Η αστυνομία στην Ελλάδα στρατολογεί μετανάστες για να απωθήσει βίαια άλλους μετανάστες πίσω στα χερσαία σύνορά της με την Τουρκία, αναφέρει σε ρεπορτάζ του το BBC, το οποίο παρουσίασε τα αποτελέσματα έρευνας των δημοσιογράφων του, Τζέσικα Πάρκερ και Κώστα Καλλέργη.
Το πρακτορείο στην έρευνα του σημειώνει ότι: «Έχουμε δει εσωτερικά έγγραφα της αστυνομίας στα οποία οι φρουροί περιγράφουν πώς η στρατολόγηση των λεγόμενων μισθοφόρων διατάχθηκε και εποπτεύθηκε από ανώτερους αξιωματικούς».
Την ίδια στιγμή, μαρτυρίες αναφέρουν ότι μετανάστες εξαναγκάζονται να γδυθούν, πέφτουν θύματα ληστείας και ξυλοδαρμού, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καταγγέλλεται ακόμη και σεξουαλική κακοποίηση. Σύμφωνα με το BBC, οι απωθήσεις, δηλαδή η αναγκαστική επιστροφή μεταναστών και αιτούντων άσυλο πέρα από τα σύνορα χωρίς την προβλεπόμενη νομική διαδικασία, θεωρούνται γενικά παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου.
Η έρευνα του BBC διεξήχθη σε συνεργασία με την Consolidated Rescue Group (CRG) - και ξεκίνησε το περασμένο φθινόπωρο, όταν το δίκτυο έλαβε «ένα ανησυχητικό βίντεο που φέρεται να δείχνει μετανάστες να κακομεταχειρίζονται από μισθοφόρους».
Ωστόσο, οι συντάκτες επισημαίνουν ότι: «Δεν έχουμε καταφέρει να επαληθεύσουμε το περιεχόμενο, αλλά αντανακλά μαρτυρίες που έχουμε συλλέξει από άλλες ανεξάρτητες πηγές».
BBC: Πληροφορίες για κακομεταχείριση μεταναστών
Στο δημοσίευμά τους, οι δημοσιογράφοι παρουσιάζουν «πληροφορίες από μετανάστες, πρώην μισθοφόρους, αστυνομικές πηγές, επίσημα έγγραφα» που αφορούν τα παρακάτω σημεία:
- Ένας συνοριοφύλακας δήλωσε σε πειθαρχική ακρόαση ότι είχαν πληροφορίες, τις οποίες ανέφεραν στους ανωτέρους τους, σύμφωνα με τις οποίες μισθοφόροι βίαζαν γυναίκες μετανάστριες
- Δύο μετανάστες και ένας πρώην μισθοφόρος αναφέρουν ότι είδαν ακραία βία τόσο από τους μισθοφόρους όσο και από την ελληνική αστυνομία, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων που ξυλοκοπήθηκαν μέχρι να χάσουν τις αισθήσεις τους
- Μια μετανάστρια αναφέρει ότι ένας μασκοφόρος άνδρας έβγαλε την πάνα της κόρης της αναζητώντας τιμαλφή.
Η Ελλάδα έχει δεχτεί πάνω από ένα εκατομμύριο μετανάστες από το 2015 – κυρίως μέσω θαλάσσιων διαδρομών, αλλά και κατά μήκος των χερσαίων συνόρων της με την Τουρκία.
Αυτό το σύνορο εκτείνεται σε μήκος 200 χλμ. (124 μίλια) κατά μήκος του ποταμού Έβρου. Σηματοδοτεί το εξωτερικό όριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίζοντας την περιοχή του Έβρου στην Ελλάδα από το τουρκικό έδαφος της Ανατολικής Θράκης.
«Οι πρόσφυγες ή οι παράνομοι μετανάστες που διασχίζουν τον ποταμό για να εισέλθουν στην Ελλάδα εισέρχονται σε μια έντονα στρατιωτικοποιημένη ζώνη περιορισμένης πρόσβασης, διάσπαρτη με παρατηρητήρια», αναφέρει το δημοσίευμα.
Επικαλούμενο αστυνομική πηγή στην περιοχή, το δίκτυο μεταφέρει ότι έλαβε την πληροφορία πως έχουν χρησιμοποιηθεί μισθοφόροι για να απωθήσουν έως και εκατοντάδες άτομα την εβδομάδα.
BBC: Το βίντεο του 2023 με ομάδα μεταναστών που έπεσε σε ενέδρα
Επίσης, τονίζει, πως διαπίστωσε ότι οι μισθοφόροι είναι οι ίδιοι μετανάστες, οι οποίοι στρατολογούνται από χώρες όπως το Πακιστάν, η Συρία και το Αφγανιστάν, και ότι μπορούν να ανταμειφθούν με μετρητά και κινητά τηλέφωνα που έχουν λεηλατηθεί από άλλους μετανάστες, καθώς και με έγγραφα που, στην ουσία, τους επιτρέπουν τη διέλευση από την Ελλάδα.
Στο BBC παρουσιάστηκε βίντεο από τις 22 Ιουνίου 2023, στο οποίο μια ομάδα μεταναστών, που είχε μόλις περάσει στον Έβρο και ήθελε να υποβάλει αίτηση ασύλου, έπεσε σε ενέδρα από άνδρες με καλυμμένα τα πρόσωπά τους.
Μια έκθεση για το περιστατικό αυτό από το Γραφείο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, έναν ανεξάρτητο ερευνητή εντός της Frontex, «διαπίστωσε ότι –κατά τις ίδιες πληροφορίες- με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, ότι μεταξύ 10 με 20 «υπήκοοι τρίτων χωρών» ενεργούσαν υπό τις οδηγίες Ελλήνων αξιωματικών.
BBC: Πληροφορίες για σωματική και λεκτική κακοποίηση με «απειλές θανάτου και βιασμού, παρεμβατικών και σεξουαλικών σωματικών ελέγχων»
Σύμφωνα με την έκθεση, οι μετανάστες υπέστησαν σωματική και λεκτική κακοποίηση, συμπεριλαμβανομένων «απειλών θανάτου και βιασμού, παρεμβατικών και σεξουαλικών σωματικών ελέγχων», καθώς και ξυλοδαρμών, μαχαιρωμάτων, περιορισμού της ελευθερίας κίνησης και κλοπής προσωπικών αντικειμένων.
Η έκθεση ανέφερε ότι οι μετανάστες μεταφέρθηκαν στη συνέχεια με τη βία πίσω στην Τουρκία, κατά παράβαση της νομοθεσίας της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Οι ελληνικές αρχές αρνήθηκαν ότι εντοπίστηκαν μετανάστες από την εν λόγω ομάδα στην περιοχή εκείνη την ημέρα.
Αυτή είναι μόνο μία από τις πολλές εκθέσεις της Υπηρεσίας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, η οποία διερευνά καταγγελίες για επαναπροωθήσεις στις οποίες εμπλέκονται μασκοφόροι άνδρες από άλλες χώρες τα τελευταία χρόνια.
Τα ευρήματα αυτά θα μπορούσαν να συνιστούν μια «εξαιρετικά σοβαρή» παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δηλώνει η Μαρία Γαβουνέλη, πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΕΑΔ).
Η ίδια η οργάνωση έχει καταγράψει περισσότερα από 100 περιστατικά υποτιθέμενων αναγκαστικών επιστροφών στον Έβρο, που χρονολογούνται από το 2020. Αν και αναφέρει ότι οι περιπτώσεις έχουν μειωθεί, δεκάδες από αυτά τα φερόμενα περιστατικά αφορούσαν μη Έλληνες, υπηκόους τρίτων χωρών – το πιο πρόσφατο τον Οκτώβριο του 2025.
«Δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε»
Οι δημοσιογράφοι του δικτύου υποστηρίζουν ότι ήλθαν σε επικοινωνία με δύο Σύρους μετανάστες που ισχυρίζονται ότι αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Τουρκία, περνώντας τον ποταμό Έβρο.
Η Αμάλ (όνομα φανταστικό) -γράφει το BBC- μας έδειξε βίντεο και έγγραφα που αφορούσαν την οικογένειά της στην Ελλάδα, όπου είχαν υποβάλει αίτηση ασύλου.
Η οικογένειά της, όπως λέει, συνελήφθη απροσδόκητα από την αστυνομία το 2025, ενώ περπατούσε στην πόλη της Ορεστιάδας, στον βόρειο Έβρο.
Τους παρέδωσαν σε δύο μασκοφόρους άνδρες, οι οποίοι τους ζήτησαν να παραδώσουν τα κινητά τους και τις ταυτότητές τους, πριν τους μεταφέρουν στα σύνορα με ένα λευκό φορτηγάκι χωρίς παράθυρα.
Μια περαιτέρω έρευνα στο ποτάμι ήταν πολύ χειρότερη, λέει.
«Η κόρη μου φορούσε πάνα, και της την έβγαλαν», λέει η Αμάλ. «Ούρλιαζε από φόβο», προσθέτει.
Στη συνέχεια, περιγράφει ότι οι μασκοφόροι άνδρες, που τώρα ήταν περίπου επτά, τους οδήγησαν μαζί με περίπου 20 άλλους σε ένα μονοπάτι, χρησιμοποιώντας ξύλα για να τους κρατήσουν στη γραμμή.
«Καθώς περπατούσαμε, είδαμε έναν νεαρό άνδρα... τον χτύπησαν τόσο πολύ που λιποθύμησε».
Οι κόρες της, που είδαν το περιστατικό, «ήταν σε κατάσταση σοκ, τρομοκρατημένες, έκλαιγαν».
Οι «βαρκάρηδες»
Κατά τη διάρκεια πειθαρχικής ακρόασης το 2024, για την οποία το BBC λέει πως είχε πρόσβαση σε αποσπάσματα, διατυπώθηκαν ισχυρισμοί ότι η ελληνική αστυνομία χρησιμοποίησε μισθοφόρους.
Πέντε συνοριοφύλακες αναμένουν να δικαστούν με την κατηγορία της διαφθοράς (την οποία αρνούνται). Στα αποσπάσματα που είδαμε, ορισμένοι αναγνώρισαν ανοιχτά τη χρήση μισθοφόρων, ή όπως τους αποκαλούσαν, «βαρκάρηδες».
Ένας συνοριοφύλακας δήλωσε κατά την ακροαματική διαδικασία ότι το 2020 του ζητήθηκε να βρει βαρκάρηδες για να πραγματοποιήσουν επαναπροωθήσεις, επειδή ο Covid και οι εντάσεις με τις τουρκικές αρχές έκαναν πιο επικίνδυνη την εκτέλεση της εργασίας από την ίδια την αστυνομία.
Υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις σχετικά με το αν οι μισθοφόροι στον Έβρο στρατολογούνται οικειοθελώς ή υπό πίεση, τονίζει το BBC και προσθέτει, ότι « ένας Μαροκινός με τον οποίο μιλήσαμε στο Παρίσι, επιμένει ότι το 2020 δεν είχε άλλη επιλογή από το να δεχτεί και λέει ότι ένιωθε σαν αιχμάλωτος.
Αφού τον έβγαλαν από ένα κελί γεμάτο με άλλους μετανάστες που είχαν συλληφθεί κατά την είσοδό τους στον Έβρο, θυμάται ότι ένας Έλληνας αξιωματικός τον ρώτησε: "Φαίνεσαι καλός τύπος και μιλάς λίγο αγγλικά. Θέλεις να δουλέψεις μαζί μου;"».
BBC: Φωτογραφία με ομάδα μασκοφόρων ανδρών με πολιτικά ρούχα
Περαιτέρω στοιχεία που αποδεικνύουν ότι μισθοφόροι μεταναστών δραστηριοποιούνται στην περιοχή του Έβρου παρέχει μια φωτογραφία που μας έδειξαν -γράφουν οι δημοσιογράφοι του δικτύου- στην οποία εμφανίζεται μια ομάδα μασκοφόρων ανδρών με πολιτικά ρούχα μέσα σε ένα φορτηγάκι. «Η φωτογραφία κοινοποιήθηκε από τον λαθρέμπορο που μας έστειλε το βίντεο με τους μετανάστες που υφίστανται κακομεταχείριση».
Το δίκτυο τονίζει: «Δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι όλοι οι άνδρες που απεικονίζονται είναι μισθοφόροι, αλλά ο τρόπος με τον οποίο είναι ντυμένοι είναι αξιοσημείωτος και η τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου αναφέρει μέση αντιστοιχία 90% μεταξύ του ατόμου στα δεξιά και τεσσάρων εικόνων ενός Σύρου άνδρα γνωστού ως «Μάικ». Σύμφωνα με διάφορες πηγές, πρόκειται για πρώην ηγετικό στέλεχος μισθοφόρων. Πέντε άτομα έχουν επιβεβαιώσει την ταυτότητα του Μάικ στο BBC και γίνεται αναφορά σε αυτόν σε εσωτερικά έγγραφα της αστυνομίας.
BBC: Η απάντηση του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη
Το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη απάντησε στο δημοσίευμα του BBC.
«Η προστασία των συνόρων της χώρας πραγματοποιείται στο πλαίσιο του διεθνούς, ενωσιακού και εθνικού δικαίου, με πλήρη σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια», σημειώνουν οι πηγές του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, σύμφωνα με την ΕΡΤ.
Το υπουργείο επισημαίνει, ότι οι καταγγελίες που δημοσιεύονται, συνδέονται με ισχυρισμούς για περιστατικά που έλαβαν χώρα επί υπηρεσιακής κυβέρνησης το 2023.
«Οι ελληνικές Αρχές έχουν τοποθετηθεί κατ’ επανάληψη τα τελευταία χρόνια επί αντίστοιχων ισχυρισμών, με σαφήνεια και τεκμηρίωση», τονίζουν οι ίδιες πηγές και προσθέτουν ότι αντίστοιχες εκθέσεις και δημοσιεύματα βασίζονται κατά κύριο λόγο σε μαρτυρίες και δευτερογενή στοιχεία, τα οποία δεν είναι εφικτό να επιβεβαιωθούν, ενώ η αξιολόγησή τους στηρίζεται συχνά στη σύγκλιση καταγγελιών και όχι σε αποδεικτικά δεδομένα.
Ωστόσο, συμπληρώνουν ότι σε κάθε περίπτωση, οι εν λόγω καταγγελίες λαμβάνονται σοβαρά υπ΄ όψιν, αξιολογούνται και διερευνώνται άμεσα και θεσμικά, σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τους μηχανισμούς ελέγχου και λογοδοσίας που λειτουργούν τόσο σε εθνικό, όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Τέλος, τα στελέχη του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη σημειώνουν ότι η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών αποτελεί σύνθετη πρόκληση, ιδίως σε περιοχές αυξημένης πίεσης, όπως τα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελλάδα, υπογραμμίζουν, ανταποκρίνεται σε αυτή την ευθύνη με συνέπεια, διασφαλίζοντας παράλληλα την τήρηση της νομιμότητας και των διεθνών υποχρεώσεών της. Παράλληλα, οι αρμόδιες Αρχές παραμένουν στη διάθεση κάθε θεσμικού φορέα για την παροχή στοιχείων και τη συνδρομή σε κάθε διαδικασία που αποσκοπεί στη διασφάλιση της διαφάνειας και της αντικειμενικής αποτύπωσης των πραγματικών δεδομένων.
Πληροφορίες από: BBC / Jessica Parker and Kostas Kallergis / Πρόσθετη έρευνα από τον Paul Brown στο BBC Verify και τη Serene Muhammed στο BBC Arabic
