ΑΠΟ ΤΙΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΥ το ΕΜΣΤ υποδέχεται την άνοιξη, ανοίγοντας τρεις εκθέσεις πειραματικών καλλιτεχνών – πρόκειται για περιπτώσεις που συγκροτούν έναν κοινό άξονα επαναπροσέγγισης της ελληνικής πρωτοπορίας των δεκαετιών 1950-1980.
Εστιάζοντας σε δημιουργούς της ίδιας γενιάς, των οποίων το έργο διαμορφώθηκε σε συνθήκες έντονου πειραματισμού και ριζοσπαστικής αναζήτησης, το μουσείο παρουσιάζει την έκθεση του Στάθη Λογοθέτη «Στη γη» σε επιμέλεια Σταμάτη Σχιζάκη, την «Εναντιοδρομία» του Γιάννη Χρήστου σε επιμέλεια Kωστή Ζουλιάτη και την «Ωδή στα πράγματα» της Νίκης Καναγκίνη σε επιμέλεια της Τίνας Πανδή.
Και οι τρεις καλλιτέχνες, όπως διαφαίνεται στις εκθέσεις του μουσείου, ανέπτυξαν πρακτικές όντες σε διάλογο με τα διεθνή ρεύματα της εποχής –την ευρωπαϊκή πρωτοπορία, τη μουσική αβανγκάρντ και μια κοσμοπολίτικη αντίληψη του κόσμου εν γένει—, αλλά βρέθηκαν σε συχνά αμήχανη σχέση με το εγχώριο καλλιτεχνικό πλαίσιο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι μορφές αυτές να παραμείνουν για δεκαετίες ελλειπτικά θεσμοθετημένες, αποσπασματικά παρουσιασμένες ή ερμηνευμένες μέσα από περιοριστικά σχήματα. Επιχειρούν δε να αναδείξουν το εύρος, τη συνέπεια και τη ριζοσπαστικότητα του έργου τους, υπογραμμίζοντας ρητά ή έμμεσα ότι αυτό δεν έχει ακόμη ενταχθεί επαρκώς στην κυρίαρχη αφήγηση της ελληνικής καλλιτεχνικής ιστορίας.
Όπως λέει η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Κατερίνα Γρέγου, «οι εκθέσεις λειτουργούν ως πράξεις που αποκαθιστούν και συστήνουν εκ νέου ένα κομμάτι της πρόσφατης ελληνικής τέχνης σε ένα ευρύτερο κοινό. Δεν αποσκοπούν απλώς στην αναδρομική παρουσίαση τριών σημαντικών δημιουργών, αλλά επιχειρούν. Η επανατοποθέτησή τους δεν γίνεται μέσα από μια γραμμική ιστορική αφήγηση αλλά μέσα από το ίδιο το υλικό της σκέψης και της πράξης τους. Κοινό σημείο και των τριών εκθέσεων αποτελεί η μετατόπιση του έργου από το αντικείμενο στην εμπειρία και διαδικασία. Το έργο τέχνης δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι στατικό αλλά ως συμβάν, ως εμπειρία, ως πράξη που ενεργοποιείται στον χρόνο και τον χώρο. Στην περίπτωση του Στάθη Λογοθέτη, η ζωγραφική ωθείται πέρα από τα όρια της παραδοσιακής, δισδιάστατης αναπαράστασης, ανάγεται στις στοιχειώδεις δομές της και καθίσταται αδιαχώριστη από το οργανικό: από το σώμα, το χώμα, το δέρμα, το αίμα και τη φθορά. Ο Γιάννης Χρήστου απελευθερώνει τη μουσική από τις συμβάσεις της, επιτυγχάνοντας ένα ριζοσπαστικό κράμα ήχου, τελετουργίας και θεατρικού βιώματος. Η σημασία του έργου του δεν έγκειται μόνο στις μουσικές συνθέσεις του αλλά μάλλον στην εννοιολογική του προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η μουσική δεν περιορίζεται στη σημειογραφία της αλλά αποκτά τη διάσταση μιας ζώσας, πνευματικής και συχνά επιτελεστικής πράξης, μιας σύζευξης τελετουργίας, μύθου, φιλοσοφίας και του μυστηρίου της ανθρώπινης ύπαρξης.
Η σπουδαιότητα του έργου της Νίκης Καναγκίνη πηγάζει από την πρωτοποριακή σύντηξη εκφραστικής φόρμας και ενός κριτικού λόγου που ανατέμνει τις κοινωνικές και πολιτισμικές πραγματικότητες του καιρού της, εντός του οποίου τοποθετείται και η διερεύνηση της θέσης των γυναικών. Πηγάζει επίσης από έναν ακούραστο πειραματισμό με ποικίλα εκφραστικά μέσα, που καθιστά το έργο της ένα από τα πλέον διεπιστημονικά παραδείγματα στην ελληνική μεταπολεμική τέχνη».
Ο θεατής καλείται να συμμετάσχει σε μια διαδικασία αναστοχασμού όσον αφορά το τι σημαίνει πρωτοπορία, πειραματισμός και καλλιτεχνική χειρονομία στο ελληνικό μεταπολεμικό πλαίσιο, με τις τρεις εκθέσεις να εντάσσονται σε μια συστηματική προσπάθεια του μουσείου για την επανεξέταση της ιστορίας της ελληνικής τέχνης του 20ού αιώνα και της σύνδεσής της με τον ευρύτερο διεθνή κοσμοπολιτικό διάλογο και το παρόν.
Η μεγάλη αναδρομική έκθεση του Έλληνα ζωγράφου Στάθη Λογοθέτη (1925-1997) με τίτλο «Στη γη» («Earth to earth») είναι η πρώτη αναδρομική παρουσίαση του καλλιτέχνη μετά την τελευταία του έκθεση το 1994 στη Θεσσαλονίκη. Θα περιλαμβάνει περίπου 70 έργα από κάθε περίοδο της καλλιτεχνικής του πορείας, ενώ θα συγκεντρώνει έργα από σημαντικές ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, θα περιλαμβάνει πρωτογενείς και αδημοσίευτες πηγές από το προσωπικό αρχείο του καλλιτέχνη και θα αξιοποιεί πρωτότυπη έρευνα γύρω από το διασωζόμενο έργο του.
Στόχος της έκθεσης είναι μια βαθύτερη κατανόηση των καλλιτεχνικών επιδιώξεων του Λογοθέτη, η ανάδειξη της μοναδικής θέσης του στην πρωτοπορία της εποχής του, καθώς και η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την καλλιτεχνική του πρακτική, εμπλουτισμένου από μια νέα οπτική γύρω από την οικολογία και την πολιτική του σώματος. Παράλληλα, η έκθεση θα αναδείξει τις πολλαπλές συνδέσεις μεταξύ του έργου του και των γεγονότων της ταραχώδους κοσμοπολίτικης ζωής του, καθώς και τη διά βίου δημιουργική σχέση και συνεργασία με τον αδελφό του και αναγνωρισμένο Ελληνοαυστριακό συνθέτη Ανέστη Λογοθέτη (1921-1994).
Στο πλαίσιο των πειραματισμών του πραγματοποίησε καλλιτεχνικές δράσεις εμψύχωσης των ζωγραφικών του έργων με το ίδιο του το σώμα ή με τη συνεργασία του κοινού. Στη συνέχεια της καλλιτεχνικής του έρευνας ενσωμάτωσε στο έργο του τις φυσικές φθορές και το τυχαίο, εκθέτοντάς το στα στοιχεία της φύσης.
Με τίτλο δανεισμένο από το ομότιτλο έργο της μεγάλης μορφής της μουσικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα, Γιάννη Χρήστου, η έκθεση «Εναντιοδρομία» παίρνει τη μορφή μιας παρτιτούρας και ενός αμφίδρομου χρονολόγιου, το οποίο θα ακολουθεί την παρουσία του συνθέτη καθώς αυτή εξελίσσεται στον χρόνο αλλά και καθώς ανοίγεται στον χώρο. Πέρα και από τη μουσική πράξη του, ο σπουδαίος Έλληνας δημιουργός υπήρξε ένας στοχαστής της τέχνης και της ανθρώπινης εμπειρίας. «Φιλοσοφώ και το αποτέλεσμα γίνεται μουσική» δήλωνε ο ίδιος, γι’ αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί σήμερα όχι μόνο ως ένας φιλόσοφος του ήχου αλλά και ως ένας ηχητικός φιλόσοφος. Το έργο του διακρίνεται από σπάνια ενότητα και συνέπεια, τη ριζοσπαστική αντιμετώπιση των μουσικών και καλλιτεχνικών συμβάσεων αλλά κυρίως από το πνευματικό υπόβαθρο το οποίο εμπνέει και διαπνέει τις συνθέσεις του: η δύναμη του μύθου, το υπερβατικό στοιχείο, η ζωογόνος σημασία της τελετουργίας, οι αρχέγονοι φόβοι του ανθρώπου, ο πανικός, η υστερία.
Από τον αδόκητο θάνατό του σε αυτοκινητικό δυστύχημα –μόλις στα 44 του, ακριβώς πάνω στη δημιουργική ακμή του – μέχρι σήμερα, κάθε αναφορά στη ζωή και στο έργο του Χρήστου ακολουθεί μια μυθολογική αφήγηση, τονίζοντας τα ανεκδοτολογικά στοιχεία του βίου του και τις μυστηριακές πτυχές τους. Η έκθεση στο ΕΜΣΤ θα αποτελέσει στην ουσία την πρώτη μεγάλη χειρονομία που έχει σκοπό να συστήσει τον δημιουργό μέσα από τα ίδια τα τεκμήρια της σκέψης και της πολυσχιδούς πράξης του. Το Αρχείο Γιάννη Χρήστου, που φυλάσσεται στο Κέντρο Έρευνας και Τεκμηρίωσης του Ωδείου Αθηνών, ανοίγει για πρώτη φορά σε ένα ευρύτερο κοινό προκειμένου να μας ξεναγήσει στο σύμπαν της έμπνευσης του δημιουργού, στον τρόπο σκέψης και στη μέθοδο δράσης του, στα σημεία τομής με άλλα πεδία της τέχνης, της φιλοσοφίας, της επιστήμης, της καθημερινής πράξης – της ανθρώπινης εμπειρίας, σύμφωνα με τον ίδιο.
Η έκθεση «Ωδή στα πράγματα. Νίκη Καναγκίνη. Αναδρομική» επιχειρεί μια συνολική επαναπραγμάτευση και επαναφήγηση του έργου της Νίκης Καναγκίνη (Αλεξανδρούπολη,1933 - Αθήνα, 2008), μίας από τις σημαντικότερες γυναίκες δημιουργούς της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης. Ο τίτλος της έκθεσης «Ωδή στα πράγματα» προέρχεται από το ομότιτλο ποίημα του Χιλιανού ποιητή Πάμπλο Νερούδα (1904-1973) που βρέθηκε στα αρχεία της καλλιτέχνιδας και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την ίδια.
Συγκεντρώνει ένα ευρύ και πολυδιάστατο σώμα έργων της καλλιτέχνιδας από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 έως και το 2000 – από την επανέκθεση έργων μεγάλης κλίμακας που πρωτοπαρουσιάστηκαν στην 5η Μπιενάλε Tapisserie της Λωζάνης (1971) ή στην ατομική της έκθεση στην γκαλερί Ιόλα-Ζουμπουλάκη (1976) έως την ενεργοποίηση συμμετοχικών εγκαταστάσεών της. Στόχος της είναι να επανασυστήσει σημαντικές πτυχές του έργου της καλλιτέχνιδας γύρω από ζητήματα όπως η γλώσσα του μοντερνισμού, η σχέση εφαρμοσμένων και καλών τεχνών, η συστηματική διερεύνηση της γραφής ως εικαστικής πράξης, η έμφυλη ταυτότητα και εμπειρία, η συμμετοχική και κοινωνιολογική διάσταση του έργου τέχνης.
Η έκθεση έχει σχεδιαστεί ως μια συνολική εμπειρία, η οποία απευθύνεται σε «πιθανούς θεατές ή αναγνώστες», σύμφωνα και με τη διατύπωση που η ίδια χρησιμοποιούσε σε ορισμένα από τα χειρόγραφά της.
Στην έκθεση θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά σημαντικά έργα της Καναγκίνη από το σύνολο που πρόκειται προσεχώς να δωρίσει η οικογένειά της στο ΕΜΣΤ.
Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση του Στάθη Λογοθέτη «Στη Γη», εδώ
Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση του Γιάννη Χρήστου «Εναντιοδρομία», εδώ
Δείτε περισσότερες πληρορφορίες για νην έκθεση της Νίκης Καναγκίνη Ωδή στα πράγματα, εδώ.
