Καθώς ο ήλιος ανατέλλει πάνω από τα ξηρά βουνά που περιβάλλουν την Καμπούλ, ξεκινά και η καθημερινή μάχη της Ραχίλα και της οικογένειάς της για νερό. Η 42χρονη μητέρα τεσσάρων παιδιών τρέχει στον δρόμο μόλις ακούσει τον θόρυβο από τους υδροφόρους. Πρέπει να προλάβει να γεμίσει τα φθαρμένα δοχεία της. «Δεν έχουμε καθόλου πρόσβαση σε πόσιμο νερό», λέει στο CNN. «Η έλλειψη νερού είναι τεράστιο πρόβλημα που επηρεάζει την καθημερινότητά μας».
Η κατάσταση στην αφγανική πρωτεύουσα επιδεινώνεται ραγδαία. Σύμφωνα με έκθεση της οργάνωσης Mercy Corps, η Καμπούλ είναι αντιμέτωπη με μια ιστορική καταστροφή: κινδυνεύει να γίνει η πρώτη πρωτεύουσα στον σύγχρονο κόσμο που θα ξεμείνει εντελώς από νερό. Η αύξηση του πληθυσμού, η κλιματική κρίση και η ανεξέλεγκτη άντληση έχουν εξαντλήσει τα υπόγεια αποθέματα. Ήδη σχεδόν οι μισές γεωτρήσεις στην πόλη έχουν στερέψει.
Για την οικογένεια της Ραχίλα, κάθε σταγόνα κοστίζει. Αναγκάζονται να θυσιάσουν φαγητό και βασικά αγαθά για να πληρώσουν το νερό που πίνουν και με το οποίο κάνουν μπάνιο. «Ελπίζουμε να βρέξει», λέει. «Αν όμως τα πράγματα χειροτερέψουν, δεν ξέρω πώς θα επιβιώσουμε».
Η κατάσταση έχει ξεφύγει από τα όρια της ξηρασίας. «Δεν πρόκειται απλώς για πρόβλημα νερού», προειδοποιεί η Μαριάννα φον Τσαν, διευθύντρια προγραμμάτων του Mercy Corps στο Αφγανιστάν. «Είναι μια κρίση υγείας, μια οικονομική κατάρρευση και μια ανθρωπιστική έκτακτη ανάγκη, όλα μαζί».
Οι γεωτρήσεις βαθαίνουν, αλλά το νερό παραμένει επικίνδυνο
Ο 28χρονος Αχμάντ Γιασίν ζει σε πολυμελή οικογένεια στη βόρεια Καμπούλ. Μαζί με τον αδελφό του περίμεναν κάθε μέρα ώρες ολόκληρες στην ουρά του τζαμιού για να γεμίσουν κουβάδες για τα παιδιά, τους γονείς και τα ανίψια τους. Αφού στερήθηκαν βασικά είδη για έξι μήνες, κατάφεραν να συγκεντρώσουν 40.000 αφγάνι (περίπου 550 δολάρια) για να σκάψουν δική τους γεώτρηση.
Έσκαψαν 120 μέτρα για να φτάσουν στο νερό – το οποίο όμως δεν είναι πόσιμο. «Δεν είναι ασφαλές», λέει. «Δεν έχουμε χρήματα για φίλτρα ή εμφιαλωμένο νερό. Το βράζουμε για ώρες και μετά το αφήνουμε να κρυώσει για να το πιούμε».
Σύμφωνα με το Mercy Corps, έως και το 80% των υπόγειων υδάτων στην Καμπούλ είναι μολυσμένα από απόβλητα και λύματα, γεγονός που προκαλεί καθημερινά κρούσματα διάρροιας και εμέτων.
Ο Σαγιέντ Χάμεντ, δημόσιος υπάλληλος που ζει με τη σύζυγο, τα παιδιά και τους ηλικιωμένους γονείς του στην περιοχή Ταιμανί, επιβεβαιώνει: «Αρρωσταίνουμε συνεχώς, είτε πίνοντας νερό σε σπίτι φίλων, είτε σε εστιατόριο, είτε απλώς βουρτσίζοντας τα δόντια μας με νερό από γεώτρηση».
Η κλιματική κρίση βαθαίνει το πρόβλημα
Η υπερβολική άντληση δεν είναι ο μόνος λόγος που τα υπόγεια ύδατα εξαντλούνται. Η κλιματική αλλαγή μειώνει το λιώσιμο των παγετώνων και το χιόνι που τροφοδοτούσε τα αποθέματα. «Πλέον έχουμε περισσότερες βροχές αλλά λιγότερο χιόνι», εξηγεί ο ερευνητής Νατζιμπουλά Σαντίντ. «Οι χιονοπτώσεις μάς βοηθούσαν στην αναπλήρωση των υπόγειων υδάτων. Τώρα αυτό έχει αλλάξει».
Αν η σημερινή τάση συνεχιστεί, η UNICEF προβλέπει ότι η Καμπούλ θα ξεμείνει από υπόγεια νερά έως το 2030.
Όσοι δεν έχουν χρήματα για γεώτρηση εξαρτώνται από δωρεές ή πληρώνουν ιδιωτικές εταιρείες για να προμηθευτούν νερό με υδροφόρες. Ο Ρουστάμ Χαν Ταράκι ξοδεύει το 30% του εισοδήματός του για αγορά νερού από πιστοποιημένους πωλητές.
Για άλλες οικογένειες, το νερό σημαίνει περπάτημα μεγάλων αποστάσεων. Ο Σαγιέντ Χάμεντ περιμένει στην ουρά κάθε πρωί για να γεμίσει δύο κουβάδες από γειτονικό πηγάδι. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, δύο από τα παιδιά του –13 και 9 ετών– χάνουν σχολικές ώρες για να κουβαλήσουν βαρύ φορτίο κάτω από τον καυτό ήλιο.
«Τα παιδιά χάνουν την εκπαίδευσή τους για να φέρουν νερό στο σπίτι», λέει η φον Τσαν. «Αυτοί οι επιβλαβείς μηχανισμοί επιβίωσης βαθαίνουν τη φτώχεια και την ευαλωτότητα, ειδικά για τις γυναίκες και τα παιδιά».
Οι γυναίκες πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα. Αναγκάζονται να διασχίζουν μεγάλες αποστάσεις για νερό, σε συνθήκες που επιβάλλονται από τους Ταλιμπάν, σύμφωνα με τις οποίες απαγορεύεται να βγουν από το σπίτι χωρίς συνοδεία άνδρα.
«Δεν είναι καθόλου εύκολο για μια γυναίκα να βγει έξω», λέει μια 22χρονη κάτοικος που μίλησε στο CNN υπό την προϋπόθεση της ανωνυμίας. «Υπάρχουν πολλές δυσκολίες, και κίνδυνοι. Μπορεί να παρενοχληθούν ή να απειληθούν στη διαδρομή».Το CNN έχει ζητήσει απάντηση από τους Ταλιμπάν.
Ένας απελπισμένος ορίζοντας
Η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στο νερό. Την επιδεινώνει η πολιτική και οικονομική κατάρρευση. Από τότε που οι Ταλιμπάν ανέκτησαν την εξουσία το 2021, η διεθνής βοήθεια πάγωσε και η χώρα βυθίστηκε ακόμη περισσότερο στη φτώχεια.
Η χρηματοδότηση για προγράμματα ύδρευσης έχει σχεδόν εκλείψει. Σύμφωνα με τη Mercy Corps, από τα 264 εκατομμύρια δολάρια που απαιτούνται φέτος, έχουν διατεθεί μόλις 8 εκατομμύρια. Η απόφαση του πρώην προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να παγώσει την ανθρωπιστική βοήθεια επιδείνωσε την κρίση.
«Αυτό που βλέπουμε είναι ένας επικίνδυνος συνδυασμός: καταρρέοντα τοπικά συστήματα, παγωμένη διεθνής βοήθεια και αυξανόμενη περιφερειακή ένταση», προειδοποιεί η φον Τσαν. «Και όλα αυτά ενώ οι απλοί Αφγανοί αντιμετωπίζουν καθημερινά μια κρίση που γίνεται όλο και πιο ασφυκτική».
Η Ραχίλα θυμάται πως όταν μετακόμισαν στη γειτονιά τους, το ενοίκιο ήταν φτηνό και το τζαμί είχε νερό. Τώρα, λέει, δεν ξέρει για πόσο ακόμα θα αντέξουν. «Δεν θα έχουμε άλλη επιλογή από το να φύγουμε ξανά. Αλλά πού να πάμε; Δεν ξέρω».
