ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΕΣ ΟΙ ΦΟΡΕΣ που η ατομική εσωτερική διάθεση κουμπώνει τόσο πολύ με τη συλλογική, που αυτό το οποίο νιώθει ένας άνθρωπος συμπίπτει με αυτό το οποίο αισθάνονται οι πολλοί. Και είναι ακόμη λιγότερες οι φορές που οι ατομικές διαθέσεις και τα επιμέρους συναισθήματα είναι, σε γενικές γραμμές, κοινά και δεν διαφοροποιούνται –όχι ουσιαστικά τουλάχιστον– ανάλογα με την κοινωνική θέση και τον πολιτικό και ιδεολογικό προσανατολισμό των πολιτών.
Από τη στιγμή που έγινε το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη κυριαρχεί στην κοινωνία ένα ισχυρό σοκ. Παρότι υπάρχουν και κάποιοι κυνικοί, η στάση τους ούτε επηρεάζει ούτε ‒πολλώ μάλλον‒ αναδιατάσσει τον συναισθηματικό ορίζοντα των πολλών που χαρακτηρίζεται από ειλικρινή ψυχικό συγκλονισμό.
Το γεγονός, πάντως, ότι το τραγικό δυστύχημα συνέβη στο ασφαλέστερο μέσο μεταφοράς στον δυτικό κόσμο και με βάση ποσοτικούς δείκτες‒ κλειδώνει και ακινητοποιεί το βαθύ συναίσθημα της απώλειας που συναισθάνεται η κοινωνία.
Από τα ξημερώματα της 1ης Μαρτίου κυριαρχεί ένα οδυνηρό αίσθημα απώλειας που συνοδεύεται από ένα ευρύ φάσμα συναισθημάτων, όπως είναι η λύπη, η απογοήτευση, η ενοχή, ο θυμός, ο φόβος. Το πένθος για τα 57 άτομα, σε πολύ νεαρή ηλικία τα περισσότερα, που έχασαν τη ζωή τους ταξιδεύοντας με το θεωρούμενο ως το πλέον ασφαλές μέσο μαζικής μεταφοράς είναι σαν να αφορά έναν δικό μας άνθρωπο.
Η αίσθηση της απώλειας παραμένει έντονη, νιώθοντας ότι δεν απέχει και πολύ η πραγματικότητα από την πιθανότητα να ήσουν εσύ ο ίδιος/η ίδια ή ένα δικό σου πρόσωπο μέσα σε αυτό το μοιραίο Intercity, καθώς με το ίδιο ή με ένα παρόμοιο πολλοί από εμάς έχουμε ταξιδέψει τόσες φορές, επιλέγοντάς το κυριολεκτικά με κλειστά μάτια για να κάνουμε ένα ταξίδι οικονομικά προσιτό, οικολογικό και, κυρίως, ένα ταξίδι ασφαλές.
Βέβαια, η ασφάλεια εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: ένα ταξίδι με τρένο θεωρείται ασφαλές, όπως ασφαλής θεωρείται η μετακίνηση με όλα τα μέσα σταθερής τροχιάς.
Ωστόσο, το ζήτημα της ασφάλειας της μετακίνησης με μέσα σταθερής τροχιάς βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση όχι μόνο με τα γενικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου μέσου μεταφοράς αλλά και με την υποδομή που το φιλοξενεί, η σωστή λειτουργία και συντήρηση της οποίας είναι παράγοντας καταλυτικός στο συγκεκριμένο θέμα.
Το γεγονός, πάντως, ότι το τραγικό δυστύχημα συνέβη στο ασφαλέστερο μέσο μεταφοράς στον δυτικό κόσμο (στο τρένο αντιστοιχούν 0,43 θάνατοι επιβατών έναντι 7,32 θανάτων στο αυτοκίνητο και 212 σε μηχανές ανά δισεκατομμύριο επιβατομίλια στις ΗΠΑ) ‒και με βάση ποσοτικούς δείκτες‒ κλειδώνει και ακινητοποιεί το βαθύ συναίσθημα της απώλειας που συναισθάνεται η κοινωνία.
Eίχαμε βιώσει ανάλογης έντασης συναισθήματα κυρίως με την πυργαγιά στο Μάτι το 2018, όπως και με τις πλημμύρες στη Μάνδρα το 2017 και τις φωτιές στην Ηλεία το 2007, όλα πολύνεκρα γεγονότα τα οποία συνδέονται με φυσικούς κινδύνους που εξελίσσονται σε καταστροφές μέσα από την αδυναμία της κρατικής μηχανής να τα διαχειριστεί.
Ελλείψεις του κρατικού μηχανισμού που συνδέονται με την προστασία των πολιτών μπροστά από «φυσικούς κινδύνους» και τις επιπτώσεις που αυτοί έχουν έχουν περιοριστεί σημαντικά με την αναδιοργάνωση της Πολιτικής Προστασίας που έγινε το 2020. Ωστόσο εξακολουθούν να συντηρούνται σημαντικές παθογένειες και στρεβλώσεις του ελληνικού κράτους που έχουν να κάνουν με πολλά κενά στα συστήματα ελέγχου και ασφάλειας και στην προστασία των πολιτών.
Είναι ακριβώς η συνειδητοποίηση, που προέκυψε με έναν ιδιαίτερα σκληρό και επώδυνο τρόπο, ότι στο σημείο αυτό δεν έγιναν τα κατάλληλα και αποφασιστικά βήματα, ότι αντιθέτως συντηρήθηκαν αδράνειες, ότι οι θεσμοποιημένες διαδικασίες στη λειτουργία του κράτους εξακολουθούν να είναι ελλειμματικές και χαλαρές στην εφαρμογή τους, ότι οι «ευκολίες» και πιθανόν οι πελατειασμοί εξακολουθούν να διαμορφώνουν κριτήρια επιλογής, όλα αυτά και αρκετά ακόμη κάνουν το συναισθηματικό σοκ και τον ψυχικό συγκλονισμό να βιώνονται με τρόπο έντονο. Δεν θα εκτονωθούν εύκολα αυτά τα συναισθήματα. Ούτε θα επιστρέψουμε σε μια ίδια καθημερινότητα μόνο με τη χρονική απόσταση που θα προκύψει.
Η τραγωδία στα Τέμπη έχει αγγίξει την εκφραστικότητά μας και έχει κινητοποιήσει εσωτερικευμένες ευαισθησίες μας. Επίσης, έβγαλε στην επιφάνεια κρυμμένους φόβους και αποκάλυψε συναισθηματικές ευαλωτότητες. Οι ισορροπίες θα είναι πλέον πιο εύθραυστες. Σε τέτοιες στιγμές η τάση είναι να ξαναδούμε προτεραιότητες και να αναθεωρήσουμε επιλογές. Το πώς νιώθουμε θα παίξει ρόλο σε αυτά που έχουμε μπροστά μας και πρέπει να διευθετήσουμε.
Η τραγωδία στα Τέμπη δεν είναι μια «άνω τελεία» στη ζωή μας, μια «κακή στιγμή», μετά το ξεθώριασμα της οποίας θα ξαναπιάσουμε το νήμα από κει που το είχαμε αφήσει. Είναι ένας σταθμός, κυριολεκτικά και μεταφορικά, και θα πρέπει να δούμε το μετά της δικής μας ζωής, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, ως κοινωνία και ως χώρα, με τρόπο ουσιαστικό και γενναίο.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
