ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΗΓΕ και να μην πήγε. Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού ανακοίνωσε στις 13 Μαΐου ότι ο Νετανιάχου ταξίδεψε μυστικά στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), όπου συναντήθηκε με τον ηγέτη τους, Σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγιέντ (MBZ), στα τέλη Μαρτίου, μεσούντος του πολέμου με το Ιράν. Τα ΗΑΕ, ωστόσο, αρνήθηκαν ότι επισκέφθηκε τη χώρα, χαρακτηρίζοντας τη δήλωση του γραφείου του «εντελώς αβάσιμη». Η διάψευση του Άμπου Ντάμπι λειτούργησε αντίστροφα και άπαντες πείστηκαν ότι το ταξίδι του Νετανιάχου πρέπει να θεωρείται γεγονός.
Οι δύο ανακοινώσεις εντάσσονται σε μια απροσδόκητη ομοβροντία δημοσιευμάτων στον διεθνή Τύπο για τα κράτη του Κόλπου την περασμένη εβδομάδα. Παρότι η σκοπιμότητά τους δεν είναι ξεκάθαρη, οι αποκαλύψεις αναδεικνύουν ενδιαφέρουσες αποκλίσεις στις σχεδιαζόμενες μεταπολεμικές στρατηγικές στη Μέση Ανατολή.
Καταρχάς, ο αδιαμφισβήτητου κύρους Σαουδάραβας πρίγκιπας Τούρκι Αλ-Φαϊζάλ δημοσίευσε άρθρο («Arab News», 9/5) στο οποίο επισημαίνει τον κίνδυνο το Ισραήλ να αναδειχθεί κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή και εξαίρει τη συνετή στάση του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Ο Αλ-Φαϊζάλ μάλλον αναφέρεται στη μάταιη προσπάθεια του MBZ να πείσει τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ για συντονισμένα αντίποινα στο Ιράν, στην οποία εισέπραξε την ξερή απάντηση «δεν είναι δικός μας πόλεμος», όπως μαθεύτηκε αργότερα («Bloomberg», 15/5).
Η Σαουδική Αραβία και οι σύμμαχοί της μάλλον θα πορευτούν με στρατηγική ρεαλισμού και συμβιβασμών με το Ιράν παρά διαρκούς αντιπαράθεσης.
Κατόπιν, ακολούθησαν οι πληροφορίες ότι για πρώτη φορά στην ιστορία τους τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία βομβάρδισαν το Ιράν (WSJ, 11/5 & Reuters, 12/5), με τη σημαντική διαφορά ότι το Ριάντ είχε διατηρήσει διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη προκειμένου να αποφευχθεί η κλιμάκωση.
Τέλος, το Τελ Αβίβ χαρακτήρισε «ιστορική εξέλιξη» τη συνάντηση των Νετανιάχου και MBZ· ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν ότι το Ισραήλ έστειλε μια συστοιχία «Σιδερένιου Θόλου» στα ΗΑΕ και στρατιώτες για να τη χειριστούν· οι επικεφαλής των δύο κύριων μυστικών υπηρεσιών του Ισραήλ, Μοσάντ και Σιν Μπετ, πραγματοποίησαν χωριστές επισκέψεις στα ΗΑΕ για να βοηθήσουν στην οργάνωση της άμυνάς τους· ο αναπληρωτής προσωπάρχης του Νετανιάχου, Ζιβ Άγκμον, είπε πως τα αποτελέσματα του ταξιδιού του Νετανιάχου «θα συζητούνται στις επόμενες γενιές»· και το Ιράν δήλωσε ότι «όσοι συνωμοτούν με το Ισραήλ για να σπείρουν διχόνοια θα λογοδοτήσουν» («The Times of Israel», 13/5).
Όλα αυτά απέκτησαν συνοχή όταν μάθαμε ότι η Σαουδική Αραβία συζήτησε την ιδέα ενός συμφώνου μη επίθεσης μεταξύ των κρατών της Μέσης Ανατολής και του Ιράν –βασισμένου στη λογική των Συμφωνιών του Ελσίνκι του 1975–, στο πλαίσιο συνομιλιών με συμμάχους για τη διαχείριση των περιφερειακών εντάσεων μετά τον πόλεμο («Financial Times», 14/5).
Το εύλογο συμπέρασμα είναι ότι διευρύνεται η απόκλιση μεταξύ των χωρών του Κόλπου όσον αφορά το Ιράν. Τα ΗΑΕ, που ήδη αποχώρησαν από τον ΟΠΕΚ, ουσιαστικά βλέπουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ ως αραβο-ισραηλινή συμμαχία κατά του Ιράν. Το αυτονόητο αυτό δικαίωμά τους, πάντως, δεν δένει με μια στέρεη στρατηγική σταθερότητας, όταν το Ιράν βρίσκεται δίπλα στα Εμιράτα, ενώ το Ισραήλ απέχει κάπου 2.000 χλμ.
Είναι άγνωστο τι εννοούσε ο Ζιβ Άγκμον λέγοντας ότι τα αποτελέσματα «θα συζητούνται στις επόμενες γενιές», αλλά ό,τι το Ισραήλ θεωρεί επίτευγμα κάλλιστα μπορεί να αποτελέσει αιτία νέας οξείας αντιπαλότητας με το Ιράν.
Απεναντίας, η Σαουδική Αραβία και τουλάχιστον το Κατάρ και το Ομάν θεωρούν τις Συμφωνίες του Αβραάμ ξεπερασμένες και επιχειρούν να προωθήσουν μια εναλλακτική στρατηγική. Είναι εύγλωττη η σιωπή του Ομάν, λόγου χάριν, μετά τις δηλώσεις του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ότι Τεχεράνη και Μουσκάτ συντονίζονται για τη μελλοντική διαχείριση των Στενών, παρά την αντίθεση των ΗΠΑ στις απαιτήσεις των Ιρανών να χρεώνουν τέλη διέλευσης και να ενημερώνονται για την εθνικότητα των διερχόμενων πλοίων.
Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η οικοδόμηση υγιούς συνεργασίας μεταξύ του Ιράν και των κρατών του Κόλπου θα απαιτήσει αρκετό χρόνο. Ωστόσο, στο μεσοδιάστημα αυτό, η Σαουδική Αραβία και οι σύμμαχοί της μάλλον θα πορευτούν με στρατηγική ρεαλισμού και συμβιβασμών με το Ιράν παρά διαρκούς αντιπαράθεσης. Το «δεν είναι δικός μας πόλεμος» είναι πολύσημη δήλωση.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
