσει τον δρόμο που οδηγεί σε αυτήν. Η Meta ελέγχει την εικόνα όπως κυκλοφορεί καθημερινά. Η Amazon έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αγοράζεται σχεδόν οτιδήποτε. Η OpenAI βρίσκεται στο κέντρο της νέας αγωνίας για το μέλλον της δημιουργίας. Η Snap και η ShopMy γνωρίζουν ότι η μόδα δεν ζει πια μόνο στο ατελιέ ή στο περιοδικό, αλλά στη ροή, στον σύνδεσμο αγοράς, στη στιγμή που το βλέμμα μετατρέπεται σε συναλλαγή.
Αν παλιότερα το Met Gala ήταν το σημείο όπου η μόδα δάνειζε αίγλη στους ισχυρούς, τώρα γίνεται το σημείο όπου οι ισχυροί προσπαθούν να αγοράσουν την αίγλη που δεν μπορούν να παράγουν μόνοι τους. Και εδώ βρίσκεται η αμηχανία του. Η μόδα μπορεί να αγαπά το χρήμα, αλλά απεχθάνεται να φαίνεται ότι το υπηρετεί χωρίς αντίσταση. Θέλει ο πλούτος να έχει μορφή, χειρονομία, ιστορία, σώμα, μυστήριο. Θέλει να μη μοιάζει απλώς με πλούτο.
Θέλει το χρήμα να έχει τουλάχιστον την ευγένεια να ντυθεί κατάλληλα για την περίσταση.
Οι δισεκατομμυριούχοι της τεχνολογίας έχουν ένα άλλο πρόβλημα. Είναι πανίσχυροι, αλλά σπάνια υπήρξαν πραγματικά cool άνθρωποι. Και σχεδόν ποτέ καλλιεργημένοι και με καλο γούστο.Μπορεί να ελέγχουν τα εργαλεία της δημόσιας ζωής, αλλά η εικόνα τους παραμένει συχνά αδέξια, άχαρη, υπερβολικά κυριολεκτική. Κάτι τους λείπει. Δεν είναι μόνο το σακάκι. Είναι η αίσθηση ότι, πριν μπουν στο δωμάτιο, κάποιος τους έμαθε γιατί αυτό το δωμάτιο έχει σημασία.
Η μόδα, γι’ αυτούς, είναι ένας τρόπος να ντυθεί η ισχύς με κάτι που μοιάζει πιο ανθρώπινο. Να περάσει από το τεχνολογικό παρασκήνιο στο κόκκινο χαλί. Από τον αλγόριθμο στο βλέμμα. Από το κεφάλαιο στην επιθυμία. Από το «έχω» στο «ανήκω».
Γι’ αυτό το φετινό Met Gala δεν απειλείται επειδή φιλοξενεί πλούσιους. Πάντα είχε. Απειλείται επειδή ο υπερπλούτος των tech bros δεν κρύβεται πια αρκετά καλά πίσω από το γούστο. Και το χειρότερο; Ούτε καν το προσπαθεί. Όταν ο Τομ Φορντ συνόδευε την Κίντμαν ή τη Ρος, το χρήμα περνούσε μέσα από το προκάλυμα έστω και μιας αισθητικής πρότασης. Όταν μια εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης ή μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης αγοράζει τραπέζι, η πρόταση είναι πιο ωμή: θέλει να βρίσκεται εκεί όπου παράγεται ακόμη το σπάνιο.
Και ας μην αρχίσουμε τις αθωότητες περί φιλανθρωπίας. Το Costume Institute χρειάζεται χρήματα, βεβαίως. Τα μουσεία χρειάζονται χρήματα. Οι εκθέσεις χρειάζονται χρήματα. Όλοι χρειάζονται χρήματα, καλώς ήρθατε στον πραγματικό κόσμο. Αλλά οι υπερπλούσιοι δεν αγοράζουν μόνο τραπέζια· αγοράζουν έναν τρόπο να τους κοιτάμε. Αγοράζουν τη δυνατότητα να μεταφραστεί η ισχύς τους σε εικόνα κοινωνικά αποδεκτή, ίσως και λίγο unforgettable, αν το φόρεμα γράψει σωστά στο φως.
Το πρόβλημα με το χρήμα δεν είναι ότι μπαίνει στο δωμάτιο. Πάντα έμπαινε. Το πρόβλημα ξεκινά όταν νομίζει ότι του ανήκει και το άρωμα του δωματίου.
Η αντίδραση έχει ήδη βγει από τις οθόνες και έχει κολλήσει στους δρόμους της Νέας Υόρκης. Αφίσες που καλούν σε μποϊκοτάζ του «Bezos Met Gala» εμφανίστηκαν σε σημεία της πόλης και στο μετρό, στοχοποιώντας τον ρόλο του Μπέζος, την Amazon και το σύστημα εξουσίας που εκπροσωπεί. Η ειρωνεία είναι σχεδόν τέλεια: το κοινό καλείται να μποϊκοτάρει ένα πάρτι στο οποίο δεν θα το άφηναν ποτέ να μπει.
Αλλά αυτή η ειρωνεία δεν ακυρώνει την ένταση· την κάνει πιο καθαρή. Το Met Gala ήταν πάντα μια φαντασίωση αποκλεισμού. Η δύναμή του βρισκόταν στο ότι εκατομμύρια άνθρωποι κοιτούσαν από έξω ένα δωμάτιο στο οποίο δεν θα έμπαιναν ποτέ, αλλά ήθελαν να δουν τι συνέβαινε μέσα. Τώρα το δωμάτιο κινδυνεύει να χάσει κάτι πιο σοβαρό από την ηθική του αθωότητα, την οποία δεν είχε ποτέ. Κινδυνεύει να χάσει την επιθυμητότητά του.
Γιατί το Met Gala δεν πουλά μόνο θέσεις. Πουλά την ψευδαίσθηση ότι υπάρχει ακόμη ένα επίπεδο κοινωνικής και αισθητικής αναγνώρισης που δεν αγοράζεται απλώς με χρήματα. Πουλά την ιδέα ότι το φόρεμα, η χειρονομία, η επιλογή, η είσοδος, το βλέμμα της Γουίντουρ, το τραπέζι, το after party και η φωτογραφία στα σκαλιά φτιάχνουν κάτι πιο σύνθετο από μια απόδειξη πληρωμής.
Μερικές φορές, το μόνο που δεν αντέχει ένας μύθος είναι να γίνει υπερβολικά εξαγοράσιμος. Αν αυτή η ψευδαίσθηση σπάσει, το πρόβλημα δεν θα είναι ότι το Met Gala έγινε πολιτικά άβολο. Πολιτικά άβολο ήταν πάντα, με τον τρόπο που είναι άβολη κάθε τελετή πλούτου σε μια πόλη γεμάτη ανισότητες. Το πρόβλημα θα είναι ότι θα γίνει αισθητικά διάφανο. Θα φαίνεται πολύ καθαρά ποιος πλήρωσε, ποιος χρειάζεται ποιον και ποιος προσποιείται ότι η συναλλαγή παραμένει μυστήριο.
Κι ίσως αυτό να είναι το πιο επικίνδυνο σημείο για την Άννα Γουίντουρ και για το Met Gala. Όχι οι αφίσες, όχι τα σχόλια, όχι η κριτική στα social media. Το επικίνδυνο είναι να ανέβουν οι καλεσμένοι τα σκαλιά, να φωτογραφηθούν, να γεμίσει το διαδίκτυο με εικόνες, και παρ’ όλα αυτά να μείνει στον αέρα μια υποψία: ότι το πιο διάσημο πάρτι της μόδας δεν μοιάζει πια με τόπο μύησης, αλλά με mall κύρους.
Το Met Gala μπορεί να αντέξει την υπερβολή. Μπορεί να αντέξει την κακή κριτική. Μπορεί να αντέξει ακόμη και την υποκρισία, γιατί μεγάλο μέρος της γοητείας του χτίστηκε πάνω σε αυτήν. Αυτό που δεν μπορεί να αντέξει είναι να γίνει προφανές.Να πάψει να μοιάζει με όνειρο στο οποίο μπήκαν λίγοι και να αρχίσει να μοιάζει με μια παλιά αριστοκρατία που δεν καταρρέει θεαματικά.
Απλώς δέχεται κατάθεση, ισιώνει το φόρεμα και δεν μπορεί να πει ούτε καν ένα αγέρωχο fuck off.
