Λίγα μέτρα από τις διάσημες Πυραμίδες της Γκίζας, ένα τεράστιο συγκρότημα από γυαλί και αμμόλιθο υψώνεται στην άκρη της ερήμου. Πρόκειται για το Μεγάλο Αιγυπτιακό Μουσείο (Grand Egyptian Museum – GEM), το πιο φιλόδοξο πολιτιστικό έργο στην ιστορία της χώρας, που ολοκληρώθηκε έπειτα από δύο δεκαετίες καθυστερήσεων και ετοιμάζεται να ανοίξει επίσημα τις πύλες του την 1η Νοεμβρίου.
Το επιβλητικό κτίριο, έργο του ιρλανδικού αρχιτεκτονικού γραφείου Heneghan Peng Architects, εκτείνεται σε περίπου 500.000 τετραγωνικά μέτρα και φιλοξενεί περισσότερα από 100.000 εκθέματα που καλύπτουν επτά χιλιετίες αιγυπτιακής ιστορίας. Από τη φαραωνική περίοδο έως την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή, το μουσείο επιχειρεί να αφηγηθεί ολόκληρη την πορεία ενός πολιτισμού.
Κεντρικό σημείο της μόνιμης έκθεσης αποτελεί η πλήρης συλλογή του Φαραώ Τουταγχαμών, με πάνω από 5.000 αντικείμενα, ανάμεσά τους η χρυσή ταφική μάσκα που έχει γίνει παγκόσμιο σύμβολο της Αιγύπτου. Ιδιαίτερη θέση κατέχει επίσης η νεκρική βάρκα του Φαραώ Χέοπα, μήκους 42 μέτρων και ηλικίας άνω των 4.000 ετών, η οποία μεταφέρθηκε ακέραια στις νέες εγκαταστάσεις.
Το εσωτερικό του μουσείου οργανώνεται σε θεματικές ενότητες που αναδεικνύουν την εξουσία των Φαραώ, την κοινωνική ζωή και τη θρησκεία της αρχαίας Αιγύπτου, ενώ στο κέντρο δεσπόζει μια μεγαλοπρεπής μαρμάρινη σκάλα και ένα αίθριο με άγαλμα του Ραμσή Β΄ ύψους έντεκα μέτρων.
Η μακρά διαδρομή μέχρι τα εγκαίνια
Το σχέδιο για το Μεγάλο Αιγυπτιακό Μουσείο βρίσκεται σε εξέλιξη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, αλλά η ολοκλήρωσή του καθυστερούσε επί σχεδόν είκοσι χρόνια. Στο μεταξύ, η χώρα αντιμετώπισε πολιτικές αναταράξεις, οικονομικές κρίσεις και, αργότερα, την πανδημία, που πάγωσε τα εργοτάξια και ανέβαλε επανειλημμένα τα εγκαίνια.
Από τον Οκτώβριο του 2024, το μουσείο λειτουργούσε σε φάση «soft opening», υποδεχόμενο επισκέπτες μόνο σε ορισμένες πτέρυγες και μέσω ειδικών ξεναγήσεων. Τώρα, ωστόσο, η πλήρης λειτουργία του βρίσκεται προ των πυλών, με τα επίσημα εγκαίνια να έχουν προγραμματιστεί για την 1η Νοεμβρίου.
Η κυβέρνηση της Αιγύπτου ετοιμάζει μεγαλοπρεπή τελετή, στην οποία αναμένεται να παραστούν δεκάδες ηγέτες κρατών και προσωπικότητες από τον χώρο του πολιτισμού, μεταξύ αυτών και ο Πρόεδρος της Γερμανίας, Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ. Ο πρωθυπουργός Μουστάφα Μαντμπούλι υποσχέθηκε «μια αξέχαστη βραδιά», ενώ ο υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Σερίφ Φάθι δήλωσε πως η τελετή θα είναι «μια στιγμή εθνικής υπερηφάνειας».
Η εκδήλωση θα κορυφωθεί με μια τελετουργική πομπή με δάδες, κατά την οποία τα ιστορικά ευρήματα από τον τάφο του Τουταγχαμών θα μεταφερθούν από το παλαιό Αιγυπτιακό Μουσείο στην πλατεία Ταχρίρ στο νέο συγκρότημα.
Μια νέα αφήγηση για τον κόσμο των Φαραώ
Η έκθεση του Μεγάλου Αιγυπτιακού Μουσείου επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο παρουσίασης της αρχαίας ιστορίας. Αντί τα ευρήματα να εκτίθενται αυστηρά κατά χρονολογική περίοδο – Παλαιό, Μέσο και Νέο Βασίλειο – οι επιμελητές επέλεξαν μια θεματική αφήγηση που εστιάζει στην εξουσία, την καθημερινότητα και τη θρησκευτική πίστη των Αιγυπτίων μέσα στους αιώνες.
Όπως εξήγησε ο αρχαιολόγος Magdi Shakir στην εφημερίδα Daily Sabah, «κάθε θεματική ενότητα παρουσιάζει μια πανοραμική ιστορία, δίνοντας νέο πλαίσιο ακόμη και σε αντικείμενα που οι επισκέπτες νομίζουν ότι γνωρίζουν». Με αυτόν τον τρόπο, το μουσείο δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα εκθέματα, αλλά προσφέρει μια ολιστική εμπειρία για την πολιτική ισχύ, τον πολιτισμό και τις πεποιθήσεις της αρχαίας Αιγύπτου.
Η νέα προσέγγιση συνδυάζει τεχνολογία αιχμής, διαδραστικά μέσα και αρχιτεκτονική σκηνογραφία, με στόχο ο επισκέπτης να βιώνει την αίσθηση ενός ενιαίου ιστορικού αφηγήματος. Το μουσείο διαθέτει επίσης ένα από τα πιο σύγχρονα εργαστήρια συντήρησης στον κόσμο, με εξειδικευμένα τμήματα για μούμιες, μέταλλα, ξύλο και λίθο, όπου διεξάγεται έρευνα και αποκατάσταση αρχαιοτήτων.
Πολιτισμός, τουρισμός και ταυτότητα στη σύγχρονη Αίγυπτο
Η κυβέρνηση του Καΐρου βλέπει στο νέο μουσείο πολύ περισσότερα από έναν εκθεσιακό χώρο. Για τον πρωθυπουργό Μουστάφα Μαντμπούλι, το GEM αποτελεί «ένα σύμβολο εθνικής αναγέννησης» και έναν πυλώνα για την ενίσχυση της θέσης της Αιγύπτου ως παγκόσμιου πολιτιστικού προορισμού.
Η τοποθεσία του, λίγα λεπτά από τις Πυραμίδες της Γκίζας, θεωρείται στρατηγική: οι αρχές εκτιμούν ότι 5 έως 8 εκατομμύρια επισκέπτες θα περνούν κάθε χρόνο από τις πύλες του, μετατρέποντας την περιοχή σε νέο τουριστικό επίκεντρο. Όπως δήλωσε ο αιγυπτιολόγος Μουστάφα αλ-Ουαζίρι στο ραδιόφωνο Nile FM, «το μουσείο είναι εμβληματικό· μια γιορτή της αιγυπτιακής κληρονομιάς που ενισχύει τη θέση της χώρας ως κορυφαίου πολιτιστικού και τουριστικού προορισμού».
Πέρα από τον τουρισμό, το GEM φιλοδοξεί να λειτουργήσει και ως διεθνές κέντρο επιστημονικής έρευνας και εκπαίδευσης, ενώ σχεδιάστηκε με βάση αυστηρά οικολογικά πρότυπα. Το κτίριο διαθέτει παθητικά συστήματα ψύξης, φωτοβολταϊκά πάνελ και σύστημα ανακύκλωσης νερού, μειώνοντας την ενεργειακή του κατανάλωση έως και 60% σε σχέση με αντίστοιχες εγκαταστάσεις. Το 2024 μάλιστα έλαβε το πιστοποιητικό EDGE Advanced Green Building, αναγνωρίζοντας τον σχεδιασμό του ως πρότυπο βιώσιμης αρχιτεκτονικής.
Κριτικές και πολιτικές προεκτάσεις
Παρά τον ενθουσιασμό που συνοδεύει τα εγκαίνια, το έργο δεν έμεινε χωρίς επικρίσεις. Σύμφωνα με τους Financial Times, το κόστος κατασκευής ξεπερνά το 1 δισ. δολάρια (περίπου 920 εκατ. ευρώ), ποσό που καλύφθηκε εν μέρει από ιαπωνικά δάνεια, κρατική χρηματοδότηση και έσοδα από περιοδικές εκθέσεις στο εξωτερικό.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι μια τόσο μεγάλη επένδυση είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί σε μια χώρα όπου η φτώχεια και οι κοινωνικές ανισότητες παραμένουν έντονες. Άλλοι θεωρούν ότι το μουσείο αποτελεί μέρος μιας κεντρικά ελεγχόμενης τουριστικής στρατηγικής, η οποία ενισχύει το Κάιρο εις βάρος άλλων ιστορικών περιοχών της χώρας.
Επιπλέον, σχολιάζεται ο πολιτικός χαρακτήρας του εγχειρήματος. Ο πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι προεδρεύει του διοικητικού συμβουλίου του μουσείου, το οποίο εποπτεύει τη στρατηγική και τη λειτουργία του. Ο υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, Σερίφ Φάθι, έχει αναλάβει καθήκοντα προέδρου του οργανισμού.
Παρά τις αντιδράσεις, για πολλούς Αιγύπτιους το GEM συμβολίζει μια νέα εποχή εθνικής αυτοπεποίθησης. Ένα μουσείο που συνδέει το αρχαίο παρελθόν με τη σύγχρονη ταυτότητα της χώρας και φιλοδοξεί να γίνει το νέο πολιτιστικό ορόσημο της Αιγύπτου. Τα εγκαίνια της 1ης Νοεμβρίου θα μεταδοθούν ζωντανά μέσω του TikTok του μουσείου, προσφέροντας μια ψηφιακή πρώτη ματιά στο πιο φιλόδοξο πολιτιστικό έργο του 21ου αιώνα.
Με πληροφορίες από DW
![Το «ηλιακό σκάφος» του βασιλιά Khufu της Αιγύπτου μεταφέρθηκε στο μουσείο της Γκίζας [ΕΙΚΟΝΕΣ]](/sites/default/files/styles/landscape_mini/public/articles/2021-08-08/farao1.jpg?h=8ee6c192&itok=vUpcnlAo)
