Ολοκληρώθηκε το ερευνητικό πρόγραμμα που εκπονήθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο για τα ταφικά μνημεία του ιστορικού κοιμητηρίου Αγίου Γεωργίου της Ερμούπολης, στη Σύρο.
Αντικείμενο του προγράμματος, το οποίο ξεκίνησε το 2023, ήταν η τεκμηρίωση, προστασία και ανάδειξη των ταφικών μνημείων τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα τμήματα του κοιμητηρίου.
Η ανάδειξη των ταφικών μνημείων στη Σύρο
Στο πρόγραμμα εκτελέστηκε η ολοκληρωμένη καταγραφή και τεκμηρίωση των μνημείων, μέσω της γεωμετρικής αποτύπωσης τους, της αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησής τους και της διατύπωσης προδιαγραφών για τη συνέχιση της χρήσης τους, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική προστασία του μνημειακού συνόλου. Κεντρική στόχευση του προγράμματος είναι η ήπια και διακριτική αναβάθμιση των κοιμητηρίων, ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητας του χώρου τους, μέσω της αποκατάστασης της αναγνωσιμότητας της δομής τους και της ενίσχυσης της λειτουργικότητας τους για τον επισκέπτη, με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική μνήμη και στην αρχιτεκτονική φυσιογνωμία τους. Η πρόταση ακολουθεί τις αρχές του «μνημειακού μινιμαλισμού», όπου οι νέες κατασκευές δεν θα «ανταγωνίζονται» τα ιστορικά στοιχεία στη μορφολογία τους.
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το παλαιότερο τμήμα του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου, έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο, καθώς αποτελεί μοναδικό δείγμα ταφικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής τέχνης του 19ου αι. στον ελλαδικό χώρο, ενώ, παράλληλα, αποτυπώνει τις ιστορικές, κοινωνικές και πολιτιστικές δομές της Ερμούπολης, την περίοδο της οικονομικής ακμής της. Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος υπουργείου Πολιτισμού και Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η επί τόπου έρευνα στο κοιμητήριο και στο αστικό περιβάλλον της Ερμούπολης επέτρεψε την πρωτογενή καταγραφή της παθολογίας των μνημείων και της υπάρχουσας κατάστασης, επί της οποίας στηρίζεται το στρατηγικό σχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού για την αποκατάσταση του κοιμητηρίου».
«Η αρχιτεκτονική πρόταση δεν επιχειρεί να μεταμορφώσει το κοιμητήριο, αλλά να το αποκαλύψει, να το προστατεύσει, να το αναδείξει. Ο στόχος μας είναι με ήπιες, στοχευμένες επεμβάσεις και σύγχρονα σχεδιαστικά εργαλεία, να επανέλθει στην καθημερινότητα η μνημειακή και ιστορική ταυτότητα του κοιμητηρίου, καθιστώντας το έναν ανοιχτό τόπο μνήμης, πολιτισμού και ήρεμης περιήγησης για τον επισκέπτη και τον κάτοικο της Ερμούπολης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το βρετανικό κοιμητήριο με τους στρατιωτικούς τάφους της Κοινοπολιτείας, όπως και το καθολικό κοιμητήριο της Παναγίας του Καρμήλου καθώς συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτιστικό σύνολο ιδιαίτερης ιστορικής και αρχιτεκτονικής σημασίας», τόνισε η υπουργός.
Οι κατευθύνσεις του σχεδίου ανάδειξης
Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκε συστηματική διάγνωση των δομικών, αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών προβλημάτων διατήρησης και η αξιολόγηση εφικτών επεμβάσεων αποκατάστασης και ανάδειξης. Τα προβλήματα καταγράφηκαν συνολικά, αλλά και για κάθε μνημείο χωριστά. Στα μαυσωλεία διαπιστώνονται θραύσεις, ενώ στις επιτύμβιες πλάκες υπάρχουν νεότερες επεμβάσεις. Για την αντιμετώπισή τους προτείνεται ήπια συντήρηση έως και στοχευμένη αποκατάσταση, με σύγχρονες τεχνικές και συμβατά υλικά με τα αυθεντικά στοιχεία των μνημείων. Στο στρατηγικό σχέδιο προστασίας και ανάδειξης του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου αναπτύσσονται πέντε κατευθύνσεις:
- Προστασία και συντήρηση των ταφικών μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου τους, από δομοστατική, λειτουργική, πλαστική και αρχιτεκτονική άποψη, στο ευρύτερο πλαίσιο της ανάδειξής τους.
- Επαναπροσδιορισμός του χαρακτηρισμού του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου. Επέκταση της προστασίας και στα γειτονικά κοιμητήρια, το βρετανικό και το καθολικό της Παναγίας του Καρμήλου που ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αι. Είναι το μεγαλύτερο από τα έξι καθολικά κοιμητήρια της Σύρου περιλαμβάνοντας σημαντικά ταφικά μνημεία, με καλλιτεχνική και ιστορική αξία. Οι παλαιότερες επιτύμβιες στήλες, στον τάφο της Τερέζας Carbone και του προξένου της Γαλλίας στη Σύρο, Pierre Alis Augustin Guerin, είναι του 1857. Η συνύπαρξή του με το ορθόδοξο κοιμητήριο αναδεικνύει τη θρησκευτική πολυμορφία της Ερμούπολης. Κοντά βρίσκεται και το βρετανικό κοιμητήριο, που δημιουργήθηκε- βάσει των σχεδίων του αρχιτέκτονα Sir John James Burnet- την περίοδο της οικονομικής και εμπορικής της ανάπτυξης, τον 19ο αι. λόγω της πολυπληθούς παρουσίας Βρετανών, στην Ερμούπολη. Περιλαμβάνει πολιτικό τμήμα που ιδρύθηκε το 1921 αλλά και στρατιωτικό της Κοινοπολιτείας, για την απόδοση τιμής στους νεκρούς του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
- Εκπόνηση μελετών για μεμονωμένα ταφικά μνημεία και σύνολα από την οπτική της ιστορίας της τέχνης, της αρχιτεκτονικής, της κοινωνικής, ιστορικής και πολιτιστικής διάστασης.
- Ένταξη του κοιμητηρίου στον χάρτη της Ερμούπολης, ως πολιτιστικός προορισμός.
- Ανάδειξη των σχέσεων του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου με την πόλη, και ιδιαίτερα με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και τα Βαπόρια.
Η αρχιτεκτονική πρόταση βασίζεται στις -διεθνώς- αναγνωρισμένες αρχές συντήρησης και ανάδειξης μνημειακών χώρων, αντλώντας παραδείγματα καλών πρακτικών από ευρωπαϊκά εμβληματικά νεκροταφεία. Η πρόταση ανάδειξης του κοιμητηρίου περιλαμβάνει τρεις διακριτούς τομείς, καθένας εκ των οποίων διαθέτει ιδιαίτερα τυπολογικά, μορφολογικά και ιστορικά χαρακτηριστικά, τα οποία αναδεικνύονται με στοχευμένες ήπιες επεμβάσεις. Ο χώρος εισόδου διαμορφώνεται ως υπαίθριος εκθεσιακός χώρος, όπου επανεντάσσονται ιστορικές επιτύμβιες πλάκες και λιθανάγλυφα. Οι τοίχοι λειτουργούν ως εκθεσιακές επιφάνειες και τοποθετούνται ενημερωτικές πινακίδες για την ιστορία και τη δομή του χώρου. Σχεδιάζεται διακριτικός αρχιτεκτονικός φωτισμός με στόχο την ανάδειξη των μνημείων και τη διατήρηση της ατμόσφαιρας μνήμης και περισυλλογής.
